Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, hàng nghìn cơ sở nhà, đất công dôi dư trên cả nước đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý và khai thác. Làm sao để tránh lãng phí, biến những trụ sở cũ thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội thay vì thành "gánh nặng" quản lý là bài toán đòi hỏi sự linh hoạt, phân cấp mạnh mẽ và tư duy xử lý sát với thực tiễn.

Nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy đang được các địa phương phân loại theo vị trí, quy hoạch, quy mô và khả năng khai thác để xác định phương án xử lý. Cách làm này nhằm tránh áp dụng một phương án chung cho những tài sản có đặc điểm khác nhau, đồng thời mở hướng khai thác đối với những cơ sở có lợi thế và giảm tình trạng tài sản công bị bỏ trống, sử dụng không hiệu quả.

Tại Gia Lai, sau sắp xếp tổ chức bộ máy, tỉnh còn 1.056 cơ sở nhà, đất dôi dư cần tiếp tục xử lý. Đây là số tài sản còn lại sau khi tỉnh đã bố trí sử dụng 557 cơ sở trong tổng số 1.613 cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý.

Trong số 1.056 cơ sở tiếp tục xử lý, có 1.000 cơ sở thuộc các cơ quan, đơn vị của tỉnh và 56 cơ sở là tài sản của các cơ quan Trung ương chuyển giao về địa phương. Phần lớn các cơ sở thuộc nhóm này là điểm trường nhỏ, lẻ, trụ sở khu phố, nhà văn hóa thôn và các cơ sở ở địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Thay vì đưa toàn bộ số tài sản vào một phương án chung, UBND tỉnh Gia Lai chia thành 4 nhóm để xử lý. Nhóm thứ nhất gồm 644 cơ sở có diện tích đất nhỏ, nằm xen kẽ trong khu dân cư hoặc được quy hoạch sang đất ở. Các cơ sở này được định hướng giao đất ở theo quy định của pháp luật đất đai, trong đó có trường hợp thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất.

Nhóm thứ hai gồm 69 cơ sở có diện tích tương đối lớn, vị trí thuận lợi hoặc có khả năng kết hợp với các khu đất liền kề để hình thành dự án. Tỉnh dự kiến cho thuê đất thông qua đấu giá đất thương mại, dịch vụ hoặc lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án theo quy định.

Nhóm thứ ba gồm 141 cơ sở tại các vị trí trung tâm của thành phố Pleiku cũ và trung tâm các huyện cũ. Những khu đất này hiện vẫn được quy hoạch là đất trụ sở cơ quan, đất công trình sự nghiệp nên tỉnh lựa chọn phương án cho thuê ngắn hạn dưới 5 năm.

Nhóm thứ tư gồm 202 cơ sở tại vùng sâu, vùng xa, miền núi không còn phù hợp để làm trụ sở, cơ sở sự nghiệp hoặc công trình công cộng, đồng thời không có tổ chức, cá nhân có nhu cầu nhận giao hoặc thuê đất. Với nhóm này, tỉnh thực hiện thanh lý tài sản trên đất nếu có, sau đó giao đất cho UBND cấp xã quản lý.

Việc phân loại theo từng nhóm cũng được gắn với thời hạn xử lý cụ thể. Gia Lai yêu cầu hoàn thành rà soát, điều chỉnh quy hoạch liên quan trước ngày 10/10/2026; thanh lý tài sản trên đất trước ngày 10/10; hoàn thành cho thuê ngắn hạn đối với nhóm 141 cơ sở trước ngày 10/11; các trường hợp giao đất, cho thuê đất thuộc thẩm quyền cấp xã phải hoàn thành chậm nhất ngày 10/12.

Sở Tài chính được giao theo dõi, đôn đốc và tổng hợp tiến độ. UBND tỉnh cũng yêu cầu gắn kết quả xử lý với trách nhiệm của người đứng đầu UBND cấp xã và Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh.

Từ thực tế này, việc phân loại tài sản đang trở thành khâu đầu tiên quyết định phương án xử lý. Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng giá trị của tài sản công không chỉ nằm ở số tiền thu được khi bán hoặc cho thuê mà còn ở giá trị sử dụng và những lợi ích kinh tế - xã hội mà tài sản có thể tạo ra nếu được bố trí đúng công năng và đúng thời điểm.

