Tọa lạc tại Xóm Cò (thôn Yên Bình 2, xã Yên Xuân, TP Hà Nội), “Trạm dừng văn hóa” Xóm Đoài được hình thành trên ba nền tảng: Kiến trúc, văn hóa bản địa và sự gắn kết cộng đồng. Nơi đây hướng tới kết nối những giá trị truyền thống với tư duy sáng tạo đương đại, góp phần tạo nên một không gian văn hóa mang dấu ấn riêng của vùng đất phía Tây Thủ đô.
Điểm đặc biệt của Xóm Đoài nằm ở cách tiếp cận những gì vốn đã hiện hữu. Thay vì tạo dựng một không gian hoàn toàn mới, những người kiến tạo tìm cách nhận diện giá trị còn ẩn chứa trong các ngôi nhà, vật liệu và kỹ thuật thủ công, từ đó trao cho chúng công năng và hình hài mới.
Những ngôi nhà gỗ cũ được hồi sinh; cửa gỗ, các tấm gỗ cháy cùng nhiều vật liệu được tái sử dụng, chuyển hóa thành chi tiết kiến trúc, tác phẩm mới. Những chiếc đèn làm từ giấy giang được điểm tô bằng nét vẽ thủ công lấy cảm hứng từ hoa văn thổ cẩm các vùng đất phía Tây. Những tấm vải được lựa chọn, cắt may thành vật dụng vừa phục vụ đời sống, vừa góp phần kể câu chuyện văn hóa của không gian.
Từ những chất liệu mộc mạc, gần gũi, Xóm Đoài tạo nên sự giao thoa giữa kiến trúc truyền thống và tinh thần sáng tạo hiện đại. Mỗi vật liệu được tái sử dụng không chỉ mang giá trị công năng mà còn lưu giữ dấu vết thời gian, gợi nhắc về đời sống và văn hóa bản địa.
Kiến trúc sư Khuất Văn Thắng, người sáng lập tổ hợp Xóm Đoài cho biết, ý tưởng xây dựng “Trạm dừng văn hóa” xuất phát từ mong muốn tạo thêm điểm kết nối văn hóa trên hành trình du lịch bền vững. Theo anh, trên tuyến đường 6 có nhiều du khách đi qua để khám phá các bản làng, di sản và cảnh quan. Ngay trên cung đường này, những thôn, làng cũng sở hữu những nét văn hóa đặc sắc cần được giới thiệu và lan tỏa.
“Trạm dừng văn hóa” được kỳ vọng trở thành nơi giới thiệu những giá trị văn hóa của Yên Xuân, của Xóm Cò đến du khách và công chúng yêu nghệ thuật. Không chỉ dừng lại ở việc đón khách tham quan, anh Khuất Văn Thắng mong muốn nơi đây trở thành một không gian chung để người dân địa phương cùng tham gia xây dựng và phát triển các hoạt động phù hợp với đời sống cộng đồng.
“Tôi hy vọng nơi đây sẽ thành một điểm cộng đồng, khách du lịch, những người yêu văn hóa nghệ thuật, những người ở tại thôn Yên Xuân coi đây như mái nhà của mình, cùng xây dựng những hoạt động, loại hình phù hợp. Tôi tin rằng, sắp tới chúng ta cũng sẽ xây dựng được rất nhiều giá trị tiếp theo”, kiến trúc sư Khuất Văn Thắng bày tỏ.
Không chỉ là một công trình kiến trúc hay điểm dừng chân trên hành trình khám phá vùng đất phía Tây Hà Nội, Xóm Đoài còn hướng tới trở thành không gian tổ chức các hoạt động nghệ thuật, sáng tác, trải nghiệm và giao lưu văn hóa. Tại đây, nghệ sĩ, nhà thiết kế, người làm nghề, cư dân địa phương và công chúng có cơ hội gặp gỡ, trao đổi ý tưởng, cùng tham gia vào quá trình sáng tạo.
Sự kết hợp giữa kiến trúc, vật liệu, nghệ thuật và văn hóa bản địa mở ra những trải nghiệm đa dạng, đồng thời tạo điều kiện để các giá trị văn hóa địa phương hiện diện gần gũi hơn trong đời sống đương đại. Đáng chú ý, sáng tạo tại Xóm Đoài không tách rời cộng đồng mà được khơi nguồn từ chính không gian sống, con người và những nguồn lực sẵn có của địa phương.