Từ bài toán vận hành đến hành trình ra thị trường
Một hệ thống điện mặt trời vẫn phát điện, nhưng người quản lý chưa chắc nhìn thấy đầy đủ hiệu quả vận hành. Khi nhà máy sử dụng thiết bị của nhiều nhà cung cấp, dữ liệu nằm trên các ứng dụng riêng, việc theo dõi sản lượng, hiệu suất và phát hiện bất thường trở nên khó khăn. SolarBK bắt đầu phát triển công nghệ từ nhu cầu cụ thể ấy.
Ông Kỳ Quang Minh, Giám đốc Khối Công nghệ và Đổi mới Kỹ thuật SolarBK, cho biết đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã xây dựng nền tảng quản lý năng lượng thông minh ERIS để tập hợp dữ liệu trên một giao diện thống nhất. Người dùng có thể theo dõi công suất, sản lượng điện, hiệu suất và những chỉ số môi trường.
Với chủ đầu tư sở hữu nhiều dự án, ERIS hỗ trợ giám sát tập trung, cảnh báo bất thường để đơn vị bảo trì chủ động kiểm tra. Thiết bị điều khiển cục bộ ASTER do SolarBK phát triển kết nối, điều khiển thiết bị tại hiện trường và liên kết với nền tảng. Kinh nghiệm triển khai năng lượng sạch được chuyển thành sản phẩm phục vụ người dùng.
× Đóng
× Đóng
× Đóng
Nếu SolarBK tìm lời giải từ vận hành năng lượng, Tập đoàn Viettel lựa chọn bước sâu vào công nghệ thiết bị viễn thông. Từ vị trí nhà khai thác mạng, doanh nghiệp phát triển thiết bị 5G theo kiến trúc mạng truy nhập vô tuyến mở Open RAN, cho phép các thành phần của nhiều nhà cung cấp kết nối trong cùng hệ thống.
Các kỹ sư Viettel cùng Qualcomm tham gia thiết kế công nghệ lõi, ứng dụng vào khối vô tuyến trạm thu phát sóng 5G sử dụng chipset ASIC của Qualcomm, cấu hình 32 phát, 32 thu. Khi triển khai thương mại diện rộng từ tháng 11/2024, mạng lưới thực tế trở thành nơi kiểm chứng chất lượng, giúp đội ngũ tiếp tục tối ưu và hoàn thiện sản phẩm.
Ở một hướng khác, Tập đoàn FPT xây dựng năng lực tính toán để doanh nghiệp phát triển ứng dụng AI. Hai nhà máy AI tại Nhật Bản và Việt Nam cung cấp tài nguyên xử lý theo nhu cầu, giảm áp lực tự đầu tư máy chủ cho khách hàng. Ông Lê Hồng Việt, Tổng Giám đốc FPT Smart Cloud, cho biết AI Factory hướng tới giúp các tổ chức phát triển AI theo bài toán riêng. Trên hạ tầng GPU NVIDIA, FPT đảm nhiệm phát triển, tích hợp và vận hành dịch vụ.
Ba doanh nghiệp đi từ những nhu cầu khác nhau nhưng cùng đặt kỹ sư Việt vào quá trình thiết kế, phát triển và cải tiến sản phẩm. Mỗi thiết bị được vận hành, mỗi nền tảng được khách hàng sử dụng là một bước tích lũy năng lực, đưa khát vọng làm chủ công nghệ đến gần đời sống.
Hành trình ấy còn tiếp tục sau khi sản phẩm hoàn thành. Doanh nghiệp phải đưa sản phẩm qua các bước kiểm thử, chứng nhận, tìm kiếm khách hàng, rồi duy trì bảo hành và nâng cấp. Đội ngũ kỹ sư cần thời gian theo dõi vận hành để nhận diện những vấn đề mà quá trình nghiên cứu chưa bộc lộ hết. Trong suốt thời gian đó, doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm tiền lương, thiết bị và kinh phí hoạt động, dù doanh thu có thể đến muộn.
