Ngày 1/7/2026 đánh dấu một cột mốc đặc biệt trong quá trình phát triển của Hà Nội khi Luật Thủ đô chính thức có hiệu lực. Cùng với Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô và Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội lần đầu tiên có “bộ ba trụ cột” gồm chủ trương, quy hoạch và thể chế, tạo nền tảng để mở rộng không gian phát triển và tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài.

Nếu Nghị quyết số 02 xác lập mục tiêu, định hướng chiến lược; Quy hoạch Thủ đô mở ra tầm nhìn phát triển dài hạn; thì Luật Thủ đô tạo hành lang pháp lý với 199 cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, giúp Hà Nội chủ động hơn trong quyết định đầu tư, quản lý đất đai, quy hoạch, tổ chức bộ máy và huy động nguồn lực. Như vậy, từ định hướng, quy hoạch đến cơ chế thực thi, Hà Nội đang có thêm những công cụ quan trọng để chuyển hóa tầm nhìn phát triển thành các dự án, công trình cụ thể.

Tới thăm và chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về tình hình thực hiện nhiệm vụ 6 tháng qua, các nhiệm vụ giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện thắng lợi nhiệm vụ năm 2026 vào ngày 8/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm biểu dương Thành phố thời gian qua triển khai đồng thời nhiều nhiệm vụ lớn, thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt và khát vọng phát triển, nhất là trong hoàn thiện thể chế, thúc đẩy hạ tầng, cải cách hành chính và tổ chức lại không gian phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm biểu dương Thành phố thời gian qua triển khai đồng thời nhiều nhiệm vụ lớn, thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt và khát vọng phát triển, nhất là trong hoàn thiện thể chế, thúc đẩy hạ tầng, cải cách hành chính và tổ chức lại không gian phát triển.

Đặc biệt, công tác thể chế, quy hoạch và xác lập mô hình phát triển mới có bước tiến quan trọng. Nghị quyết 02 của Bộ chính trị về phát triển Thủ đô được triển khai khẩn trương, quyết liệt, đã hoàn thiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm; đã kịp thời ban hành nhiều nghị quyết, chương trình hành động triển khai Luật Thủ Đô và các Nghị quyết chiến lược của Bộ chính trị. Điều này thể hiện sự chủ động, bài bản và quyết tâm cao của Thành phố trong chuẩn bị nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.

Trước đó, ngày 17/3/2026, Tổng Bí thư , Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới". Nghị quyết đề ra 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp chủ yếu gồm: Quy hoạch phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, ổn định; xây dựng thể chế đột phá phát triển Thủ đô; xác lập mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô. Cùng với đó là huy động, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn lực; nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng bộ Thủ đô.





Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu xây dựng thể chế đột phá phát triển Thủ đô: Hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm vượt trội, ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề… Phân cấp, phân quyền triệt để cho thành phố trong các lĩnh vực (trừ các nội dung về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo); tăng thẩm quyền của chủ tịch uỷ ban nhân dân các cấp; cho phép thành phố được ban hành văn bản để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; mở rộng quyền tự chủ, tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong tổ chức bộ máy, quản trị hành chính.

Thành phố được quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố, chế độ công vụ, công chức, viên chức, thu nhập, tiền thưởng, bảo đảm tăng cường phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Phát biểu tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết 02 thời điểm còn là Bí thư Thành ủy Hà Nội vào ngày 26/3, ông Nguyễn Duy Ngọc - Trưởng Ban Tổ chức Trung ương nhấn mạnh, Nghị quyết số là văn kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là nền tảng chính trị có ý nghĩa lịch sử, là “bệ phóng” để Hà Nội bước vào quỹ đạo phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới.

“Kế thừa những nhiệm kỳ gần đây, Nghị quyết số 02-NQ/TW thể hiện tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược, đồng thời là sự gửi gắm niềm tin, sự quan tâm đặc biệt và kỳ vọng lớn lao của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đối với Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển mới”, đồng chí Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh.

Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng, Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng, Nghị quyết 02 xác lập rõ vai trò, vị thế và sứ mệnh mới của Hà Nội trong cấu trúc quốc gia và không gian khu vực, toàn cầu. Hà Nội không chỉ là đô thị đặc biệt cần quản lý tốt, mà trở thành trung tâm có khả năng dẫn dắt phát triển.

