Cảnh giác chiêu trò kinh doanh trang sức ‘nhái’ thương hiệu nổi tiếng quốc tế

Qua ghi nhận, hoạt động mua bán các sản phẩm này vẫn diễn ra với nhiều phương thức ngày càng tinh vi, có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, nghi "hàng nhái", không rõ nguồn gốc.

Sau khi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực, nhiều cửa hàng kinh doanh vàng bạc, trang sức bỗng yên ắng lạ thường. Tuy nhiên, sự vắng bóng trên quầy kệ không đồng nghĩa với việc các sản phẩm giả, “nhái” các thương hiệu lớn biến mất, mà được giao dịch kín kẽ hơn.

Thừa nhận hàng “fake” thương hiệu nổi tiếng

Đa số người bán trên mạng xã hội hiện nay đều từ chối công khai địa chỉ cụ thể hoặc giao dịch trực tiếp. Họ lựa chọn phương thức trao đổi qua các ứng dụng nhắn tin cá nhân và chỉ tiếp những khách hàng được hẹn từ trước.

Trong vai một khách hàng có nhu cầu mua sản phẩm trang sức “nhái” thương hiệu lớn để làm quà tặng, phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc liên hệ với một tiệm trang sức trên phố Lý Nam Đế, Hà Nội.

Cửa hàng này không cho địa chỉ cụ thể, mà hẹn chúng tôi đến đầu con phố sẽ có người ra đón. Khác với vẻ mời chào thường thấy tại các cửa hàng trang sức, nhân viên tại cửa hàng này lại cẩn thận quan sát qua lớp cửa kính, sau đó mới mở chốt cửa cho khách vào. Ngay khi chúng tôi bước chân vào trong, cánh cửa lại được khóa chặt một cách cẩn thận. Lúc này, một nữ nhân viên mới mang ra các mẫu vòng tay “nhái” thương hiệu Van Cleef & Arpels (thường gọi tắt là Van, Van Cleef hay VCA) để giới thiệu.

Nhân viên này khẳng định đây là “bản chuẩn nhất”, có kích thước 9mm và 15mm y hệt hàng thật: “Sản phẩm nhà mình là loại 1, loại cao cấp nhất. Hiện tại bây giờ, cửa hàng đang cập nhật mẫu theo các bản mới nhất của hàng chính hãng” và liên tục tư vấn khách hàng sao cho chọn được mẫu giống chuẩn hàng chính hãng nhất. “Nếu mà chơi màu ngọc trai thì bạn nên chơi màu ngọc trai trắng. Màu ngọc trai hồng cũng đẹp nhưng chơi theo hãng thì màu ngọc trai hồng hiếm lắm”, nữ nhân viên chia sẻ.

Theo nữ nhân viên, mẫu vòng tay “nhái” thương hiệu Van Cleef & Arpels tại cửa hàng được nhập từ Hồng Kông (Trung Quốc) nên có độ sắc nét và tinh xảo cao, chỉ ai thực sự tinh mắt mới có thể phát hiện điểm khác biệt qua độ tròn của những trấu vàng, hình dáng mặt vòng... Mỗi chiếc vòng tay làm từ vàng 18K được chào bán với giá từ 21 triệu đồng, kèm theo hộp đựng mang tên hãng và các loại giấy kiểm định chất lượng đi kèm, bao gồm một kiểm định của Hồng Kông (Trung Quốc) và một kiểm định của Việt Nam.

Hoạt động nhập hàng từ nước ngoài diễn ra liên tục với hệ thống cung ứng linh hoạt. Không chỉ sẵn mẫu phổ biến, người bán nhận đặt hàng những kiểu dáng lạ hoặc màu sắc đặc thù theo yêu cầu riêng của khách.

Khi phóng viên hỏi mua một mẫu vòng ít phổ biến, nhân viên khẳng định mất khoảng 10 ngày làm việc để hàng về tới tay. Người bán giải thích cửa hàng thường ưu tiên nhập sẵn những mẫu “dễ đeo”, còn mẫu kén người đeo sẽ xử lý qua hình thức đặt hàng riêng. Khách hàng chỉ cần để lại số điện thoại liên lạc, mọi nhu cầu về kiểu dáng, màu sắc đều được đáp ứng nhanh chóng.

Khi phóng viên hỏi về các kênh bán của cửa hàng, nhân viên thẳng thắn thừa nhận cửa hàng không có trang web, cũng không mang ra trưng bày công khai: “Thực tế là như cái vòng này bên mình là 'fake' thương hiệu của hãng nên bọn mình sẽ không cho địa chỉ của của hàng. Thường thì khách sẽ đặt hàng trực tuyến qua các nền tảng mạng xã hội rồi bên mình sẽ giao hàng tận nơi. Hoặc là khách thích mẫu nào thì bên mình sẽ nhập thêm”, nữ nhân viên nói.

Tại một cơ sở kinh doanh trang sức khác trên đường Nguyễn Trãi, khi phóng viên hỏi mua dây chuyền với thiết kế của các hãng quốc tế, người bán hàng cho biết đây là mặt hàng cấm nên không được bày ra ngoài mà phải đặt hàng, đến tối mới có thể lấy.