Cách phân loại này cũng đang được áp dụng tại Thái Nguyên. Theo Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Thái Nguyên Lê Kim Phúc, các trụ sở, nhà đất dôi dư tại xã, phường được xem xét theo hiện trạng và nhu cầu sử dụng. Những điểm lẻ có thể được bàn giao cho các cơ sở kinh tế cộng đồng hoặc bố trí làm công trình văn hóa, nơi sinh hoạt của địa phương. Những cơ sở có lợi thế về vị trí và khả năng phát triển kinh tế được xem xét đưa ra đấu giá hoặc cho thuê để thực hiện dự án phát triển kinh tế.

Riêng khu vực trụ sở tại tỉnh Bắc Kạn cũ, địa phương đang rà soát theo quy hoạch mới. Trên cơ sở nhu cầu phát triển, Thường trực Tỉnh ủy Thái Nguyên đã cho chủ trương mở rộng quy hoạch để tiến hành đấu giá và mời nhà đầu tư xây dựng trung tâm thương mại.

Tại Lâm Đồng, việc phân loại cũng được thực hiện theo từng nhóm quản lý. Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư được giao Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý, khai thác, hiện có 166 cơ sở. Qua rà soát, các cơ sở được phân thành 3 nhóm: 26 cơ sở địa phương đề nghị giữ lại; 87 cơ sở khai thác theo Luật Đất đai và 53 cơ sở khai thác cho thuê theo Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP. Hiện nay, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xác định giá trị còn lại của tài sản và thực hiện các thủ tục cần thiết để triển khai đấu giá, cho thuê theo quy định.

Qua rà soát, các địa phương đang căn cứ vào hiện trạng, vị trí, quy hoạch và nhu cầu sử dụng để xác định phương án đối với từng cơ sở. Những cơ sở còn nhu cầu sử dụng được ưu tiên bố trí, điều chuyển; cơ sở có lợi thế về vị trí, quỹ đất được xem xét đấu giá hoặc cho thuê; các cơ sở không còn nhu cầu và khó khai thác được thanh lý tài sản trên đất, giao địa phương quản lý. Cách phân loại này giúp xác định trực tiếp phương án xử lý đối với từng nhóm tài sản, thay vì chỉ thống kê số cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý.

Từ những trụ sở hành chính không còn sử dụng, nhiều công trình đã nhanh chóng "hồi sinh" khi được linh hoạt chuyển đổi sang phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa và sinh hoạt cộng đồng. Cách làm này không chỉ giúp tiết kiệm ngân sách đầu tư công mà còn đáp ứng kịp thời các nhu cầu dân sinh cấp thiết.

Từ ngày 1/7/2026, khu trụ sở HĐND, UBND tỉnh Bắc Kạn cũ (nay thuộc phường Bắc Kạn, tỉnh Thái Nguyên) được chuyển giao cho Đại học Thái Nguyên. Sau thời gian không còn sử dụng cho hoạt động hành chính, khu nhà được dọn dẹp, rà soát tài sản và sửa chữa một số hạng mục để phục vụ hoạt động của cơ sở Đại học Thái Nguyên tại Bắc Kạn.

Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Hà, Phó Giám đốc Đại học Thái Nguyên, trường hiện có khoảng 115.000 sinh viên, quy mô dự kiến khoảng 125.000 sinh viên trong mùa tuyển sinh năm 2026. Đội ngũ cán bộ, giảng viên có trên 3.700 người, trong đó hơn 1.000 người là tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư.

Với quy mô đào tạo như vậy, việc có thêm cơ sở vật chất là một nhu cầu thực tế của Đại học Thái Nguyên. Cơ sở tại phường Bắc Kạn được tiếp nhận trong bối cảnh trường đang mở rộng không gian hoạt động.

Khu trụ sở trước đây có nhiều hạng mục được đầu tư trong thời gian dài. Riêng nhà hội trường mới có mức đầu tư khoảng 53 tỷ đồng. Sau khi tiếp nhận, Đại học Thái Nguyên đã kiểm tra hiện trạng, rà soát tài sản, chỉnh trang khuôn viên và sửa chữa một số hạng mục cần thiết.