Nghị quyết đã xác lập mô hình phát triển mới với ba trụ cột: Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn lực con người - một thay đổi căn bản về “động cơ tăng trưởng”. Theo đó, thay vì dựa vào mở rộng không gian, vốn và hạ tầng, mô hình mới hướng tới nền kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo, tức là nâng cao chất lượng và hiệu quả tăng trưởng. Đổi mới sáng tạo sẽ trở thành nguồn sinh lực mới, giúp tạo giá trị gia tăng từ tri thức và ý tưởng, qua đó nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Sĩ Dũng, trong nhiều năm, điểm nghẽn của Hà Nội không chỉ ở nguồn lực mà ở cách phân bổ và sử dụng nguồn lực. Khi thẩm quyền phân tán, quy trình nhiều tầng nấc, không gian chính sách hạn chế, tiềm năng khó được phát huy. Hà Nội có thể thiết kế chính sách phù hợp với đặc thù riêng, thay vì áp dụng khuôn khổ chung, từ đó khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực.

Ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết, tinh thần xuyên suốt của Luật Thủ đô 2026 là bám sát Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho Hà Nội, với vai trò là địa phương đầu tàu, có tính dẫn dắt phát triển. Theo đó, HĐND TP là cơ quan quyết định các cơ chế, chính sách lớn; UBND TP tổ chức triển khai thực hiện. Qua đó, bảo đảm nguyên tắc phân công rõ ràng, hạn chế nguy cơ lạm dụng quyền lực.

Luật Thủ đô 2026 đã tạo ra một thiết chế pháp lý có tính dẫn dắt đủ mạnh, có khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn của Thủ đô nhưng vẫn bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật quốc gia, tính kỷ cương, kỷ luật. Cụ thể, Hà Nội được chủ động tăng nguồn lực tài chính, thu hút đầu tư và giữ lại phần tăng thu ngân sách. Trung ương sẽ bổ sung có mục tiêu cho ngân sách thành phố toàn bộ phần tăng thu từ các khoản trung ương hưởng 100% trên địa bàn (như thuế xuất, nhập khẩu; thuế tiêu thụ đặc biệt với hàng nhập khẩu) vượt dự toán được giao.

Ông Vũ Đại Thắng - Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết, những cơ chế, chính sách mới trong Luật Thủ đô 2026 được xây dựng không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn mở ra không gian phát triển mới, tạo nền tảng cho mô hình quản trị đô thị hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô trong dài hạn.

Phát biểu tại kỳ họp thứ tư HĐND TP, ông Vũ Đại Thắng - Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết, những cơ chế, chính sách mới trong Luật Thủ đô 2026 được xây dựng không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn mở ra không gian phát triển mới, tạo nền tảng cho mô hình quản trị đô thị hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô trong dài hạn.

Luật Thủ đô năm 2026 và các nghị quyết sẽ mở ra hàng loạt cơ chế mang tính chiến lược. Trong đó có các chính sách phát triển đô thị theo mô hình đa tầng, đa lớp, đa trung tâm gắn với định hướng phát triển đô thị theo TOD; quản lý, khai thác hiệu quả đất đai, không gian phát triển, bao gồm cả không gian ngầm và các không gian đô thị mới.

Đại biểu Quốc hội chuyên trách Nguyễn Ngọc Việt (đoàn Hà Nội) cho rằng, Luật Thủ đô 2026 thể hiện sự đột phá mạnh mẽ trong phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố. Đây là bước ngoặt quan trọng về tư duy pháp lý khi chuyển từ cơ chế thực thi chính sách sang thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách. Với hơn 190 thẩm quyền mới được giao cho thành phố, tạo không gian thể chế rộng mở để Hà Nội chủ động trong quản trị và phát triển.

“Luật đã thiết kế cơ chế giao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực một cách chặt chẽ, đồng bộ. Cơ chế giám sát được thực hiện đa tầng, từ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đến Chính phủ và các bộ, ngành”, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cho hay.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy, thực tiễn nhiều năm qua có thể thấy, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của Hà Nội không phải là thiếu cơ chế mà là cơ chế chưa đủ linh hoạt, chưa theo kịp tốc độ và yêu cầu của một đô thị đặc biệt. Chính vì vậy, việc chuyển từ tư duy “quản lý” sang “quản trị phát triển” là một thay đổi rất căn bản.

Theo bà Nguyễn Phương Thủy, điểm mới trong Luật Thủ đô là sự chuyển dịch từ tư duy “tăng trưởng bằng mọi giá” sang “phát triển cân bằng và bền vững”. Khi người dân thực sự được đặt ở vị trí trung tâm, thì mọi chính sách - từ quy hoạch, giao thông đến y tế, giáo dục - đều phải hướng tới việc làm cho cuộc sống tốt hơn một cách cụ thể, có thể cảm nhận được.