Dù liên tục khẳng định “cái này cấm không được bán”, “nó là của hãng”, nhưng sau một hồi quan sát thái độ của khách, người bán di chuyển đến một tủ đồ kín ở góc phòng, lấy ra những sợi dây chuyền có nét tương đồng cao với thiết kế của Swarovski và Van Cleef & Arpels. Chủ cửa hàng khẳng định hiện có mẫu màu đỏ là “giống y xì”, mẫu màu đen sẽ có khác biệt nhỏ. Trong suốt quá trình tư vấn, người này luôn giữ thái độ cảnh giác, chỉ mang ra từng mẫu nhỏ lẻ thay vì giới thiệu nhiều sản phẩm cùng lúc, liên tục quan sát phía bên ngoài của hàng...

Ghi nhận tại các tuyến phố lớn như Nguyễn Lương Bằng, Hồ Tùng Mậu, Nguyễn Trãi… những ngày này, nhiều tiệm vàng đồng loạt thông báo nghỉ. Lý do “chưa bày hàng được” hay “đang kiểm kê”, “dọn lại hàng” dường như là cái cớ chung cho những kệ hàng trống trơn. Các tiểu thương liên tục hứa hẹn một thời gian nữa sẽ hoạt động trở lại bình thường.

Mập mờ các sản phẩm “chế tác”

Nếu như một số tiệm vàng chọn cách bán lén lút thì các cơ sở chế tác trang sức lại sử dụng khái niệm “gần giống” để lách luật. Họ dựa vào sự mập mờ giữa việc học hỏi kiểu dáng nghệ thuật và hành vi sao chép thiết kế có hệ thống để cung cấp ra thị trường những sản phẩm vi phạm. Các chủ xưởng thường khẳng định mình chỉ làm “tương tự” để tránh bị xử phạt.

Tại một tiệm chế tác trang sức trên phố Quan Nhân, phóng viên ghi nhận hoạt động mua bán các mẫu mã nhái thương hiệu diễn ra công khai. Chủ cửa hàng cho biết, cửa hàng nhận làm các loại dây chuyền, bông tai theo yêu cầu. Với mẫu vòng tay Van Cleef & Arpels vàng 10K, mức giá rơi vào khoảng 14 triệu đồng.

Khi phóng viên đặt câu hỏi về độ tương đồng với hàng thật, người bán giải thích rằng không thể làm y hệt vì “y hệt thì ai vào hãng mua nữa”. Tuy nhiên, ngay sau lời khẳng định đó, chủ cửa hàng lại mang ra một mẫu vòng có nét tương đồng cao với kiểu dáng của thương hiệu Louis Vuitton (hay còn được biết đến với tên gọi LV) và giới thiệu là vàng hồng 18K. Điều đáng nói, dù liên tục khẳng định chỉ làm “tương tự”, nhưng mặt sau của sản phẩm vẫn được khắc rõ nét logo Louis Vuitton cùng dòng chữ “Made in France”, tạm dịch “được sản xuất tại Pháp”.

Theo Luật sư Quàng Trung Dũng, Giám đốc Công ty Luật TNHH Dandwin, cần phân biệt rõ giữa hành vi sao chép kiểu dáng, gắn dấu hiệu nhãn hiệu đã được bảo hộ với hành vi nhập lậu hàng hóa hoặc sản xuất, buôn bán hàng giả. Tùy từng trường hợp cụ thể mà cá nhân, tổ chức có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.

Nếu một cơ sở chế tác, gia công hoặc kinh doanh sản phẩm mang dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đang được bảo hộ mà không được chủ sở hữu cho phép thì trước hết đây là hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Luật Sở hữu trí tuệ. Chủ thể vi phạm có thể bị buộc chấm dứt hành vi, tiêu hủy hàng hóa vi phạm, bồi thường thiệt hại và bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.

Trong trường hợp hành vi có quy mô lớn, thu lợi bất chính đáng kể hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong đó, hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp có thể bị xem xét theo Điều 226 Bộ luật Hình sự nếu đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Nếu sản phẩm được làm giả nhãn hiệu, giả bao bì nhằm đánh lừa người tiêu dùng thì tùy tính chất còn có thể bị xem xét về tội sản xuất, buôn bán hàng giả hoặc hàng giả về nhãn hàng hóa theo các điều khoản tương ứng của Bộ luật Hình sự. Nếu có hành vi nhập khẩu trái phép hàng hóa qua biên giới nhằm trốn tránh sự kiểm soát của cơ quan nhà nước thì tùy giá trị, tính chất vụ việc còn có thể bị xử lý về hành vi buôn lậu theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Cũng theo Luật sư Quàng Trung Dũng, đối với pháp nhân thương mại, pháp luật hiện hành cũng quy định trách nhiệm hình sự trong một số tội danh liên quan đến sở hữu trí tuệ và hàng giả. Ngoài hình phạt tiền có thể lên tới nhiều tỷ đồng, pháp nhân còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Trước tình trạng này, lực lượng quản lý thị trường, hải quan, công an và các chủ thể quyền sở hữu trí tuệ cần tăng cường phối hợp để xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, gia công và kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, các cơ sở kinh doanh cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, bởi giá trị của một thương hiệu không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm mà còn ở sự minh bạch và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.