Sau sắp xếp từ 3.797 xuống còn 2.026 khối, xóm, thôn, bản, Nghệ An đang đứng trước một cuộc chuyển giao quan trọng ở cơ sở. Không chỉ thu gọn đầu mối, việc sắp xếp còn mở ra cơ hội lựa chọn đội ngũ cán bộ trẻ hơn, có trình độ, năng lực ứng dụng công nghệ và tư duy phát triển kinh tế cộng đồng. Từ những bí thư chi bộ trẻ ở đồng bằng đến các bản vùng cao, phương thức quản trị mới đang từng bước hình thành theo hướng gần dân hơn, chủ động hơn và ứng dụng nền tảng số nhiều hơn.

Từ ngày 1/7/2026, 2.026 khối, xóm, thôn, bản mới của Nghệ An chính thức vận hành. Địa bàn lớn hơn, dân cư đông hơn, công việc nhiều hơn đặt ra yêu cầu mới đối với những người trực tiếp làm việc tại khu dân cư. Cùng với việc tinh gọn đầu mối, các địa phương có thêm cơ hội lựa chọn lớp cán bộ trẻ, có trình độ, biết ứng dụng công nghệ, am hiểu địa bàn và có khả năng vận động nhân dân.

Sau sáp nhập, công việc của Bí thư Chi bộ Nguyễn Thị Thanh, xóm Phong Phú, xã Đại Đồng không bắt đầu bằng những tập hồ sơ dày như trước. Điện thoại của chị liên tục nhận thông tin từ nhóm cộng đồng. Một người dân hỏi về thủ tục kết nối, đồng bộ và làm sạch dữ liệu đất đai; một đảng viên cao tuổi cần được hướng dẫn sử dụng phần mềm nộp Đảng phí trực tuyến; một hộ dân khác phản ánh về triển khai ngày Chủ nhật Xanh của xóm... Những việc trước đây thường được giải quyết bằng gặp trực tiếp hoặc qua các cuộc họp nay có thêm một kênh mới là môi trường số.

Xóm Phong Phú hiện có 375 hộ dân, 52 đảng viên. Sau sáp nhập, cả ba chức danh chủ chốt gồm Bí thư Chi bộ, Xóm trưởng và Trưởng ban Công tác Mặt trận đều là những người trẻ, có trình độ đại học. Riêng Bí thư Chi bộ sinh năm 1990 nhưng đã có nhiều năm kinh nghiệm làm Bí thư Chi đoàn, Hội Phụ nữ...

Theo ông Trình Văn Nhã, Bí thư xã Đại Đồng, thuận lợi lớn nhất của đội ngũ mới là có trình độ; đồng thời đều là đảng viên và đã có kinh nghiệm công tác ở cơ sở. “Đội ngũ cán bộ của xóm đều là đảng viên, 3 đồng chí cán bộ không chuyên trách có trình độ đại học nên thuận lợi trong triển khai chuyển đổi số”, ông Nhã chia sẻ.

Từ thuận lợi đó, xóm xây dựng Fanpage, các nhóm Zalo, Facebook để công khai thông tin hoạt động, số điện thoại của Bí thư Chi bộ, Xóm trưởng, Trưởng ban Công tác Mặt trận. Cán bộ xóm trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, thực hiện dịch vụ công trực tuyến; triển khai Sổ tay đảng viên điện tử. Đến nay, 100% đảng viên trong xóm đã nộp đảng phí trực tuyến.

“Mục tiêu Nghị quyết Đại hội xóm nhiệm kỳ này là xây dựng tuyến đường thắp sáng dân cư, sân bóng trẻ em... để phục vụ dân sinh. Cấp ủy đã chủ động xây dựng và ban hành quy chế làm việc của chi bộ, quy định rõ nguyên tắc và phân công trách nhiệm cụ thể. Mục tiêu của chúng tôi hướng tới không chỉ là quản lý một địa bàn rộng hơn mà quan trọng là phải đổi mới phương thức lãnh đạo hiệu quả, gần dân hơn, trong đó lấy dân làm gốc, lấy công nghệ làm công cụ và lấy sự đồng thuận trong nhân dân làm thước đo đánh giá”, chị Nguyễn Thị Thanh cho biết.

