Nằm trên sườn núi Rồng, thuộc thôn Đồn Điền, xã Yên Cường, tỉnh Tuyên Quang, di tích lịch sử Căng Bắc Mê ẩn mình giữa những cánh rừng xanh, phía trước là dòng sông Gâm. Trải qua nhiều thập kỷ, những bức tường gạch cũ, nền nhà giam và hệ thống công trình còn sót lại vẫn gợi nhớ một thời kỳ đấu tranh cách mạng gian khổ.
Theo tư liệu lịch sử, từ năm 1909, thực dân Pháp đã xây dựng một đồn binh nhỏ tại Bắc Mê nhằm phục vụ hoạt động cai trị. Giai đoạn 1939 - 1945, nơi đây được sử dụng để giam giữ, quản thúc các chiến sĩ cách mạng và những người yêu nước. Có thời điểm, số tù nhân chính trị bị giam giữ lên tới khoảng 300 người.
Với diện tích khoảng 2.500 m2, Căng Bắc Mê từng có hệ thống nhà giam, bốt gác, nhà làm việc, nhà thông tin và các công trình phụ trợ. Bao quanh là tường thành bằng đá dài khoảng 190 m, cao 2 m, dày 40 cm, bố trí các lỗ châu mai phục vụ canh phòng. Địa hình hiểm trở, ba bề núi cao, phía trước là sông Gâm khiến nơi đây trở thành khu giam giữ biệt lập.
Trong điều kiện lao tù khắc nghiệt, các chiến sĩ cộng sản vẫn giữ vững ý chí, tổ chức hoạt động đấu tranh. Ngay tại Căng Bắc Mê, chi bộ Đảng được thành lập, góp phần lan tỏa phong trào cách mạng tại Bắc Mê và những vùng lân cận.
Tháng 3/1992, Căng Bắc Mê được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Khu di tích đã trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, trong đó giai đoạn 1 của dự án tôn tạo được khánh thành vào tháng 7/2022.
Ngày nay, giữa không gian rừng núi tĩnh lặng, những bức tường phủ rêu, ô cửa gạch cũ và các dấu tích kiến trúc còn lại tiếp tục kể câu chuyện lịch sử bằng chính sự hiện diện của mình. Căng Bắc Mê trở thành địa chỉ tham quan, tìm hiểu lịch sử, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và tinh thần cách mạng cho các thế hệ.