GS.TS Hồ Sĩ Quý, nguyên Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đánh giá: Việc phê duyệt Luật Thủ đô và quy hoạch Hà Nội 100 năm… cũng cho phép không gian hành chính của Hà Nội vận hành theo 9 trục động lực (cũng là 9 trục giao thông); 9 cực tăng trưởng; 9 trung tâm đô thị. Theo đó, đến năm 2035 Hà Nội sẽ là trung tâm kinh tế, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo hàng đầu châu Á - Thái Bình Dương. Đến năm 2065, Hà Nội trở thành thành phố toàn cầu với chất lượng sống cao.

Với việc phê duyệt quy hoạch Thủ đô 100 năm, không gian thể chế của Hà Nội đã thực sự được mở rộng và do vậy không gian quyền lực đã có thêm động lực mới, sức mạnh mới. Chẳng hạn, Hà Nội được trao quyền lực đột phá, đặc quyền trong việc phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quản lý dân cư, sử dụng đất và tài chính công; được thể chế hóa các mô hình quản trị đô thị mới; Được tạo lập cơ chế mới cụ thể cho TOD (phát triển giao thông công cộng); được áp dụng cơ chế "thu hồi giá trị" xung quanh các ga tàu điện ngầm (với bán kính 400–800m); Luật Thủ đô cũng cho phép Hà Nội được linh hoạt tối đa để thu hút FDI và vốn tư nhân thông qua các mô hình hợp tác công tư (PPP).

“Nếu không gian phát triển là một loại tư liệu sản xuất như Henri Lefebvre khẳng định, thì về thực chất, “Không gian phát triển” là khái niệm dùng để chỉ một cấu trúc quyền lực, một phạm vi gây ảnh hưởng, trong đó chủ thể có quyền ban hành chính sách, quản lý, xác định cơ chế điều chỉnh các quan hệ kinh tế - xã hội, phối hợp hành động, và quan trọng nhất, ra các quyết định” GS.TS Hồ Sỹ Quý nhận định.

GS.TS Mạc Quốc Anh – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển doanh nghiệp cho rằng: Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị và Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 tạo nên một “cặp thể chế” rất quan trọng đối với Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới.

“Điểm đột phá hơn nữa nằm ở Luật Thủ đô 2026, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Tôi cho rằng giá trị lớn nhất của Luật không đơn thuần là thêm một số chính sách ưu đãi, mà là mở rộng mạnh không gian tự chủ và quyền quyết định của Hà Nội. Thành phố được trao thẩm quyền lớn hơn về chủ trương đầu tư; với những dự án lớn, quan trọng, có thể áp dụng những cơ chế, chính sách đặc biệt và phương thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu trong trường hợp đặc biệt. Điều này có khả năng rút ngắn đáng kể “đường đi” của một dự án từ ý tưởng tới triển khai nếu Thành phố tổ chức thực thi tốt. Đặc biệt, Luật cho phép Hà Nội thí điểm những cơ chế, chính sách mới, kể cả những vấn đề chưa được pháp luật quy định, trong các mô hình kinh tế mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, quản lý đô thị và phương thức khai thác nguồn lực. Đây chính là cơ sở pháp lý rất quan trọng để Hà Nội chuyển từ tư duy “xin cơ chế” sang tư duy chủ động kiến tạo cơ chế, thử nghiệm chính sách và chịu trách nhiệm về kết quả. Một điểm rất đáng chú ý khác là cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược với các ưu đãi về đất đai, hạ tầng, nhân lực, nghiên cứu và phát triển; hỗ trợ lãi suất đối với một số dự án; ưu đãi mạnh cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó có chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm đối với những trường hợp đáp ứng điều kiện”, ông Mạc Quốc Anh cho biết

Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm với định hướng tái thiết vùng đô thị trung tâm, đồng thời mở ra không gian phát triển mới để thành phố hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, quản trị đô thị hiện đại và nâng cao chất lượng sống cao.

Quy hoạch được lập trên toàn bộ địa giới hành chính Hà Nội với diện tích hơn 3.359 km², gồm 51 phường và 75 xã. Một trong những trọng tâm của quy hoạch là tái thiết toàn diện khu vực nội đô lịch sử. Theo đó, khu vực nằm trong Vành đai 1, Vành đai 2 và Vành đai 2,5 sẽ tập trung bảo tồn, phát huy giá trị các di sản như khu phố cổ, phố cũ, hồ Gươm, hồ Tây, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đồng thời cải tạo, xây dựng lại toàn bộ các khu chung cư cũ, tái thiết các ô phố xuống cấp và từng bước khôi phục cấu trúc khu phố Pháp.

