Các ứng dụng, nền tảng của hệ thống chính trị phải xây dựng theo khung tiêu chuẩn chung

Lập khung chuẩn chung cho toàn hệ thống chính trị

Bà Mai Thùy Ngân, Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số (Cục Chuyển đổi số quốc gia) cho biết: Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0 được xây dựng nhằm thiết lập chiến lược và các chuẩn chung, làm cơ sở để các cơ quan trong hệ thống chính trị xây dựng hoặc cập nhật kiến trúc số của mình.

"Một quốc gia số không thể là "phép cộng" của những hệ thống rời rạc. Nếu thiếu sự đồng bộ, chúng ta sẽ đối mặt với tình trạng phân tán nguồn lực, dữ liệu khó kết nối khiến người dân phải khai báo lại thông tin nhiều lần, đồng thời gây khó khăn cho việc đo lường hiệu quả chuyển đổi số do phụ thuộc vào báo cáo thủ công", bà Ngân nói.

Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được ban hành theo Quyết định 1425/QĐ-TTg chính là cơ sở để thực hiện yêu cầu này. Khung kiến trúc xác định cấu trúc, thành phần và quan hệ kết nối của Quốc gia số; đồng thời xác lập các nguyên tắc chung về dùng chung, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng và tiêu chuẩn.

Một trong những điểm mới của Khung kiến trúc là thiết lập chuẩn kiến trúc chung, đồng thời ưu tiên sử dụng các thành phần dùng chung. Mỗi cơ quan xây dựng Khung kiến trúc phù hợp với chức năng, thẩm quyền của mình nhưng các khung riêng phải cùng tuân theo một cấu trúc thống nhất.

Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được tổ chức theo 4 lớp kiến trúc, gồm: Kênh tương tác và đo lường; ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; dữ liệu và nền tảng lõi; hạ tầng số và an ninh mạng.

Nguyên tắc được đặt ra là ưu tiên kế thừa, chuẩn hóa, tích hợp và nâng cấp các thành phần hiện có. Việc xây dựng mới chỉ được thực hiện khi chưa có thành phần dùng chung hoặc thành phần hiện có không đáp ứng yêu cầu.

Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng mỗi cơ quan, đơn vị phát triển một hệ thống riêng, từ đó giảm nguy cơ đầu tư trùng lặp và tạo điều kiện để các hệ thống có thể kết nối, chia sẻ và sử dụng lại các thành phần đã được đầu tư.

Dữ liệu và AI được tính đến ngay từ khâu thiết kế

Theo bà Ngân, một điểm mới đáng chú ý khác là Khung kiến trúc đặt dữ liệu và AI ngay từ khâu thiết kế, thay vì coi đây là những thành phần bổ sung trong quá trình vận hành. Định hướng “Data Centric” xác định dữ liệu là tài sản chiến lược, cần được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và sử dụng thống nhất.

Trong khi đó, định hướng “AI First” ưu tiên sử dụng AI cho phân tích, dự báo và tự động hóa. Tuy nhiên, con người vẫn chịu trách nhiệm đối với quyết định cuối cùng.

Khung kiến trúc đồng thời yêu cầu các hệ thống được thiết kế theo hướng sẵn sàng kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dịch vụ; bảo đảm an ninh mạng và quyền riêng tư trong toàn bộ vòng đời. Đối với AI, việc giám sát, truy vết, giải trình và kiểm soát rủi ro cũng được đặt ra ngay từ thiết kế.

Khung kiến trúc số phải mô tả hiện trạng, mục tiêu, các thành phần và lộ trình. Trên cơ sở này, việc đầu tư và vận hành sẽ được kiểm tra mức độ tuân thủ trong toàn bộ vòng đời của dự án, hệ thống.

Đặc biệt, công tác quản lý và đo lường được thực hiện thông qua hệ thống NAS (dữ liệu dùng chung được truy cập từ xa) theo dõi kiến trúc và bộ chỉ số KPI, qua đó đo kết quả bằng dữ liệu vận hành thay vì chỉ dựa vào báo cáo thủ công.

Cách tiếp cận này tạo sự chuyển dịch từ việc xây dựng các tài liệu kiến trúc sang quản trị dựa trên dữ liệu thực tế, giúp cơ quan quản lý có cơ sở theo dõi mức độ thực hiện và hiệu quả của các hệ thống số.

Các cơ quan có 6 tháng để hoàn thành Khung kiến trúc số

Theo Quyết định 1425/QĐ-TTg, trong thời hạn không quá 6 tháng kể từ ngày 29/7/2026, các cơ quan, tổ chức phải hoàn thành việc xây dựng mới hoặc rà soát, cập nhật và ban hành Khung kiến trúc số của mình.

Quá trình này được định hướng theo 4 nhiệm vụ chính: rà soát đúng hiện trạng; lập lộ trình xử lý; kiểm soát đầu tư mới; đồng thời bảo đảm sự tích hợp giữa kiến trúc cấp xã và cấp tỉnh.

Trong đó, các cơ quan cần xác định rõ hệ thống nào phù hợp, chưa phù hợp, đang phân tán hoặc trùng lặp để có phương án xử lý. Lộ trình có thể bao gồm kế thừa, tích hợp, hợp nhất, nâng cấp hoặc thay thế khi thực sự cần thiết. Đối với các dự án đầu tư mới, yêu cầu đặt ra là ưu tiên các thành phần dùng chung, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ và an ninh mạng.

Đáng chú ý, kiến trúc cấp xã được tích hợp ở cấp tỉnh, là một phần của Khung kiến trúc số cấp tỉnh, đồng thời phân rõ trách nhiệm giữa Trung ương, tỉnh và xã.

Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được xây dựng trên nền tảng pháp lý gồm Nghị quyết 57-NQ/TW, Quy định 05-QĐ/BCĐTW, các luật liên quan như Luật Chuyển đổi số, Luật Dữ liệu, Luật AI, Luật An ninh mạng và các văn bản tổ chức thi hành.

Khung cũng gắn với các quy định về kiến trúc, quản trị dữ liệu và nền tảng số dùng chung, qua đó tạo sự thống nhất giữa yêu cầu pháp lý, kiến trúc công nghệ và tổ chức thực hiện.

Với việc xác lập chuẩn chung ở cấp quốc gia, ưu tiên các thành phần dùng chung, kiểm soát đầu tư số theo kiến trúc và đo lường kết quả bằng dữ liệu thực tế, Quyết định 1425/QĐ-TTg được kỳ vọng tạo khuôn khổ quản trị chung để Quốc gia số vận hành đồng bộ, an toàn và phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp.