Những hướng dẫn viên du lịch 'tóc bạc' truyền cảm hứng ở Nhật Bản

Theo The Japan Times, giữa dòng du khách đổ về các ngôi đền cổ kính, những khu vườn truyền thống hay các khu phố mang đậm dấu ấn lịch sử, hình ảnh những hướng dẫn viên tóc bạc dẫn đoàn đã trở nên ngày càng quen thuộc.

Có người tiếp tục công việc vì nhu cầu tài chính, có người đơn giản muốn đóng góp cho cộng đồng. Dù xuất phát từ những lý do khác nhau, họ đều phản ánh một cách nhìn mới về tuổi già tại Nhật Bản - một trong những quốc gia có tỷ lệ người cao tuổi cao nhất thế giới.

Hiện gần 1/3 dân số Nhật Bản từ 65 tuổi trở lên và số người cao tuổi vẫn tham gia lực lượng lao động đã đạt mức kỷ lục 9,3 triệu người.

Với ngày càng nhiều người thuộc thế hệ này, tuổi già không còn đồng nghĩa với việc rút lui khỏi đời sống xã hội. Thay vào đó, họ bắt đầu chương mới mới trong cuộc đời với vai trò hướng dẫn viên du lịch, góp phần kết nối Nhật Bản với bạn bè quốc tế.

Niềm vui từ công việc ý nghĩa

Ông Yoichi Miura bước chân vào nghề hướng dẫn viên du lịch năm 67 tuổi sau khi nhận chứng chỉ hành nghề quốc gia. Hiện ở tuổi 75, ông vẫn làm việc với nguồn năng lượng dồi dào như những ngày đầu.

Ban đầu, ông đảm nhiệm công việc hướng dẫn viên tiếng Anh song song với hoạt động kinh doanh nhập khẩu giày dép. Khi những công tác nước ngoài thường xuyên bắt đầu trở thành gánh nặng về thể lực, ông quyết định chuyển trọng tâm sang công việc trong nước. Sau đó, ông tiếp tục mở rộng năng lực ngoại ngữ khi vượt qua kỳ thi cấp chứng chỉ hướng dẫn viên tiếng Italy ở lần thử thứ ba.

Từng sống 12 năm tại London và Milan trong thời gian làm việc cho một công ty thương mại, ông Miura đã quen với việc đón tiếp khách hàng Nhật Bản và giới thiệu văn hóa địa phương cho họ. Chính kinh nghiệm ấy giúp ông dễ dàng chuyển sang nghề hướng dẫn viên. Tuy nhiên, với ông, sức hấp dẫn của công việc không chỉ nằm ở ngoại ngữ hay du lịch.

“Thật ý nghĩa khi biết rằng mình đang giúp đỡ người khác. Dĩ nhiên thu nhập cũng là một động lực, nhưng điều khiến tôi hạnh phúc nhất là khi du khách cảm ơn hoặc viết thư nói rằng họ không thể có chuyến đi trọn vẹn nếu thiếu sự hỗ trợ của tôi. Những lá thư ấy là tài sản vô giá và tôi vẫn giữ lại tất cả”, ông chia sẻ.

Các hợp đồng dẫn tour của ông chủ yếu đến từ nhiều công ty lữ hành khác nhau, song đôi khi ông cũng nhận được lời mời trực tiếp thông qua sự giới thiệu của những du khách từng sử dụng dịch vụ.

Hai công việc của ông bổ trợ cho nhau khá hiệu quả. Trong những giai đoạn đồng yen suy yếu ảnh hưởng đến hoạt động nhập khẩu, lượng khách du lịch quốc tế lại giúp ông có thêm nguồn thu nhập ổn định. Hiện nay, ông dành khoảng 50 ngày mỗi năm để dẫn đoàn.

Điều khiến ông yêu thích nghề này chính là sự mới mẻ trong mỗi chuyến đi. Có du khách có những yêu cầu đặc biệt về tôn giáo, có người phải tuân thủ chế độ ăn nghiêm ngặt. Bởi thường không biết nhiều về khách trước khi gặp mặt, ông dành thời gian trò chuyện để hiểu sở thích và mong muốn của họ, từ đó điều chỉnh hành trình phù hợp nhất.