Thành phố cũng sẽ áp dụng các cơ chế ưu đãi để khuyến khích người dân di dời khỏi khu vực lõi di sản đến các khu đô thị mới được đầu tư đồng bộ ở vùng ngoại thành. Các trường đại học, bệnh viện trong nội đô sẽ được cải tạo, từng bước chuyển đổi thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, không gian văn hóa và không gian công cộng. Quỹ đất sau di dời được ưu tiên phát triển hạ tầng xã hội, công viên, bãi đỗ xe và các tiện ích công cộng, hạn chế xây dựng nhà ở mới.

Một trong những điểm đột phá của quy hoạch lần này là quan điểm hạ tầng dẫn dắt quy hoạch. Điều đó thể hiện ở việc Hà Nội kiện toàn hệ thống hạ tầng khung, bổ sung các tuyến đường sắt đô thị, hoàn thành và triển khai tiếp các tuyến đường hướng tâm, đường vành đai, qua đó tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đa tầng, đa lớp.

Đáng chú ý, quy hoạch mở ra không gian phát triển mới với mô hình đô thị đa tầng, đa lớp, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và ưu tiên không gian xanh, mặt nước. Trong đó, đô thị phía Bắc sẽ phát triển dịch vụ, thương mại quốc tế, tài chính, logistics gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài. Riêng không gian phát triển hai bên sông Hồng được xác định là trục không gian xanh trung tâm, không gian văn hóa, đổi mới sáng tạo.

Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm đã xác lập định hướng phát triển dài hạn và mở ra không gian phát triển mới. Sự hội tụ của tầm nhìn dài hạn, nền tảng thể chế mới và quyết tâm đổi mới mạnh mẽ của Thành phố đã mở ra những điều kiện thuận lợi để Hà Nội hiện thực hóa khát vọng xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại.

Hà Nội xác định phát triển hạ tầng chiến lược là một trong những đột phá ưu tiên hàng đầu, là nền tảng để mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo dư địa tăng trưởng mới cho Thủ đô trong nhiều thập niên tới. Đây cũng là giai đoạn Thành phố triển khai đồng thời khối lượng đầu tư hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay.

Ông Vũ Đại Thắng cho rằng, khi các dự án hạ tầng chiến lược này được hoàn thành, Hà Nội sẽ không chỉ giải quyết những điểm nghẽn về giao thông và đô thị, mà còn hình thành một cấu trúc phát triển mới, kết nối hiệu quả các cực tăng trưởng, nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt cho Thủ đô trong khu vực.

Ông Vũ Đại Thắng cho rằng, khi các dự án hạ tầng chiến lược này được hoàn thành, Hà Nội sẽ không chỉ giải quyết những điểm nghẽn về giao thông và đô thị, mà còn hình thành một cấu trúc phát triển mới, kết nối hiệu quả các cực tăng trưởng, nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt cho Thủ đô trong khu vực.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nêu rõ, Luật Thủ đô đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng với Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã tạo thành bộ ba trụ cột để phát triển Thủ đô theo các mục tiêu đã đề ra. “Vấn đề then chốt có ý nghĩa quyết định sự thành công không gì khác chính là tinh thần trách nhiệm trong tổ chức thực hiện của toàn Đảng bộ, chính quyền và mỗi cán bộ, công chức, viên chức các cấp”, ông Trần Đức Thắng nhấn mạnh.

*****
Bài và ảnh: Quang Phong - Xuân Cường
Trình bày: Nguyễn Hà

Bài 3: Gỡ điểm nghẽn khoa học công nghệ, tạo động lực tăng trưởng mới

Vận dụng Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội đã thông qua 6 nghị quyết với cơ chế đặc thù về thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, đồng thời tạo dư địa tăng trưởng mới...

Bài 2: Giải bài toán quy hoạch đô thị tạo không gian phát triển mới

Phát triển quá nóng khiến nội thành Hà Nội trở thành đô thị nén, dân số tăng, hạ tầng quá tải, không gian phát triển ngày càng chật hẹp. Những điểm nghẽn kéo dài trong thực thi quy hoạch đòi hỏi Thủ đô phải thay đổi cách làm, tư duy tổ chức không gian, thẩm quyền, năng lực quyết định.

Bài 1: Điểm nghẽn kéo dài nhiều năm kìm hãm nhịp phát triển Thủ đô

Hà Nội đang đứng trước yêu cầu cấp bách tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài, từ cải tạo chung cư cũ, ùn tắc giao thông đến xử lý ô nhiễm môi trường. Những nút thắt này đã làm chậm tiến độ dự án và tác động trực tiếp đến chất lượng sống và nhịp phát triển của Thủ đô.