Chuyển đổi số không còn là câu chuyện của các cơ quan hành chính mà đang từng bước hiện diện trong đời sống hằng ngày, trở thành cầu nối giữa chính quyền với người dân, trở thành nhu cầu và thói quen của mỗi người. Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhiều địa phương miền núi phía Bắc đang lựa chọn một hướng đi rõ ràng: Đưa chuyển đổi số đến từng thôn, tổ dân phố, để mỗi người dân đều có thể trở thành chủ thể của quá trình chuyển đổi.

Chiều muộn, sau khi hoàn thành công việc trong ngày, bà Vũ Thị Thanh Thủy, Phó Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ dân phố 1, phường Hà Giang 1 (tỉnh Tuyên Quang) lại mở điện thoại kiểm tra nhóm Zalo của tổ. Những thông báo về lịch họp, tuyên truyền chính sách mới, hướng dẫn kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID hay thông tin về vệ sinh môi trường được gửi đến người dân nhanh chóng. Những ý kiến phản ánh của người dân cũng được tiếp nhận, trao đổi ngay trên nền tảng số trước khi được tổng hợp báo cáo cấp có thẩm quyền.

Theo bà Thủy, nếu trước đây mỗi lần có thông báo phải đi từng ngõ, gõ từng nhà hoặc phát giấy mời, thì nay nhiều nội dung đã được chuyển tải qua các nền tảng số. Người dân tiếp cận thông tin nhanh hơn, còn tổ dân phố cũng thuận lợi hơn trong công tác điều hành, tuyên truyền và nắm bắt tình hình cơ sở.

Từ câu chuyện ở Tổ dân phố 1, có thể thấy chuyển đổi số không bắt đầu bằng những thuật ngữ công nghệ phức tạp mà từ chính những nhu cầu rất gần gũi của người dân. Đó là nộp hồ sơ trực tuyến, tra cứu thủ tục hành chính, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng VNeID hay tiếp nhận thông tin qua các nền tảng số.

Để tạo nền tảng cho quá trình này, UBND phường Hà Giang 1 đã kiện toàn Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ số, cải cách hành chính và Đề án 06; đồng thời kiện toàn các tổ công nghệ số cộng đồng, xây dựng kế hoạch chuyển đổi số năm 2026 và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị.

Song song với đó, công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng đến toàn bộ 37 tổ dân phố thông qua các cuộc họp, sinh hoạt chi bộ, chi đoàn, chi hội; hệ thống loa truyền thanh Internet, Trang thông tin điện tử, Fanpage, Zalo chính thức của phường và nhiều nền tảng số khác. Chỉ trong 6 tháng đầu năm, phường đã tổ chức 154 buổi tuyên truyền với hơn 4.620 lượt người tham gia, đồng thời biên tập, đăng tải và chia sẻ 570 tin, bài về hành trình số hóa ở cơ sở.

Bà Đinh Thúy Nga, Trưởng phòng Văn hóa phường Hà Giang 1 cho biết, điều quan trọng nhất trong chuyển đổi số không phải là có bao nhiêu phần mềm hay ứng dụng mới, mà là giúp người dân hiểu, sử dụng được và thấy được lợi ích thiết thực. Vì vậy, phường luôn xác định tuyên truyền, hướng dẫn và nâng cao kỹ năng số cho cán bộ cơ sở, tổ trưởng tổ dân phố và người dân là nhiệm vụ xuyên suốt.

Minh chứng rõ nhất là việc phường tổ chức hai lớp tập huấn trong ba ngày cho toàn bộ 74 bí thư chi bộ và tổ trưởng tổ dân phố về kỹ năng sử dụng máy tính, soạn thảo văn bản, khai thác Internet, sử dụng Zalo, Facebook và các nền tảng số phục vụ công việc. Đồng thời, từ nguồn xã hội hóa, 37 bộ máy tính đã được trang bị cho 37 tổ dân phố, góp phần từng bước hoàn thiện điều kiện làm việc ở cơ sở.