Từ đồng bằng đến miền núi, yêu cầu đặt ra với cán bộ trẻ có điểm chung là phải nhanh nhạy với công nghệ nhưng cũng sâu sát cơ sở, hiểu dân và biết phát huy lợi thế địa phương. Nếu ở đồng bằng, chuyển đổi số giúp quản lý dân cư hiệu quả hơn thì tại miền núi, công nghệ còn mở thêm cơ hội quảng bá văn hóa, kết nối du lịch và đưa những giá trị bản địa vươn xa.

Sau sáp nhập, bản Cằng và bản Xiềng (xã Môn Sơn) trở thành bản Xiềng mới với 362 hộ dân, 56 đảng viên. Việc hình thành đơn vị dân cư mới đặt ra không ít yêu cầu trong ổn định tổ chức, tạo đồng thuận và dung hòa nếp sống giữa hai cộng đồng. Sau thời gian tuyên truyền, vận động, người dân từng bước hiểu, đồng thuận với tên gọi và cùng hướng tới mục tiêu xây dựng bản phát triển.

Bí thư Chi bộ bản Xiềng Vi Thị Thùy cho biết, khó khăn ban đầu là vận động người dân thống nhất tên gọi bản mới; đồng thời tạo sự gắn kết giữa hai bản sau sáp nhập. Chi bộ xác định phải sâu sát cơ sở, lắng nghe tâm tư, giải thích để người dân hiểu rõ chủ trương, từ đó tạo đồng thuận thay vì áp đặt. “Điều quan trọng nhất sau sáp nhập là để người dân hiểu và cùng đồng lòng. Khi tư tưởng đã thông, việc triển khai các nhiệm vụ ở cơ sở sẽ thuận lợi hơn”, chị Vi Thị Thùy chia sẻ.

Trên nền tảng đó, Chi bộ bản Xiềng đang định hướng phát triển kinh tế gắn với thế mạnh địa phương, trong đó chú trọng nuôi cá lồng, phát triển gà đồi và từng bước xây dựng du lịch cộng đồng. Bản có lợi thế về nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực truyền thống và nằm trên tuyến du lịch gắn với sông Giăng, Vườn quốc gia Pù Mát. Địa phương dự kiến xây dựng đề án phát triển du lịch cộng đồng, từng bước hình thành các sản phẩm phù hợp với điều kiện thực tế.

Bí thư xã Môn Sơn Lương Đình Việt cho rằng, cán bộ trẻ có lợi thế về công nghệ, khả năng tiếp cận phương thức làm việc mới và sự năng động. Sau sáp nhập, đội ngũ này cần phát huy vai trò trong tuyên truyền, vận động nhân dân, tổ chức các hoạt động ở cơ sở và thúc đẩy chuyển đổi số. Với Môn Sơn, đây cũng là lực lượng góp phần đưa văn hóa, du lịch và các sản phẩm địa phương vươn xa hơn.

Trước sắp xếp, Nghệ An có 10.532 người hoạt động không chuyên trách ở khối, xóm; 5.814 người có nguyện vọng nghỉ, chiếm 55,2%. Đối với lực lượng trực tiếp tham gia hoạt động ở khối, xóm, có 35.146 người, trong đó 13.675 người đề nghị nghỉ. Sau sắp xếp, toàn tỉnh dự kiến bố trí 6.078 người hoạt động không chuyên trách, giảm 4.454 người. Đây cũng là cơ hội để các địa phương lựa chọn lại đội ngũ theo yêu cầu mới.

Tháng 6/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An ban hành Quy định 970-QĐ/TU về tiêu chuẩn chức danh bí thư chi bộ khối, xóm, thôn, bản. Theo đó, nhân sự lần đầu giữ chức vụ bí thư chi bộ cơ bản không quá 65 tuổi; tỉnh khuyến khích trẻ hóa đội ngũ để thuận lợi triển khai ứng dụng công nghệ thông tin và nhiệm vụ chính trị tại khu dân cư. Nghệ An cũng ưu tiên đảng viên có trình độ đại học trở lên, có kinh nghiệm công tác ở cơ sở, từng tham gia cấp ủy, Mặt trận, đoàn thể hoặc là cán bộ, công chức, viên chức nghỉ hưu có uy tín.

Điểm đáng chú ý là kỹ năng công nghệ thông tin được đưa vào yêu cầu đối với bí thư chi bộ, đây là sự thay đổi về chất. Người đứng đầu chi bộ không chỉ cần có uy tín, năng lực tập hợp quần chúng mà còn phải có khả năng sử dụng phương tiện, phần mềm phục vụ công tác Đảng và ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành.