Cũng tại Thái Nguyên, một cơ sở từng được sử dụng làm trụ sở Trung tâm Công nghiệp Xây dựng - Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh đang được Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Thái Nguyên thuê để phục vụ hoạt động đào tạo và sinh hoạt học sinh.

Trước đó, nhà trường phải mượn cơ sở tại đường Hoàng Văn Thụ, thành phố Thái Nguyên để tổ chức hoạt động. Do diện tích hạn chế và thiếu phòng học, trường phải thuê thêm nhà dân gần đó để bố trí chỗ ở cho học sinh.







Sau khi khảo sát các cơ sở có thể sử dụng, nhà trường lựa chọn địa điểm cũ của Trung tâm Công nghiệp Xây dựng. Ông Đào Quý Kiều, Phó trưởng phòng quản sinh của trường, cho biết cấu trúc tòa nhà phù hợp để bố trí phòng học; hội trường có thể phục vụ hoạt động chung; khuôn viên và sân rộng có thể tổ chức các hoạt động thể thao, sinh hoạt ngoài trời.

Với học sinh, sự thay đổi thể hiện ở những điều kiện sử dụng cụ thể. Em Lầu Mí Dũng, học sinh người Mông đến từ Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang cho biết cơ sở mới có thêm không gian học tập, sinh hoạt và các trang thiết bị như điều hòa, tivi, quạt, bình nóng lạnh, mạng wifi.

Không chỉ giáo dục, một số cơ sở dôi dư tại các địa phương được xem xét chuyển sang phục vụ y tế, văn hóa và các nhu cầu cộng đồng.

Tại phường Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, sau quá trình sắp xếp, địa phương rà soát các trụ sở, trường học và cơ sở công không còn nhu cầu sử dụng để bố trí cho các lĩnh vực khác. Một số cơ sở được chuyển sang phục vụ giáo dục, y tế, thể thao và các nhu cầu sinh hoạt cộng đồng.

Phó Chủ tịch UBND phường Phổ Yên Phạm Văn Mạnh cho biết địa phương đã rà soát 100% số tài sản công dôi dư và xây dựng phương án đối với từng cơ sở. Những cơ sở phù hợp được ưu tiên chuyển giao cho trường học, cơ sở y tế, thể thao và các nhu cầu dân sinh.

Tại một cơ sở được bố trí phục vụ chăm sóc sức khỏe, ông Vũ Văn Hà, Chủ tịch Hội Người cao tuổi tỉnh, cho biết việc có thêm điểm khám, chữa bệnh ở gần khu dân cư giúp người cao tuổi giảm thời gian đi lại và thuận tiện hơn trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Ở chiều khác, những cơ sở không còn phù hợp để chuyển sang công năng công cộng đang được địa phương xem xét theo hướng khai thác đất và tài sản.

Tại khu vực Bắc Kạn cũ, trụ sở Đội Thuế phía Nam thuộc Chi cục Thuế thành phố Bắc Kạn trước đây đã được bán đấu giá thành công, thu hơn 1,3 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước. Một cơ sở khác là trụ sở Báo Bắc Kạn trước đây được cho thuê và hiện được sử dụng làm trung tâm tổ chức sự kiện tại phường Đức Xuân.

Tại Lâm Đồng, các phương án cũng được xây dựng theo nhu cầu cụ thể của từng địa bàn. Trong số 349 cơ sở được giao Trung tâm Dịch vụ tổng hợp cấp xã quản lý, địa phương dự kiến bố trí một số cơ sở làm hội trường thôn, công viên, thiết chế văn hóa, mở rộng chợ hoặc bố trí tạm thời cho các cơ quan, đơn vị sử dụng.

Lâm Đồng cũng đang rà soát 195 cơ sở là điểm trường lẻ, Trung tâm giáo dục cộng đồng tại khu vực nông thôn, thôn, bản không còn nhu cầu sử dụng và 12 cơ sở là trạm y tế, cơ sở y tế cũ để xác định phương án phù hợp.

Theo các chuyên gia, những trường hợp này cho thấy phương án xử lý tài sản dôi dư không chỉ có chuyển nhượng hoặc cho thuê. Với những công trình còn khả năng sử dụng, việc chuyển đổi công năng theo nhu cầu thực tế là một hướng đang được các địa phương lựa chọn.