Nguồn vốn vì thế ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng theo đuổi sản phẩm. Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ở TP Hồ Chí Minh, ông Denis Depoux, Giám đốc điều hành toàn cầu Roland Berger, cảnh báo rủi ro khi sử dụng nguồn vay ngắn hạn cho những dự án hạ tầng kéo dài hàng chục năm. Ông cho rằng doanh nghiệp cần phát triển các kênh huy động vốn dài hạn, qua đó giảm sức ép lên hệ thống ngân hàng.
Với doanh nghiệp công nghệ, yêu cầu về kỳ hạn vốn cũng gắn chặt với thời gian nghiên cứu và thương mại hóa. Áp lực trả nợ quá sớm có thể thu hẹp kinh phí dành cho kiểm định, thử nghiệm và cải tiến. Doanh nghiệp nhỏ càng khó xoay xở khi sản phẩm chưa tạo được dòng tiền ổn định.
Ông Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, cho biết: “Tài sản chủ yếu của doanh nghiệp khởi nghiệp hiện nay là trí tuệ. Nhiều doanh nghiệp nắm giữ phần mềm, sáng chế hoặc giải pháp có triển vọng nhưng vẫn khó tiếp cận tín dụng vì thiếu tài sản thế chấp truyền thống”.
Những thông tin cần kết nối trong điều phối logistics
Thực tế này đặt ra yêu cầu thiết kế nguồn hỗ trợ phù hợp với từng chặng phát triển. Ở giai đoạn nghiên cứu, doanh nghiệp cần kinh phí và cơ chế chia sẻ rủi ro. Khi thử nghiệm, họ cần nguồn lực để làm mẫu, kiểm định và hoàn thiện sản phẩm. Đến giai đoạn thương mại hóa, vốn đầu tư cần đi cùng khả năng tiếp cận khách hàng và hợp đồng. Bên cạnh tài sản hữu hình, việc đánh giá một dự án cần xem xét năng lực đội ngũ, quyền sở hữu công nghệ, kết quả thử nghiệm và triển vọng thị trường.
Tuy nhiên, doanh nghiệp có vốn vẫn cần một môi trường đủ điều kiện để triển khai công nghệ. Một nền tảng điều phối khó phát huy tác dụng nếu dữ liệu giữa các đơn vị chưa kết nối; một sản phẩm mới cũng khó ra thị trường nếu doanh nghiệp thiếu nơi kiểm thử hoặc phải tự đầu tư toàn bộ thiết bị.
Ông Devendra Jain, Quản lý cấp cao phụ trách sản xuất tiên tiến và chuỗi cung ứng của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, nhận định Việt Nam có nhà máy, cảng biển và khu công nghiệp kết nối tương đối tốt, nhưng còn thiếu dữ liệu dùng chung để phối hợp thông minh.
Ông khuyến nghị TP Hồ Chí Minh thí điểm điều phối logistics giữa các cụm sản xuất và cảng Cái Mép - Thị Vải, tích hợp thông tin hàng hóa, phương tiện, kho bãi và lịch tàu. Khi những dữ liệu này được kết nối, các đơn vị tham gia mới có điều kiện phối hợp hoạt động trên cùng một cơ sở thông tin.
Cách tiếp cận dùng chung cũng mở ra hướng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ. Phòng kiểm thử, thiết bị đo lường và dịch vụ tính toán theo nhu cầu có thể giúp doanh nghiệp giảm đầu tư trùng lặp. Đơn vị cung cấp hạ tầng cần đi cùng doanh nghiệp trong hướng dẫn tích hợp và sử dụng, để nguồn lực chung trở thành công cụ làm việc thực tế.
Từ một thiết bị đến một nền tảng, khả năng phát triển sản phẩm của doanh nghiệp vì vậy gắn với cả hệ thống phía sau: vốn để theo đuổi nghiên cứu, hạ tầng để thử nghiệm và thị trường để tiếp tục hoàn thiện. Những điều kiện ấy giúp đội ngũ kỹ sư có cơ hội đưa kết quả nghiên cứu vào vận hành, rồi trở lại cải tiến từ chính trải nghiệm của người dùng.