Từ góc độ địa phương, ông Trần Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Đô Lương cho rằng, sau sắp xếp, quy mô dân số mỗi xóm lớn hơn; đồng thời chất lượng đội ngũ cán bộ cũng được nâng lên, trẻ hóa hơn. Khi bộ máy ổn định, địa phương sẽ đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, điều hành ở cơ sở. Đó là hướng đi tất yếu khi mô hình mới đã hình thành. Nhưng lựa chọn người trẻ mới chỉ là bước đầu, điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để họ làm việc. Cán bộ trẻ phải có thiết bị, kết nối internet, phần mềm và quy trình phù hợp. Họ cũng cần được đào tạo về kỹ năng số, dân vận, xử lý tình huống và tổ chức cộng đồng. Đặc biệt, trẻ hóa phải đi cùng tạo nguồn.

Ông Phạm Trọng Bình, Bí thư xã Mậu Thạch nêu quan điểm: “Một bí thư chi bộ trẻ có thể là nguồn cán bộ xã trong tương lai. Một trưởng xóm trẻ có năng lực tổ chức sản xuất có thể trở thành hạt nhân phát triển kinh tế ở địa phương. Một cán bộ bản trẻ biết công nghệ có thể trở thành người dẫn dắt cộng đồng tiếp cận thị trường số. Vì vậy, cuộc sắp xếp khối, xóm của Nghệ An không chỉ là câu chuyện về giảm đầu mối. Đây còn là cơ hội để đổi mới cách lựa chọn và sử dụng con người”.

Từ đồng bằng đến miền núi, đội ngũ cán bộ trẻ Nghệ An đang phát huy tinh thần đổi mới, chủ động tiếp cận cách làm mới. Sau sắp xếp tổ chức, yêu cầu đặt ra là xây dựng cơ chế, môi trường phù hợp để cán bộ trẻ bám cơ sở, ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.

Ở những khối, xóm, thôn, bản mới của Nghệ An, cán bộ trẻ đang đảm nhận nhiều công việc hơn trước: Sát dân, tuyên truyền, giải quyết phản ánh, hướng dẫn dịch vụ công trực tuyến và đồng hành với người dân phát triển sản xuất. Khi Nghị định 185/2026/NĐ-CP cùng các quy định mới của tỉnh đặt ra yêu cầu cụ thể hơn về tiêu chuẩn, phụ cấp và trách nhiệm, bài toán đặt ra không còn là có bao nhiêu cán bộ trẻ, mà là làm thế nào để họ có đủ điều kiện làm việc, trưởng thành và gắn bó lâu dài với cơ sở.

Ở xã vùng biên Na Ngoi, nơi sản xuất còn gặp nhiều khó khăn do địa hình, khí hậu, giao thông và thị trường, việc tìm hướng phát triển kinh tế phù hợp không dễ. Từ thực tế đó, Bí thư Chi bộ bản Tổng Khư Lầu Bá Pó (sinh năm 1994) mạnh dạn thử nghiệm trồng đào cảnh, từng bước mở hướng sản xuất mới cho người dân.

Tốt nghiệp Trường Đại học Lâm nghiệp, từng là Phó Bí thư Đoàn Thanh niên xã Na Ngoi, anh Pó trở về quê lập nghiệp và được giao nhiệm vụ Bí thư Chi bộ bản Tổng Khư. Anh xác định muốn vận động người dân thay đổi cách làm trước hết cán bộ phải gương mẫu, trực tiếp thử nghiệm và chứng minh hiệu quả bằng mô hình cụ thể. Nhận thấy cây đào phù hợp với khí hậu, đất đai và có thị trường dịp Tết, anh đầu tư hơn 3.000 gốc đào. Trong thời gian chờ cây cho thu hoạch, gia đình trồng thêm 1ha gừng theo hướng “lấy ngắn nuôi dài”, vừa tạo nguồn thu trước mắt vừa giảm rủi ro.

Theo anh Pó, mô hình kinh tế phải phù hợp diện tích đất, điều kiện canh tác, khả năng đầu tư và quan trọng là có đầu ra. Khi hiệu quả được kiểm chứng, việc vận động người dân làm theo sẽ thuận lợi hơn. Từ mô hình của gia đình, anh mong muốn người dân từng bước giảm sản xuất manh mún, chủ động lựa chọn cây trồng có giá trị, kết hợp cây ngắn ngày với dài ngày để tạo nguồn thu ổn định, phù hợp điều kiện vùng biên.