Cơ sở vật chất, vị trí và hiện trạng công trình là những yếu tố quyết định khả năng chuyển đổi. Trường học cần phòng học, khu sinh hoạt và sân chơi; cơ sở y tế cần mặt bằng phù hợp với hoạt động chuyên môn; công trình phục vụ cộng đồng cần đáp ứng nhu cầu của dân cư tại khu vực.

Khi nhu cầu mới phù hợp với điều kiện sẵn có, địa phương có thể tận dụng công trình hiện hữu thay vì bố trí một địa điểm khác. Với những cơ sở không đáp ứng được yêu cầu sử dụng, phương án khai thác đất, cho thuê hoặc đấu giá được xem xét theo quy định.

Phương án phân loại đã định hình, nhu cầu tái sử dụng đã rõ, song từ chủ trương đến khi nhà, đất dôi dư thực sự đi vào hoạt động lại vướng hàng loạt "nút thắt" về thủ tục, quy hoạch và định giá. Việc áp dụng các cơ chế mới từ Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính, cùng tinh thần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cơ sở đang trở thành chìa khóa quyết định nhằm giải phóng nguồn lực tài sản công, bảo đảm hoàn thành mục tiêu trong năm 2026.

Tại Thái Nguyên, Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP tạo thêm cơ chế để địa phương tạm giao, cho thuê và khai thác một số cơ sở nhà, đất chưa thể xử lý ngay theo phương án cuối cùng. Theo bà Vũ Thị Anh Dung, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Thái Nguyên, trước khi có Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP, việc cho thuê tài sản công gặp khó ở khâu xác định giá. Địa phương phải thuê đơn vị tư vấn, trong khi việc tìm tài sản tương đồng để so sánh giá thị trường không dễ. Nghị quyết 31 cho phép UBND cấp xã, phường và Trung tâm Phát triển quỹ đất chủ động xác định giá theo phương pháp được quy định. Cơ chế này giúp địa phương rút ngắn một bước trong quá trình cho thuê tài sản.

Thái Nguyên cũng áp dụng cơ chế tạm giao đối với những cơ sở cần điều chuyển nhưng chưa hoàn tất đầy đủ hồ sơ tiếp nhận. Theo bà Vũ Thị Anh Dung, 26 cơ sở nhà, đất đã được chủ tịch UBND cấp xã tạm giao cho cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và lực lượng vũ trang sử dụng trong thời gian chờ hoàn tất hồ sơ. Đối với nhóm cơ sở được giao cho các tổ chức quản lý, kinh doanh nhà để khai thác, 29 cơ sở đã được đưa vào quy trình cho thuê; trong đó 24 cơ sở đã có quyết định giá cho thuê, 26 cơ sở có thông báo cho thuê và 17 cơ sở đã ký hợp đồng. Tại Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh, 48 cơ sở đang được quản lý, khai thác. Có 20 cơ sở đã được cho thuê, còn 28 cơ sở tiếp tục được thông báo và tìm người thuê.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Công sản (Bộ Tài chính), việc xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp không chỉ là hoàn tất các thủ tục hành chính mà cần hướng tới việc đưa tài sản vào sử dụng. Ông cho rằng Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP tạo cơ sở pháp lý để các bộ, ngành và địa phương xử lý những vấn đề phát sinh, nhất là các vướng mắc về thẩm quyền và trình tự, thủ tục.

Một trong những nội dung được ông Nguyễn Tân Thịnh đề cập là việc phân cấp, phân quyền trong xử lý tài sản. Khi thẩm quyền được giao cho cơ quan trực tiếp quản lý hoặc địa phương, việc lựa chọn phương án có thể gắn sát hơn với hiện trạng tài sản và nhu cầu sử dụng.

Tuy nhiên, việc có thêm thẩm quyền không đồng nghĩa toàn bộ quy trình được thực hiện ngay. Một cơ sở nhà, đất muốn đưa vào khai thác vẫn phải trải qua các bước rà soát hiện trạng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, cập nhật quy hoạch, xác định giá trị tài sản, lựa chọn hình thức khai thác và hoàn tất các thủ tục liên quan.