Cùng với việc đào tạo cán bộ, phong trào “Bình dân học vụ số” cũng được triển khai sâu rộng trên địa bàn. Đến giữa tháng 6/2026, trong số 410 cán bộ, công chức, viên chức và người lao động đăng ký tham gia, có 389 người đã xác thực trên VNeID, 358 người hoàn thành trên 50% khóa học và 338 người đạt kết quả kiểm tra theo yêu cầu.

VIDEO: Phụ nữ Tuyên Quang tích cực học tập nâng cao kỹ năng số:

Xã biên giới Bát Xát là một trong những điểm sáng của tỉnh Lào Cai trong công tác chuyển đổi số. Tại đây, công tác chuyển đổi số được triển khai một cách đồng bộ, toàn diện với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, mở ra kỳ vọng về một không gian số phát triển ngay từ cơ sở.

Thôn 4, xã Bát Xát, vừa chính thức được công nhận là thôn số đạt mức cơ bản đầu tiên của tỉnh Lào Cai. Cầm trên tay chiếc điện thoại thông minh, bà Đinh Huyền Chiêu - công dân của thôn rất phấn khởi khi chỉ với vài thao tác đơn giản đã có thể truy cập bản đồ số, giao thông số và cập nhật thông tin kinh tế - xã hội hằng ngày của địa phương.

Trước đây, mỗi lần cần chứng thực giấy tờ hay làm thủ tục hành chính, bà Chiêu đều phải đến Trung tâm Phục vụ hành chính công xã, chuẩn bị nhiều loại giấy tờ và mất khá nhiều thời gian đi lại. “Bây giờ, chỉ cần mở ứng dụng trên điện thoại là có thể thực hiện nhiều thủ tục trong lĩnh vực tư pháp ngay tại nhà. Hồ sơ gửi xong còn có thể thanh toán trực tuyến rất thuận lợi”, bà Chiêu chia sẻ.

Tải ứng dụng “Thôn số Bát Xát” về điện thoại, anh Chảo Trần Ton, thôn Sơn Hà (dân tộc Dao) háo hức khi được trải nghiệm 16 tiện ích số nổi bật được tích hợp và kết nối như: Cổng thông tin điện tử, Thôn số, Ứng dụng số của Đảng, Nộp hồ sơ thủ tục hành chính, Bản đồ số, Cư dân số; Phản ánh kiến nghị; Y tế, chăm sóc sức khỏe; Nông nghiệp thông minh; Chợ số Bát Xát; Du lịch số; Camera AI; Họp trực tuyến; Bình dân học vụ số; Người bản số; Bát Xát hội tụ và phát triển.

Điển hình, như tiện ích "Nông nghiệp thông minh" được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ sử dụng nhưng tích hợp nhiều tiện ích thiết thực. "Tôi có thể tra cứu thông tin về cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện địa phương; theo dõi giá cả thị trường để chủ động trong sản xuất và tiêu thụ; đồng thời gửi câu hỏi và nhận tư vấn trực tiếp từ các chuyên gia", anh Ton chia sẻ.

Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bát Xát đã chủ động “cầm tay chỉ việc”, đưa công nghệ đến tận thôn, bản. Một cán bộ kỹ thuật trung tâm cho biết: Đội ngũ viên chức trực tiếp xuống cơ sở, hướng dẫn từng thao tác từ cài đặt ứng dụng, đăng ký tài khoản đến cách khai thác các tính năng. Với những hộ lớn tuổi hoặc ít tiếp cận công nghệ, việc hỗ trợ tận nơi đã giúp xóa bỏ rào cản tâm lý, tạo sự gần gũi và tin tưởng.

Song song với hoạt động hỗ trợ trực tiếp, Trung tâm còn tổ chức các lớp tập huấn ngắn, tạo môi trường để người dân cùng học hỏi, trao đổi kinh nghiệm. Từ chỗ e ngại công nghệ, nhiều bà con đã dần tự tin sử dụng điện thoại thông minh như một “công cụ sản xuất” mới, giúp thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức khoa học kỹ thuật và thực tiễn sản xuất ở vùng nông thôn.