Bí thư Đảng ủy xã Na Ngoi Lầu Bá Chò cho biết, cán bộ trẻ có lợi thế về sức trẻ, khả năng tiếp cận kiến thức mới và tinh thần đổi mới. Địa phương chú trọng giao việc, tạo điều kiện để cán bộ trẻ rèn luyện, phát huy năng lực. Ở địa bàn khó khăn, cán bộ trẻ phải gần dân, hiểu sản xuất, mạnh dạn đi đầu, tìm cách làm mới để tạo hiệu quả, góp phần giúp người dân có thêm hướng phát triển kinh tế phù hợp.

Tại bản Na Bè, xã Tương Dương, Trưởng bản Lỳ Bá Chìa (sinh năm 1992) cũng chọn cách thuyết phục người dân từ sản xuất, tiêu thụ đặc sản bản địa. Với kiến thức chuyên ngành kinh tế, anh Chìa đã tiên phong đi đầu chuyển đổi diện tích kém hiệu quả sang bảo tồn, phát triển 1ha giống dứa bản địa, tạo sinh kế ổn định cho người dân.

Thay vì sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào các loại cây truyền thống có giá trị thấp, nhiều hộ dân trong bản đã chuyển sang sản xuất hàng hóa gắn với nhu cầu thị trường và liên kết với doanh nghiệp. Theo anh Chìa, cần kết nối người trồng với doanh nghiệp tiêu thụ và nâng chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu chế biến. Từ một cán bộ cơ sở, anh đang phải học cách nhìn rộng hơn là sản xuất gắn với thị trường.

Tương tự, với kiến thức chuyên ngành kinh tế, anh Lương Văn Chín (sinh năm 1990), Trưởng bản Khe Ngậu, xã Tương Dương luôn trăn trở tìm hướng nâng cao giá trị nông sản địa phương. Anh chủ động tìm hiểu thị trường, đẩy mạnh quảng bá các sản phẩm OCOP như cà ngọt, xoài Tương Dương trên mạng xã hội, từng bước mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng. Cách làm của anh góp phần thay đổi tư duy sản xuất, tiêu thụ sản phẩm của người dân; đồng thời mở ra hướng phát triển kinh tế phù hợp với tiềm năng, lợi thế của địa phương.

Điều anh Chín quan tâm không chỉ là thu nhập của gia đình, đó còn là câu chuyện giữ chân người trẻ. Nếu thanh niên không có sinh kế tại quê nhà, họ sẽ tiếp tục đi làm xa. Khi người trẻ rời bản, địa phương vừa thiếu lao động, vừa thiếu nguồn cán bộ kế cận. Trẻ hóa cán bộ vì thế gắn chặt với bài toán phát triển kinh tế.

Từ những cách làm cụ thể của đội ngũ cán bộ trẻ, người dân địa phương đang dần thấy rõ những hướng đi mới trong phát triển kinh tế. Chị Vi Thị Khuyên, bản Khe Ngậu cho rằng, các bí thư chi bộ, trưởng bản trẻ dù mới tiếp nhận công việc nhưng đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, năng động, dám nghĩ, dám làm. Không chỉ gần gũi, lắng nghe bà con, các cán bộ trẻ còn chủ động tìm tòi mô hình sản xuất, kết nối thị trường, mở hướng phát triển kinh tế. “Bà con thấy cán bộ làm được thì tin tưởng, học tập và làm theo”, chị Khuyên chia sẻ.

Tại Nghệ An, Quyết định 52/2026/QĐ-UBND ngày 25/8/2026 bổ sung yêu cầu cán bộ cơ sở phải có kỹ năng hòa giải, xử lý tình huống, ứng dụng công nghệ thông tin, lập kế hoạch, tổng hợp và báo cáo. Quy định 970-QĐ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy cũng nhấn mạnh kỹ năng công nghệ, khuyến khích trẻ hóa đội ngũ, ưu tiên người có trình độ đại học và kinh nghiệm công tác ở cơ sở.