Tại Lâm Đồng, số lượng hồ sơ còn phải tiếp tục xử lý cho thấy khối lượng công việc ở cấp địa phương vẫn lớn. Theo báo cáo của Sở Tài chính tỉnh Lâm Đồng, đến ngày 15/9/2026, trong số các cơ sở thuộc diện tiếp tục xử lý, tỉnh đã ban hành quyết định xử lý đối với 423 cơ sở. Còn 212 cơ sở chưa được phê duyệt phương án, trong đó 191 cơ sở đang được địa phương xây dựng phương án và 21 cơ sở chưa hoàn thành việc bàn giao từ các cơ quan Trung ương. Đối với các cơ sở giao Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý, đơn vị này đang hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xác định giá trị còn lại của tài sản và thực hiện các thủ tục để triển khai đấu giá, cho thuê theo quy định.

Tại Trung tâm Quản lý nhà tỉnh Lâm Đồng, việc khai thác đã được triển khai đối với những cơ sở đủ điều kiện. Đến ngày 14/9/2026, Trung tâm đã cho thuê 30 cơ sở theo Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP, với tổng số tiền thu được hơn 8,51 tỷ đồng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Võ Ngọc Hiệp cho biết tỉnh đặt mục tiêu trong tháng 9/2026 tất cả tài sản công dôi dư phải có phương án quản lý, xử lý và đến tháng 12/2026 phải được khai thác, sử dụng. Để đạt tiến độ này, Lâm Đồng tiếp tục yêu cầu các sở, ngành và địa phương rà soát những tài sản còn bỏ sót, hoàn thiện hồ sơ và phê duyệt phương án đối với những cơ sở chưa được xử lý.

Tại Gia Lai, tiến độ cũng được chia theo từng khâu. Đối với các cơ sở thực hiện giao đất, cho thuê đất thuộc thẩm quyền cấp xã, địa phương phải hoàn thành chậm nhất ngày 10/12/2026. Các hồ sơ thuộc thẩm quyền UBND tỉnh phải được UBND cấp xã gửi đến Sở Nông nghiệp và Môi trường chậm nhất ngày 15/10/2026. Các địa phương phải hoàn thành rà soát, điều chỉnh quy hoạch liên quan trước ngày 10/10/2026. Những cơ sở thuộc diện thanh lý tài sản trên đất cũng phải hoàn thành việc thanh lý trước thời điểm này để thực hiện các bước tiếp theo.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đã có công văn yêu cầu các bộ, cơ quan Trung ương và UBND các tỉnh, thành phố đẩy mạnh sắp xếp, bố trí, xử lý và khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026.

Theo Bộ Tài chính, các cơ quan phải khẩn trương hoàn thành việc phê duyệt phương án xử lý, khai thác; phân loại rõ tài sản tiếp tục sử dụng, chuyển đổi công năng, thu hồi, điều chuyển, chuyển giao hoặc xử lý theo quy định. Đối với tài sản chưa có phương án, các địa phương phải tiếp tục rà soát, đồng thời ưu tiên bố trí những cơ sở phù hợp cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng, an sinh xã hội và các thiết chế phục vụ trực tiếp người dân.

Một yêu cầu mới được đặt ra là các cơ quan tài chính và đơn vị liên quan phải cập nhật đầy đủ tiến độ, kết quả xử lý trên Phần mềm theo dõi, tổng hợp nhà, đất dôi dư. Số liệu được cập nhật là các cơ sở nhà, đất do cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý, dôi dư, không còn nhu cầu sử dụng từ ngày 1/1/2025, không bao gồm nhà, đất của doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết từ đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã tham mưu ban hành các nghị quyết, nghị định, thông tư liên quan đến xử lý tài sản công, đồng thời tổ chức hướng dẫn, hỗ trợ địa phương.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn, xử lý nhà, đất dôi dư không chỉ nhằm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí mà còn hướng tới mục tiêu quan trọng hơn là đưa nguồn lực vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Mỗi cơ sở nhà, đất được bố trí sử dụng đúng thời điểm sẽ góp phần giảm áp lực đầu tư công, tiết kiệm ngân sách và tạo điều kiện cải thiện chất lượng dịch vụ công cho người dân.

*****
Bài: Thùy Dương
Ảnh, video: TTXVN - TTXVN phát
Biên tập: Kỳ Thư
Trình bày: Phùng Sắc