"Điều quan trọng nhất không chỉ là có thêm một ứng dụng, mà là giúp người dân dễ tìm kiếm, dễ tiếp cận, dễ sử dụng và từng bước hưởng lợi từ chuyển đổi số. Đồng thời, thông qua quá trình vận hành thực tế, ứng dụng sẽ tiếp tục được rà soát, cập nhật và hoàn thiện để đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của cộng đồng", Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Bát Xát Vũ Hồng Phương nhấn mạnh.

VIDEO: Lan tỏa mô hình “Thôn số” ở Lào Cai:

Quá trình chuyển đổi số tại xã Bát Xát (Lào Cai) đi vào thực tiễn cơ sở và ngày càng phát huy hiệu quả, tính ứng dụng thực tế, thể hiện rõ nét nhất tại các phiên chợ số trên địa bàn. Trên thực tế, nhiều hộ nông dân tại xã biên giới Bát Xát không cần chờ thương lái hay vất vả mang hàng ra chợ, giờ đây đã tự tin dùng điện thoại để livestream bán nông sản, đưa sản phẩm dễ dàng tiếp cận người tiêu dùng hơn.

Sau một thời gian tìm hiểu thị trường và nhu cầu khách hàng, chị Lèo Thị Thúy, chủ cơ sở sản xuất thị trâu sấy, lợn sấy... tại thôn Bản Vược, xã Bát Xát quyết định thường xuyên livestream thường xuyên vào buổi tối vì đó là thời điểm người xem nhiều nhất. Quá trình livestream, chị cho khán giả xem tường tận các khâu chế biến, quá trình đảo thịt, sấy thịt tại các lò. Từ đây, nhiều mối khách sỉ đã tìm đến chị tiêu thụ hàng hóa khắp cả nước.

Hộ kinh doanh Lèo Thị Thúy có 11 sản phẩm trong đó có 4 sản phẩm đạt OCOP 3 sao là thịt trâu sấy, thịt lợn sấy, lạp xường và thịt vai sấy héo. Chị Thúy cho biết, việc chuyển sang bán hàng trên môi trường số thực sự mang lại nhiều tiện ích so với bán hàng truyền thống. 80% hàng hóa của cơ sở được bán trên sàn thương mại điện tử và nền tảng số. Các đơn hàng được người mua chốt nhanh chóng, thuận tiện thông qua mạng xã hội Tiktok hoặc livestream. Với ưu điểm thanh toán không bị nợ tiền hàng, vốn xoay vòng nhanh với hàng trăm đơn/ngày, trên 80% doanh thu của cơ sở đến từ quá trình bán hàng trên nền tảng số.

Tương tự, hộ kinh doanh Liềng Thị Cúc (thôn Bản Vền) kinh doanh các loại bánh truyền thống dân tộc Giáy như: bánh nướng, bánh dầy, bánh tò te, bánh chưng đen... Nhờ chất lượng sản phẩm tốt, được nhiều khách hàng ưa chuộng, tin tưởng thời gian qua nên hằng ngày, chị vẫn kinh doanh ở chợ truyền thống. Tuy nhiên, gần đây, chị bắt đầu học cách livestream bán sản phẩm qua mạng xã hội để mở rộng tệp khách trong và ngoài tỉnh.

"Tôi dán tem truy xuất nguồn gốc cho từng sản phẩm và đa dạng hóa các vị bánh phù hợp nhu cầu thưởng thức của khách hàng. Nhờ đó, các khách hàng tìm đến cơ sở đặt mua ngày càng nhiều, tăng đến 30% so với cách thức bán hàng truyền thống trước đây. Gia đình càng thêm động lực giữ gìn nghề truyền thống của ông cha", chị Cúc bày tỏ.

Để thúc đẩy phát triển kinh tế số địa phương, tạo sinh kế bền vững cho người dân, Bí thư Đảng ủy xã Bát Xát Nguyễn Kiều Phương cho biết, xã sẽ duy trì và nâng cao hiệu quả "Phiên chợ số" định kỳ luân phiên hằng tháng. Trên cơ sở đó, địa phương rút kinh nghiệm từ Thôn 4 để nhân rộng mô hình "Thôn số", tạo phong trào thi đua chuyển đổi số sôi nổi, thiết thực; hướng tới mục tiêu “Dân biết, dân dùng, dân hưởng lợi từ chuyển đổi số”. Từ kết quả bước đầu, Bát Xát xác định tiếp tục duy trì, nâng cao tiêu chí thực hiện mô hình thôn số tại Thôn 4; phấn đấu hoàn thành 7 thôn số ở mức cơ bản trong năm 2026.

