Thu hút nhân tài toàn cầu tạo đột phá khoa học công nghệ: Câu chuyện từ Canada

Canada xác định cạnh tranh nhân tài toàn cầu là yếu tố sống còn trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức tăng tốc. Vì vậy, chính phủ nước này đã đưa mục tiêu thu hút lao động trình độ cao vào trung tâm chiến lược phát triển quốc gia, đặc biệt trong các ngành công nghệ, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Để thu hút nhân tài công nghệ cao, công cụ chính sách quan trọng nhất của Canada là các chương trình nhập cư nhanh, linh hoạt và có mục tiêu rõ ràng, hướng tới lao động có hàm lượng chất xám cao. Hơn nữa, các chương trình này còn được điều chỉnh theo từng giai đoạn nhằm thích ứng với tình hình mới. Ngày 18/2, Chính phủ Canada cho biết đã điều chỉnh hệ thống nhập cư để “thu hút và giữ chân lao động có kỹ năng nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”, thông qua các biện pháp có mục tiêu dành cho bác sĩ, nghiên cứu sinh sau đại học và các nhà nghiên cứu, cũng như để phục vụ Chiến lược Công nghiệp Quốc phòng.

Trên phương diện thu hút nhân tài, một trong những sáng kiến nổi bật nhất là Chiến lược Kỹ năng toàn cầu (GSS) cho phép một số lao động tạm thời có tay nghề cao như trong lĩnh vực kỹ thuật hoặc công nghệ bắt đầu làm việc tại Canada nhanh hơn. Canada đặt mục tiêu xử lý các hồ sơ xin giấy phép lao động GSS đủ điều kiện và đầy đủ trong vòng 2 tuần, bao gồm cả với các thành viên gia đình đi cùng. Việc này, theo chính phủ Canada, là nhằm giúp doanh nghiệp “tiếp cận nhanh nguồn nhân lực trình độ cao”, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian tuyển dụng so với các hệ thống truyền thống. Cơ chế này giúp Canada, nước mà lao động nhập cư chiếm gần 100% tăng trưởng lực lượng lao động, giải quyết bài toán cốt lõi của nền kinh tế số là “độ trễ nhân lực”, tức là khoảng cách giữa nhu cầu công nghệ và khả năng cung ứng nhân lực trong nước, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh so với các quốc gia có quy trình nhập cư chậm hơn.

Bên cạnh GSS, Canada còn thiết kế Chương trình Dòng chảy Nhân tài Toàn cầu (GTS), lấy đây làm trụ cột then chốt trong chiến lược thu hút nhân tài phục vụ đổi mới sáng tạo. Được giới thiệu vào tháng 6/2017, GTS đóng vai trò như một “đường cao tốc” cho phép doanh nghiệp tuyển dụng nhân tài quốc tế rút ngắn thời gian xử lý thị thực vào Canada từ khoảng sáu tháng xuống còn khoảng 10 ngày làm việc. Thời gian xử lý hồ sơ visa cực ngắn khiến GTS trở thành một trong những chương trình nhập cư theo diện bảo lãnh của nhà tuyển dụng nhanh nhất thế giới, đồng thời giúp Canada nổi bật như một điểm đến cạnh tranh mạnh mẽ trong việc thu hút nhân tài quốc tế. Đối với lao động công nghệ đang cân nhắc chuyển đến Canada, GTS mang lại một lộ trình đơn giản hóa, giảm thiểu các thủ tục hành chính phức tạp, đồng thời bảo đảm cả người lao động và nền kinh tế Canada đều được hưởng lợi. Đặc biệt, GTS được thiết kế theo hai nhóm: nhóm dành cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo cần nhân tài đặc biệt và nhóm dành cho các ngành nghề công nghệ đang thiếu hụt nhân lực, từ đó đảm bảo chính sách vừa linh hoạt vừa có định hướng chiến lược rõ ràng. Điều này cho thấy Canada không chỉ thu hút nhân tài một cách đại tr à mà còn “định tuyến nhân lực” vào các ngành công nghệ trọng điểm.

Một điểm đặc biệt của GTS là yêu cầu nhà tuyển dụng tham gia chương trình phải xây dựng Kế hoạch Kợi ích thị trường lao động (LMBP), trong đó cam kết tạo việc làm và chuyển giao tri thức cho người Canada. Theo quy định, các doanh nghiệp tham gia chương trình GTS phải chứng minh rằng việc tuyển dụng nhân tài nước ngoài sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho hệ sinh thái trong nước. Cơ chế này giúp Canada tránh được rủi ro “nhập khẩu lao động đơn thuần” và thay vào đó biến dòng chảy nhân tài thành động lực lan tỏa tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong toàn nền kinh tế.

Bên cạnh các chương trình cấp phép lao động nhanh, Canada cũng xây dựng lộ trình chuyển đổi từ lao động tạm thời sang thường trú nhân. Năm 2026, Canada triển khai chương trình chuyển đổi “từ thường trú nhân tạm thời sang thường trú nhân” cho hàng chục nghìn lao động kỹ năng cao, qua đó tạo cơ hội định cư lâu dài cho nhân tài quốc tế. Cách tiếp cận này giúp Canada giải quyết bài toán giữ chân nhân lực, tránh tình trạng “chảy máu chất xám ngược” khi lao động quay trở lại quốc gia khác sau khi hết hợp đồng. Ngoài ra, Canada không chỉ dựa vào chính sách nhập cư, mà nước này còn xây dựng hình ảnh là quốc gia có môi trường sống chất lượng cao, xã hội đa văn hóa và hệ thống giáo dục - nghiên cứu tiên tiến, từ đó giúp nước này cạnh tranh hiệu quả với Mỹ và châu Âu trong cuộc đua thu hút nhân tài, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia siết chặt nhập cư.

Xét về tổng thể, thành công của Canada không đến từ một chính sách đơn lẻ mà từ sự kết hợp đồng bộ giữa nhập cư, thị trường lao động, giáo dục và đổi mới sáng tạo, qua đó biến nhân tài toàn cầu thành động lực cốt lõi cho chuyển đổi số và phát triển khoa học công nghệ quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam đang xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược, kinh nghiệm của Canada cho thấy vai trò then chốt của chính sách thu hút nhân lực toàn cầu. Việc xây dựng các chương trình tương tự như “GTS phiên bản Việt Nam”, kết hợp với cơ chế thử nghiệm về chính sách và ưu đãi cho doanh nghiệp công nghệ, có thể tạo ra bước nhảy vọt về năng lực đổi mới sáng tạo.