Không chỉ là tắt các trạm phát sóng
Mạng 2G được thương mại hóa trên thế giới từ năm 1991 và xuất hiện tại Việt Nam từ năm 1993. Trong hơn 30 năm, công nghệ này gắn với quá trình điện thoại di động trở thành phương tiện liên lạc phổ biến.
Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng di động đã thay đổi đáng kể. Nếu 2G chủ yếu phục vụ thoại và tin nhắn SMS, các thế hệ mạng mới phải đáp ứng lượng dữ liệu lớn từ video, mạng xã hội, thanh toán số, dịch vụ công trực tuyến và các ứng dụng thời gian thực.
Theo các chuyên gia công nghệ viễn thông, mạng 4G hiện đã trở thành nền tảng kết nối phổ biến, trong khi 5G tiếp tục được mở rộng. Trong bối cảnh đó, việc duy trì một lớp mạng cũ sử dụng các nguồn lực tần số ngày càng kém phù hợp với nhu cầu phát triển của mạng di động.
Các băng tần từng được sử dụng cho công nghệ mạng nền tảng GSM, trong đó có 900 MHz và 1.800 MHz, có thể được quy hoạch cho các hệ thống thông tin di động hiện đại hơn. Đây là một trong những cơ sở để cơ quan quản lý xây dựng lộ trình dừng công nghệ 2G từ năm 2024.
Tuy nhiên, việc tắt một mạng di động đã tồn tại hàng chục năm không đơn thuần là ngừng hoạt động các trạm phát sóng.
Theo thông tin từ VNPT, một trong những thách thức lớn nằm ở vùng phủ và thiết bị. 2G có khả năng phủ sóng rộng, trong khi một bộ phận người dùng vẫn sử dụng điện thoại chỉ hỗ trợ công nghệ này. Nếu mạng 2G dừng trước khi mạng thay thế đủ khả năng đáp ứng và người dùng chưa hoàn tất chuyển đổi, việc liên lạc có thể bị ảnh hưởng.
Do đó, quá trình chuyển đổi phải được thực hiện song song ở cả hai phía: nâng cấp hạ tầng và đưa người sử dụng sang công nghệ mới.
Chuyển đổi từ thiết bị đến thuê bao
Theo thông tin từ VNPT, quá trình chuẩn bị cho việc dừng 2G của doanh nghiệp này được triển khai từ năm 2021. Trọng tâm ban đầu là mở rộng và tối ưu mạng 4G, nhất là tại những khu vực vùng phủ 4G còn hạn chế so với 2G.
Các khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo được đặt trong nhóm cần chú ý do đặc điểm vùng phủ. Theo số liệu doanh nghiệp cung cấp, vùng phủ 4G/5G hiện đạt trên 99% dân số.
Song song với phát triển hạ tầng, việc chuyển đổi thuê bao và thiết bị được thực hiện theo từng giai đoạn. Ở những khu vực đã đáp ứng điều kiện, mạng 2G được từng bước thu hẹp để chuyển sang các công nghệ mới.
Với người sử dụng điện thoại thông minh (smartphone) có hỗ trợ 4G hoặc 5G, việc chuyển đổi có thể diễn ra khá đơn giản. Ngược lại, người cao tuổi, người có thu nhập thấp hoặc những người chỉ sử dụng điện thoại phổ thông có thể phải thay đổi thiết bị, SIM hoặc cách sử dụng dịch vụ.
Việc chuyển đổi vì thế không chỉ là một thao tác kỹ thuật trên hệ thống mạng. Các thuê bao và thiết bị thuộc nhóm này cần được rà soát, thông báo và hỗ trợ trước khi mạng 2G dừng hoạt động.
Các hình thức tiếp cận được triển khai gồm thông báo qua tin nhắn, cuộc gọi, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh tại xã, phường và tư vấn trực tiếp. Một số chính sách hỗ trợ chuyển đổi được áp dụng như hỗ trợ thiết bị, đổi SIM, hỗ trợ dữ liệu di động và các gói cước phù hợp.
Ở phía kỹ thuật, một yêu cầu quan trọng là bảo đảm khả năng thực hiện cuộc gọi trên mạng 4G thông qua VoLTE. Khi điện thoại, SIM và dịch vụ đã tương thích, người dùng có thể tiếp tục gọi điện trên nền mạng 4G mà không cần quay trở lại 2G.
Đến nay, các thuê bao 2G của VNPT đã được chuyển đổi lên những công nghệ cao hơn. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc hoàn thành một mốc kỹ thuật, mà ở cách quá trình này được thực hiện: chuyển người dùng và kết nối sang công nghệ mới trước khi công nghệ cũ rời mạng.
Với một cuộc chuyển đổi công nghệ, người dùng có thể không quan tâm nhiều đến việc tài nguyên tần số được tổ chức lại ra sao hay một lớp mạng nào đã ngừng hoạt động. Điều họ cảm nhận rõ nhất vẫn là chiếc điện thoại có tiếp tục gọi được, kết nối có ổn định và những dịch vụ quen thuộc có bị gián đoạn hay không.
Vì vậy, dấu mốc ngày 15/9/2026 không chỉ được đo bằng việc những trạm 2G cuối cùng ngừng phát sóng mà quan trọng hơn là sau khi một công nghệ đã tồn tại hơn ba thập kỷ rời mạng, kết nối của người dùng vẫn được tiếp tục trên một hạ tầng mới. Công nghệ có thể thay đổi, nhưng kết nối không dừng lại..