Tương tự, mô hình "Chợ số - Nông thôn số" do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Tân An (tỉnh Tuyên Quang) triển khai đã bước đầu phát huy hiệu quả, không chỉ giúp mở rộng đầu ra cho nông sản địa phương mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, kinh doanh của người dân, thúc đẩy chuyển đổi số từ cơ sở.

Những ngày gần đây, Ban quản trị mô hình "Chợ số - Nông thôn số" tại xã Tân An liên tục tiếp nhận các đơn đặt hàng qua điện thoại và mạng xã hội. Từ vài chục quả trứng gà ta, bó rau, dưa chuột, măng ớt hay các sản phẩm đặc sản khác đều được người tiêu dùng đặt mua trực tuyến. Sau khi tổng hợp đơn hàng, Ban quản trị tổ chức thu gom sản phẩm từ các hộ dân, phân loại và chuyển đến tay khách hàng trong và ngoài tỉnh.

Khác với phương thức tiêu thụ truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào thương lái, mô hình đã hình thành kênh kết nối trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Nhờ đó, nông sản được tiêu thụ nhanh hơn, giảm bớt khâu trung gian, giúp người dân chủ động về giá bán, đồng thời người mua có thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Theo Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Tân An, mô hình được xây dựng từ thực tế nhiều hộ chăn nuôi, trồng rau quy mô nhỏ gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm. Không ít thời điểm, các sản phẩm nông nghiệp đến kỳ thu hoạch nhưng đầu ra chậm, giá bán bấp bênh, ảnh hưởng đến thu nhập của người dân.

Để khắc phục tình trạng này, Hội thành lập Ban quản trị gồm 15 thành viên, phân công nhiệm vụ cụ thể từ hướng dẫn hội viên đăng tải sản phẩm, quảng bá trên các nền tảng mạng xã hội đến tổng hợp đơn hàng, thu gom và kết nối tiêu thụ.

Sau hơn hai tháng đi vào hoạt động, mô hình "Chợ số - Nông thôn số" đã thu hút 167 hội viên phụ nữ tham gia với hàng chục mặt hàng nông sản, đặc sản địa phương như trứng gà ta, gà, vịt, ốc nhồi, dưa lê, dưa chuột, rau xanh, măng ớt, mắm cá ruộng... Từ một nhóm kết nối trên không gian mạng, "Chợ số - Nông thôn số" từng bước trở thành kênh tiêu thụ ổn định cho nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ.

Bà Ma Thị Hiếu, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Tân An (Tuyên Quang) cho biết, mô hình được triển khai tập trung vào các tiêu chí "4T": Tiểu thương - Thương mại điện tử - Thanh toán không dùng tiền mặt - Tiết kiệm số. Mục tiêu của mô hình không chỉ dừng ở việc bán được nhiều nông sản hơn mà còn giúp hội viên thay đổi tư duy trong sản xuất và kinh doanh. Khi tham gia mô hình, các hội viên được hướng dẫn chụp ảnh sản phẩm, đăng bài bán hàng trên mạng xã hội, trao đổi với khách hàng, sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt và từng bước tiếp cận các kỹ năng kinh doanh trên môi trường số.

Chính từ những thôn, tổ dân phố - nơi gần dân nhất, sát dân nhất, chính từ những mô hình sáng tạo, gần gũi và thiết thực nhất với người dân, công nghệ số đang từng bước lan tỏa đến mọi ngõ ngách đời sống, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số ngay từ cơ sở, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho đồng bào vùng cao.

***
Bài: Minh Tâm - Hương Thu - Quang Cường
Ảnh, video: TTXVN - TTXVN phát
Biên tập: Kỳ Thư
Trình bày: Nguyễn Hà

01/08/2026 05:55