Ngày 26/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 185/2026/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở. Nghị định tạo cơ sở để các địa phương kiện toàn đội ngũ cán bộ trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo quy định mới, thống nhất 3 chức danh gồm Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố và Trưởng Ban Công tác Mặt trận. Mức khoán quỹ phụ cấp được nâng từ 6 lên 8 lần mức lương cơ sở đối với địa bàn đặc thù và từ 4,5 lên 6,5 lần đối với các địa bàn còn lại.

Cụ thể hóa chính sách này, Nghị quyết 23/2026/NQ-HĐND ngày 14/7/2026 của HĐND tỉnh Nghệ An quy định 3 chức danh người hoạt động không chuyên trách ở khối, xóm, thôn, bản; đồng thời xác định 7 chức danh người tham gia hoạt động và cơ chế kiêm nhiệm. Quy định mới góp phần tinh gọn đội ngũ; đồng thời tạo cơ sở để các địa phương lựa chọn, bố trí nhân sự phù hợp yêu cầu nhiệm vụ.

Những yêu cầu mới cho thấy cán bộ thôn, bản không chỉ gần dân, nắm địa bàn, tuyên truyền và vận động nhân dân mà còn phải từng bước làm chủ công nghệ, đổi mới phương thức làm việc. Để cán bộ trẻ phát huy năng lực, nhất là tại miền núi, biên giới cần đi cùng hạ tầng, điều kiện làm việc và đào tạo phù hợp. Nghị định 185 cũng có quy định linh hoạt về quy mô hộ gia đình đối với địa bàn dân cư phân tán, giao thông khó khăn, đặc biệt khó khăn. Đây là cơ sở để chính sách cán bộ sát thực tế hơn, tạo điều kiện cho người trẻ phát huy vai trò ngay từ cơ sở.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Yên Na Vy Thị Bích Thủy cho rằng, cán bộ trẻ cần được tin tưởng, giao việc khó và có sự đồng hành, hướng dẫn của cấp ủy. Theo bà, tạo cơ hội cống hiến, môi trường để phát huy năng lực và con đường phát triển rõ ràng chính là cách tạo nguồn, giữ người trẻ bền vững.

Còn ông Lô Xuân Thao, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Châu Khê cho rằng, cùng với chính sách chung, cán bộ trẻ ở miền núi, biên giới cần được tạo điều kiện về hạ tầng, trang thiết bị và đào tạo phù hợp với đặc thù địa bàn. Địa phương kiến nghị tiếp tục quan tâm bồi dưỡng kỹ năng số, kỹ năng vận động quần chúng; đồng thời mạnh dạn giao việc, giao trách nhiệm để cán bộ trẻ có cơ hội thử sức, đề xuất sáng kiến và phát huy năng lực. Khi được trao niềm tin và có môi trường rèn luyện, cán bộ trẻ sẽ trở thành lực lượng quan trọng trong đổi mới phương thức quản lý, phát triển kinh tế và xây dựng cơ sở vững mạnh.

Sau sắp xếp, Nghệ An đang có thêm cơ hội xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở trẻ, năng động, đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới. Tuy nhiên, trẻ hóa đội ngũ không chỉ là bố trí người trẻ vào vị trí công tác mà quan trọng hơn là tạo môi trường để họ được làm việc, thử sức và trưởng thành.

Phó Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An Hoàng Nghĩa Hiếu cho rằng, cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng; đồng thời mạnh dạn giao việc, giao trách nhiệm để cán bộ trẻ ở thôn, xóm, bản có điều kiện phát huy năng lực. Cùng với đó là sự đồng hành, hướng dẫn của những cán bộ có kinh nghiệm để người trẻ vừa làm, vừa học hỏi từ thực tiễn.

Từ cơ sở cho thấy, cán bộ trẻ ngày nay không chỉ cần gần dân, hiểu dân mà còn phải biết sử dụng công nghệ, kết nối nguồn lực và tìm cách làm mới để hỗ trợ người dân phát triển kinh tế. Một bí thư chi bộ, trưởng bản năng động có thể biến lợi thế của địa phương thành những cách làm cụ thể, thiết thực. Khi được trao cơ hội, có công cụ và được đánh giá bằng hiệu quả công việc, cán bộ trẻ sẽ có điều kiện trưởng thành. Đây cũng là cách Nghệ An tạo nguồn cán bộ lâu dài, từ thôn, bản hôm nay đến xã, phường trong tương lai.

*****
Bài: Bích Huệ
Ảnh: TTXVN
Biên tập: Kỳ Thư
Trình bày: Phùng Sắc