Giữ niềm tin, đo hiệu quả xanh
Khi sản phẩm công nghệ đi vào nhà máy, bệnh viện, ngân hàng hay dịch vụ công, dữ liệu cũng đi sâu hơn vào từng hoạt động. Người quản lý có thể theo dõi công việc thuận tiện hơn; người dân có thể thực hiện giao dịch nhanh hơn. Cùng với những tiện ích đó, đơn vị vận hành phải chịu trách nhiệm về thông tin mà mình thu thập và xử lý.
Hồ sơ sức khỏe, thông tin tài khoản, vị trí và lịch sử giao dịch đều gắn với quyền lợi cụ thể của mỗi người. Một sự cố dữ liệu có thể khiến người dân mất tiền, bị giả mạo hoặc mất quyền kiểm soát thông tin cá nhân. Vì vậy, khả năng xử lý nhanh cần đi cùng các biện pháp bảo vệ dữ liệu ngay từ quá trình thiết kế dịch vụ.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đặt ra trách nhiệm bảo vệ dữ liệu trong quá trình thiết kế, vận hành dịch vụ số. Để người dân thực hiện được những quyền được biết, đồng ý, tiếp cận, chỉnh sửa và yêu cầu xóa dữ liệu theo quy định, đơn vị cung cấp dịch vụ cần có cách thức tiếp nhận, xử lý yêu cầu thuận tiện.
Người dùng cần biết đơn vị nào thu thập thông tin, sử dụng vào mục đích gì và nơi nào tiếp nhận phản hồi. Doanh nghiệp cần kiểm soát quyền truy cập của nhân viên, đối tác và hệ thống tự động, đồng thời xác định người chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Những công việc cụ thể ấy đưa yêu cầu bảo vệ quyền riêng tư vào từng bước vận hành.
Với AI, trách nhiệm bắt đầu từ dữ liệu đầu vào và tiếp tục trong suốt quá trình sử dụng kết quả. Một công cụ có thể xử lý hồ sơ nhanh hơn, nhưng đơn vị triển khai vẫn phải đánh giá phạm vi sử dụng thông tin, độ chính xác và khả năng kiểm tra. Khi kết quả xử lý ảnh hưởng đến người dân, đơn vị vận hành cần duy trì sự giám sát và cơ chế tiếp nhận phản hồi.
Bên cạnh rủi ro trong hoạt động hằng ngày, các tổ chức còn phải tính đến tuổi thọ của dữ liệu. Những thông tin cần giữ bí mật lâu dài đòi hỏi sự chuẩn bị vượt ra ngoài khả năng bảo vệ của hệ thống tại thời điểm hiện tại.
PGS.TS Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Hội đồng Phát triển TP Hồ Chí Minh, lưu ý nguy cơ dài hạn từ điện toán lượng tử. Dữ liệu mã hóa có thể bị thu thập hôm nay để chờ giải mã khi công nghệ đủ mạnh.
Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ đã công bố ba tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử đầu tiên vào tháng 8/2024. Quá trình chuyển đổi liên quan đến phần mềm, thiết bị và quy trình, đòi hỏi các tổ chức dành thời gian kiểm thử, đào tạo và bố trí kinh phí.
Ông Stephen Oh, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc công nghệ Korea Quantum Computing, đề nghị chủ động dự trù kinh phí, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ tiếp cận giải pháp phù hợp và triển khai thí điểm trước khi nhân rộng.
Với TP Hồ Chí Minh, việc rà soát hệ thống quan trọng và phân loại dữ liệu cần bảo vệ lâu dài có thể tạo cơ sở xây dựng lộ trình chuyển đổi. Các dịch vụ bảo mật dùng chung cũng là một hướng giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận nguồn lực phù hợp. Sự chuẩn bị từ sớm sẽ giúp đơn vị vận hành chủ động hơn trong lựa chọn giải pháp và phân bổ chi phí.
Cùng với an toàn dữ liệu, hiệu quả sử dụng năng lượng đang trở thành yêu cầu gắn liền với phát triển công nghệ. Trung tâm dữ liệu, hệ thống tính toán và thiết bị kết nối đều cần điện để hoạt động. Khi mở rộng năng lực xử lý, doanh nghiệp phải đồng thời tính đến chi phí vận hành và tác động môi trường.
