Gỡ vướng giá điện cho trung tâm dữ liệu
Ngày 19/11 vừa qua, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) đã có Công văn số 3518/ĐL-GĐ đề nghị đăng tải hồ sơ dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 60/2025/TT-BCT về thực hiện giá bán điện theo trình tự rút gọn. Thời hạn lấy ý kiến trên Cổng Thông tin điện tử Bộ Công Thương là 3 ngày; văn bản góp ý gửi về Cục Điện lực trước ngày 25/11/2026.
Điểm đáng chú ý của dự thảo là bổ sung hoạt động của trung tâm dữ liệu vào nhóm áp dụng giá bán lẻ điện cho sản xuất. Trung tâm dữ liệu được định nghĩa là công trình viễn thông, gồm nhà, trạm, hệ thống cáp, máy tính, hệ thống điện và thiết bị phụ trợ để xử lý, lưu trữ, quản lý dữ liệu của một hoặc nhiều tổ chức, cá nhân. Quy định áp giá điện kinh doanh đối với cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung sẽ loại trừ các trung tâm dữ liệu thuộc định nghĩa này.
Chênh lệch giữa hai nhóm giá là đáng kể. Theo biểu giá áp dụng từ đầu tháng 11/2026, giá điện sản xuất ở mức 1.101 - 3.586 đồng/kWh, còn giá điện kinh doanh ở mức 1.577 - 5.313 đồng/kWh, tùy cấp điện áp và khung giờ, chưa gồm thuế giá trị gia tăng.
Vướng mắc bắt đầu từ khi Thông tư 60/2025/TT-BCT, ban hành ngày 2/12/2025, xếp trung tâm dữ liệu cung cấp dịch vụ cho bên ngoài vào nhóm giá điện kinh doanh, trong khi trước đó loại hình này được áp giá sản xuất. Với trung tâm dùng điện cho nhiều mục đích, các bên phải thỏa thuận tỷ lệ điện năng, nhưng đặc thù kỹ thuật khiến việc tách sản lượng rất khó. Theo phản ánh của doanh nghiệp, tại một trung tâm dữ liệu của CMC, chi phí điện, khoản chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chi phí vận hành, tăng hơn 50% chỉ sau ba kỳ hóa đơn đầu tiên.
Trước đó, vào tháng 4, Bộ Công Thương cũng đã có văn bản hướng dẫn Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) áp giá sản xuất cho hệ thống kỹ thuật của trung tâm dữ liệu khi hai bên không thỏa thuận được tỷ lệ điện năng. Tuy nhiên, qua kiểm toán tại EVN, Kiểm toán Nhà nước đề nghị xem xét tính pháp lý của văn bản này, do văn bản hành chính riêng lẻ không thay thế được thông tư và việc áp dụng ngoại lệ có thể gây bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Bộ Công Thương vì vậy đề xuất sửa thông tư.
Việc tháo gỡ này cũng là phần cụ thể hóa định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong văn bản gửi Bộ Công Thương đầu năm nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đã viện dẫn yêu cầu của Nghị quyết về xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đầu tư trung tâm dữ liệu và thu hút doanh nghiệp nước ngoài đặt trung tâm dữ liệu tại Việt Nam.
Chiến lược dữ liệu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, phê duyệt tại Quyết định 1308/QĐ-TTg ngày 18/7/2026, cũng đặt mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành một trung tâm quan trọng của khu vực về lưu trữ, xử lý và trung chuyển dữ liệu xuyên biên giới.
Dòng vốn vào lĩnh vực này đang tăng tại TP Hồ Chí Minh. Ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, cho biết đợt cấp phép cuối tháng 4/2026 có hai dự án trung tâm dữ liệu siêu quy mô với tổng vốn gần 1 tỷ USD. Trong đó, dự án Evolution DC VN HCMC của liên danh nhà đầu tư Singapore có vốn hơn 508 triệu USD, công suất thiết kế 52 MW và đã được Thành phố cho thuê gần 5 ha đất trong Khu Công nghệ cao.
Từ chi phí hạ tầng đến giá trị AI trong doanh nghiệp
Giá điện của trung tâm dữ liệu không chỉ là chuyện của doanh nghiệp vận hành. Trong kiến nghị gửi Bộ Công Thương, 5 doanh nghiệp là Viettel, VNPT, FPT Telecom, VNG và CMC cho rằng trung tâm dữ liệu là đầu vào sản xuất liên ngành cho Chính phủ số, tài chính - ngân hàng, công nghiệp, logistics, thương mại điện tử, y tế, giáo dục và AI.
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng lưu ý, giá điện kinh doanh làm tăng đáng kể chi phí vận hành và tiềm ẩn rủi ro dịch chuyển hoạt động lưu trữ, xử lý dữ liệu ra ngoài lãnh thổ Việt Nam. Nói cách khác, chi phí điện của hạ tầng này cuối cùng tác động đến các doanh nghiệp đang thuê dịch vụ lưu trữ, xử lý dữ liệu và ứng dụng AI.
Tuy nhiên, hạ tầng với chi phí hợp lý mới là điều kiện cần. Báo cáo "Bước nhảy năng suất tiếp theo" do Anphabe công bố tối 18/11/2026 cho thấy, 90% doanh nghiệp đã triển khai AI đưa công nghệ này vào ít nhất một quy trình làm việc, nhưng chỉ 52% ghi nhận năng suất tổng thể tăng, 29% đo lường được hiệu quả đầu tư rõ ràng và 4% cho biết giá trị thu về đạt hoặc vượt kỳ vọng ban đầu.
Ở cấp người lao động, 58% sử dụng AI thường xuyên, 62% cho biết AI giúp tạo bản nháp nhanh hơn, nhưng 43% phải dành thêm thời gian rà soát, chỉnh sửa nội dung do AI tạo ra; 82% người dùng mới khai thác AI ở các tác vụ đơn lẻ. Đáng chú ý, khoảng 7/10 người lao động dùng công cụ AI cá nhân bên ngoài hệ thống của doanh nghiệp, làm phát sinh rủi ro bảo mật dữ liệu. Nói cách khác, một phần dữ liệu công việc đang được xử lý trên công cụ nằm ngoài sự kiểm soát của doanh nghiệp, thay vì trên hệ thống được kết nối với dữ liệu nội bộ.
Theo Anphabe, việc trang bị AI chưa tự động chuyển thành tăng năng suất; kết quả phụ thuộc lớn vào cách tổ chức quy trình, quản trị công nghệ và phát triển năng lực nhân sự. Ông Andrea Campagnoli, Giám đốc điều hành Bain & Company Việt Nam, đơn vị đồng thực hiện báo cáo e-Conomy SEA, cũng cho rằng thước đo thành công đang chuyển từ mức độ ứng dụng sang kết quả kinh doanh thực chất.
Có thể thấy, hai vấn đề nằm ở hai đầu của cùng một chuỗi. Nếu dự thảo được thông qua, trung tâm dữ liệu được áp giá điện sản xuất, chi phí đầu vào của hạ tầng phục vụ lưu trữ, xử lý dữ liệu và AI sẽ giảm. Song để hạ tầng đó tạo ra giá trị, doanh nghiệp cần đưa AI vào quy trình, kết nối với dữ liệu nội bộ và kiểm soát việc sử dụng trong hệ thống, thay vì để người lao động tự dùng công cụ cá nhân.
Đây là điều kiện để đạt các mục tiêu của Nghị quyết 57, trong đó có đưa Việt Nam vào nhóm ba quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về phát triển AI và nâng quy mô kinh tế số lên tối thiểu 30% GDP vào năm 2030.