Công việc đưa ông đi khắp Nhật Bản, có những chuyến kéo dài nhiều ngày liên tiếp. Ông dẫn các đoàn từ 2 đến 40 người và có ngày đi bộ tới 20.000 bước. Đây là nhịp độ không hề nhẹ, nhưng quãng thời gian từng đam mê leo núi đã giúp ông thích nghi. “Tôi sẽ tiếp tục làm công việc này chừng nào đôi chân còn cho phép”, ông nói.

Ngay cả khi đã bước sang tuổi 75, ông Miura vẫn chưa nghĩ đến việc dừng lại. Cha ông, một kế toán thuế, từng làm việc đến năm 90 tuổi. Tấm gương ấy đã ảnh hưởng sâu sắc đến quan niệm của ông về tuổi nghỉ hưu.

“Những người cùng tuổi tôi hoặc thức dậy rất sớm, hoặc ngủ nướng. Nhưng công việc giúp cuộc sống của tôi có nhịp điệu và cho tôi một nơi để đến mỗi ngày”, ông cho biết.

Khi đam mê trở thành động lực sống

Bà Masako Shimada, 69 tuổi, đã dành gần hai thập kỷ làm hướng dẫn viên tình nguyện cho du khách nói tiếng Anh và tiếng Italy tại Tokyo.

Bà là thành viên của Tokyo Free Guide, tổ chức phi lợi nhuận kết nối cư dân địa phương với du khách quốc tế. Các thành viên sử dụng khả năng ngoại ngữ và hiểu biết về địa phương để dẫn tour miễn phí, chủ yếu vì mong muốn gặp gỡ bạn bè quốc tế và giới thiệu thành phố của mình.

Cơ duyên đến với công việc này bắt đầu từ năm 2007, khi trung tâm tiếng Anh nơi bà theo học đóng cửa. Muốn tiếp tục duy trì khả năng ngoại ngữ, bà gia nhập Tokyo Free Guide và nhanh chóng tìm thấy niềm vui trong công việc.

“Có người thích làm hướng dẫn viên, có người thì không. Còn tôi dường như có duyên với công việc này. Nhiều người nói đây chính là sứ mệnh của tôi”, bà kể.

Điều khởi đầu có mục đích là duy trì kỹ năng ngôn ngữ, nhưng dần trở thành cam kết lâu dài. Dù không ghi chép chính xác số lượng tour đã thực hiện, bà ước tính mình đã dẫn gần 1.000 chuyến tham quan, trong đó có nhiều du khách quay trở lại và liên hệ trực tiếp với bà. Trước đây, bà thường dẫn tour hai đến ba lần mỗi tuần, nhưng hiện nay chỉ nhận khoảng một đến hai chuyến mỗi tháng.

Với bà, giá trị lớn nhất của công việc không nằm ở thu nhập mà ở cơ hội mở rộng các mối quan hệ xã hội.

“Là một người nội trợ, tôi may mắn không cần làm việc này để kiếm tiền. Điều đó giúp tôi xây dựng những mối quan hệ chân thành với du khách. Hôm nay tôi là hướng dẫn viên của họ và theo quy định họ sẽ trả bữa trưa cho tôi, nhưng ngày mai chúng tôi có thể gặp lại nhau như những người bạn và cùng chia hóa đơn”, bà nói.

Tokyo Free Guide hiện có khoảng 310 thành viên từ độ tuổi 20 đến hơn 80 tuổi. Trong đó, người cao tuổi chiếm khoảng 60%, bao gồm 119 hướng dẫn viên phiên dịch quốc gia được cấp chứng chỉ hành nghề.

Điều đáng chú ý là trong thị trường du lịch đã được nới lỏng quy định từ năm 2018, cho phép bất kỳ ai cũng có thể dẫn tour có trả phí mà không cần giấy phép. Nhiều chuyên gia được cấp chứng chỉ vẫn lựa chọn làm việc hoàn toàn miễn phí.