Tại nhà máy, dữ liệu có thể giúp người quản lý nhận diện thiết bị tiêu thụ nhiều điện, lựa chọn công đoạn cần tối ưu và theo dõi hiệu quả sau điều chỉnh. Để có căn cứ đánh giá, doanh nghiệp cần so sánh kết quả trên cùng điều kiện vận hành. Những số liệu ấy giúp người quản lý quyết định giải pháp nào phù hợp và khoản đầu tư nào mang lại hiệu quả.
Trong logistics, hệ thống điều phối cần được đánh giá qua thời gian chờ, quãng đường vận chuyển và hiệu suất phương tiện. Khi các khâu phối hợp tốt hơn, doanh nghiệp có cơ sở tính toán lợi ích kinh tế và mức tiết giảm phát thải. Số lượng giao dịch đã số hóa chỉ phản ánh một phần quá trình thay đổi; kết quả vận hành mới cho thấy công nghệ đóng góp đến đâu.
Yêu cầu minh bạch dữ liệu còn theo sản phẩm ra thị trường quốc tế. Ông Nguyễn Cảnh Thắng, đại diện Agrichain, cho biết doanh nghiệp dự kiến ứng dụng blockchain để truy xuất nguồn gốc cà phê xuất khẩu. Nền tảng hướng đến quản lý thông tin từ vùng trồng, sản xuất đến cung ứng, đáp ứng nhu cầu dữ liệu của nhà nhập khẩu.
Trong chuỗi này, độ tin cậy của thông tin đầu vào quyết định giá trị truy xuất. Doanh nghiệp cần tổ chức ghi nhận, kiểm tra và cập nhật dữ liệu; người sản xuất cần được hướng dẫn tham gia; đối tác cần có cách đối chiếu thông tin. Mỗi chủ thể thực hiện đúng phần việc của mình mới giúp nền tảng phản ánh được quá trình sản xuất và cung ứng.
Dữ liệu minh bạch cũng tạo cơ sở để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực chuyển đổi xanh. Ông Nguyễn Đức Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tại TP Hồ Chí Minh, cho biết chương trình hợp tác với ICED, Nam A Bank và SCFC tập trung đánh giá thực hành môi trường, xã hội, quản trị và mức sẵn sàng tiếp cận tài chính xanh.
Chương trình lựa chọn 20 doanh nghiệp thí điểm, hướng tới mở rộng hơn 200 đơn vị, hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng lộ trình chuyển đổi. Hồ sơ minh bạch giúp ngân hàng đánh giá hiện trạng và nhu cầu đầu tư của doanh nghiệp; quyết định cấp vốn vẫn phải qua thẩm định.
Từ thí điểm đến nhân rộng, từng chương trình cần công bố chỉ tiêu môi trường, phương pháp đo và kết quả kiểm chứng. Doanh nghiệp có thêm căn cứ lựa chọn giải pháp; tổ chức tín dụng có dữ liệu đánh giá; người mua có thể nhận diện những nỗ lực chuyển đổi của nhà sản xuất. Khi hiệu quả được thể hiện bằng kết quả có thể đối chiếu, công nghệ mới tạo được niềm tin đủ bền để tiếp tục mở rộng.
Từ năng lực doanh nghiệp đến sức mạnh quốc gia
Những sản phẩm đi vào vận hành giúp doanh nghiệp tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện đội ngũ và hiểu rõ hơn nhu cầu thị trường. Để thành quả ấy lan tỏa, Việt Nam cần tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp giải quyết những bài toán lớn hơn, trong sự kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học và các đối tác.
Một đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh có nhiều nhu cầu cụ thể về giao thông, năng lượng, y tế, hành chính và logistics. Mỗi lĩnh vực đều có những công việc cần công nghệ hỗ trợ, từ điều phối phương tiện, quản lý năng lượng đến cải thiện trải nghiệm sử dụng dịch vụ. Nếu chuyển được những nhu cầu này thành nhiệm vụ rõ ràng, Thành phố có thể đồng thời nâng hiệu quả quản trị và tạo thị trường cho sản phẩm công nghệ Việt.
Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết: “Thành phố tập trung ba trụ cột: Đột phá thể chế, nhân lực chất lượng cao và hợp tác chiến lược. Ba hướng này gắn với những điều kiện doanh nghiệp cần trên hành trình phát triển sản phẩm: Cơ chế để triển khai, con người để thực hiện và đối tác để mở rộng năng lực”.
Khi đưa công nghệ vào giải quyết một nhiệm vụ của đô thị, cơ quan đặt hàng cần xác định đơn vị chịu trách nhiệm, thời hạn, số liệu ban đầu và tiêu chí đánh giá. Một nền tảng giao thông cần chứng minh khả năng giảm thời gian chờ; một dịch vụ công cần cho thấy người dân sử dụng thuận tiện hơn. Kết quả công khai sẽ giúp các địa phương khác có căn cứ cân nhắc áp dụng, hạn chế đầu tư theo phong trào.
Những nhiệm vụ có đầu ra rõ ràng cũng tạo môi trường để đào tạo nhân lực. Đội ngũ kỹ sư cần được theo sản phẩm từ nghiên cứu đến vận hành, bảo trì và cải tiến. Qua quá trình ấy, họ có thể nhận diện những yêu cầu mới, xử lý sai lệch và tích lũy kinh nghiệm cho lần phát triển tiếp theo.
Trường đại học và viện nghiên cứu có thể phối hợp với doanh nghiệp đào tạo theo nhu cầu thực tế, đưa sinh viên, nhà nghiên cứu tham gia những nhiệm vụ có đầu ra và trách nhiệm cụ thể. Sự gắn kết này giúp hoạt động đào tạo tiếp cận gần hơn với công việc mà doanh nghiệp đang cần, đồng thời mở thêm cơ hội đưa kết quả nghiên cứu vào sử dụng.
Trong định hướng phát triển công nghệ sắp tới, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghệ số hiện là động lực chính, trụ cột chiến lược để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Thông điệp chuyển từ “đầu tư tại Việt Nam” sang “đầu tư cùng Việt Nam” mở ra yêu cầu hợp tác sâu hơn trong đồng sáng tạo công nghệ chiến lược, đào tạo nhân lực, thử nghiệm có kiểm soát và huy động vốn trung, dài hạn. Trong những hợp tác ấy, doanh nghiệp trong nước cần có cơ hội tham gia phát triển sản phẩm, tích lũy tri thức và nâng năng lực của đội ngũ.
Theo Thủ tướng, nhà đầu tư cần tăng cường liên kết với doanh nghiệp Việt, viện nghiên cứu và trường đại học để cùng phát triển công nghệ, nhân lực, mạng lưới cung ứng. Sự lớn mạnh của doanh nghiệp Việt góp phần nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của mạng lưới sản xuất chung.
Những liên kết đó sẽ có giá trị lâu dài khi các bên cùng theo đuổi sản phẩm và chia sẻ trách nhiệm trong quá trình triển khai. Doanh nghiệp cần vốn và khách hàng để tiếp tục nghiên cứu; viện, trường cần môi trường đưa tri thức vào thực tế; đối tác cần đội ngũ trong nước đủ khả năng phối hợp và phát triển. Chính sách có vai trò kết nối những nhu cầu ấy thành cơ hội hợp tác cụ thể.
Từ nền tảng quản lý năng lượng đến thiết bị viễn thông và hạ tầng AI, mỗi sản phẩm đang vận hành đều tạo thêm cơ hội để kỹ sư Việt học hỏi, điều chỉnh và làm tốt hơn. Khi doanh nghiệp có điều kiện theo đuổi hành trình ấy, người dùng được hưởng dịch vụ hiệu quả, an toàn hơn, còn nền kinh tế có thêm năng lực giải quyết những bài toán của chính mình.
Doanh nghiệp cần đổi mới cách vận hành và nâng cao hiệu quả quản trị. Người dân cần được hỗ trợ kỹ năng số để sử dụng công nghệ an toàn, chủ động. Khi công nghệ trở thành năng lực phổ biến, chuyển đổi số mới bền vững hơn.