Khi được hỏi vì sao ngày càng nhiều người cao tuổi trở thành hướng dẫn viên du lịch, bà Shimada nhắc đến khái niệm “ikigai” nổi tiếng của Nhật Bản, có thể hiểu là ý nghĩa sống hay lý do để thức dậy mỗi ngày.

“Tôi không bao giờ muốn về thẳng nhà sau một chuyến dẫn tour. Tôi thường ghé quán trà, ngồi suy ngẫm về những trải nghiệm trong ngày. Được gặp gỡ mọi người ở nhiều độ tuổi khác nhau mang lại cho tôi niềm vui lớn lao. Điều đó giúp tôi luôn cảm thấy mình trẻ trung”, bà chia sẻ.

Triết lý về một cuộc sống gắn kết

Công việc hướng dẫn viên giúp cả ông Miura và bà Shimada duy trì sự gắn bó với đời sống xã hội thay vì thu mình lại. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng ngày càng nhiều người cao tuổi sống cô đơn.

Để đáp ứng yêu cầu công việc, họ đã thành thạo email, WhatsApp và thậm chí cả Instagram. Quá trình học hỏi liên tục này giúp họ duy trì sự minh mẫn và khả năng thích ứng với xã hội hiện đại.

Bà Hiroko Akiyama, giáo sư danh dự ngành lão khoa thuộc Đại học Tokyo, cho rằng đây là mô hình mang lại lợi ích cho tất cả các bên. Những hướng dẫn viên lớn tuổi có cơ hội phát huy vốn kiến thức và kinh nghiệm tích lũy trong lĩnh vực du lịch cũng như giao lưu quốc tế, trong khi du khách được tiếp cận một góc nhìn sâu sắc hơn về Nhật Bản từ chính những người am hiểu đất nước này nhất.

Để mô tả hình thức tham gia xã hội tích cực đang ngày càng phổ biến, bà Akiyama, năm nay 83 tuổi, đã đưa ra khái niệm kōken jumyō , tạm dịch là “tuổi thọ cống hiến”.

“Trong lịch sử, kéo dài tuổi thọ từng là ước mơ của nhân loại. Đến cuối thế kỷ XX, mục tiêu chuyển sang kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh. Bước tiếp theo là kéo dài ‘tuổi thọ cống hiến’ - không chỉ sống lâu và khỏe mạnh hơn mà còn duy trì sự kết nối với xã hội, có vai trò nhất định và được trân trọng ngay cả với những đóng góp nhỏ bé”, bà giải thích.

Theo bà, triết lý này còn được củng cố bởi một thực tế đáng chú ý: người cao tuổi ngày nay khỏe mạnh hơn đáng kể so với các thế hệ trước. Ngay cả tốc độ đi bộ - một chỉ số phổ quát phản ánh quá trình lão hóa - cũng đã được cải thiện rõ rệt ở mọi nhóm tuổi cao niên.

Bà cho rằng nghề hướng dẫn viên rất phù hợp với thực tế đó. Khi giới thiệu lịch sử Nhật Bản đồng thời tìm hiểu lối sống của du khách quốc tế, người cao tuổi liên tục tham gia vào quá trình trao đổi tri thức và văn hóa. Công việc này giúp họ duy trì sự năng động, có lịch trình linh hoạt để tránh quá sức, tạo thêm nguồn thu nhập khi làm việc có thù lao, đồng thời mang lại niềm vui từ sự ghi nhận và lòng biết ơn của du khách.

Trong bối cảnh Nhật Bản đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động kéo dài do già hóa dân số, bà Akiyama cho rằng sự tham gia của người cao tuổi còn mang ý nghĩa xã hội rộng lớn hơn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho cả cá nhân và cộng đồng.

“Được gặp gỡ những con người mới, cùng nhau chia sẻ những khoảnh khắc ý nghĩa và đơn giản là nhận được một lời cảm ơn. Tất cả những điều đó đều là liều thuốc hữu hiệu chống lại sự cô đơn, đồng thời tạo ra những tác động tích cực sâu sắc đối với sức khỏe cũng như cảm nhận về ý nghĩa cuộc sống”, bà nói.