Từ những trải nghiệm trực tiếp với hát bội và cải lương, nghệ thuật truyền thống đang được đưa đến gần hơn với học sinh, khơi dậy tình yêu và ý thức tiếp nối các giá trị văn hóa dân tộc.
Khi sân trường thành không gian nghệ thuật truyền thống
Sáng 16/11, sân Trường THPT Lê Quý Đôn trở thành một không gian nghệ thuật sôi động khi học sinh được trực tiếp khám phá hai loại hình sân khấu truyền thống tiêu biểu của dân tộc là hát bội và cải lương. Không chỉ ngồi thưởng thức các tiết mục biểu diễn, các em còn được tìm hiểu nghệ thuật hóa trang, trang phục, âm nhạc, vũ đạo, giao lưu với nghệ sĩ và thử sức trong những hoạt động trải nghiệm.
Ngay tại khu vực trưng bày, nhiều học sinh hào hứng tìm hiểu những chiếc mặt nạ hát bội với màu sắc, đường nét hóa trang đặc trưng; quan sát trang phục sân khấu cải lương, chụp ảnh và trò chuyện cùng nghệ sĩ. Những hoạt động vốn gắn với đời sống nghệ thuật chuyên nghiệp nay được đưa vào trường học, giúp học sinh tiếp cận di sản bằng hình thức trực quan, gần gũi.
Trên sân khấu chính, tiết mục múa "Nhật Nguyệt Bát Thiên Vương” do Nhà hát Nghệ thuật Hát bội biểu diễn mở đầu chương trình, đưa học sinh đến gần hơn với ngôn ngữ biểu diễn giàu tính ước lệ, tượng trưng. Tiếp đó, Nghệ sĩ Nhân dân Hữu Danh giới thiệu về lịch sử hình thành, phát triển của hát bội, nghệ thuật hóa trang và những quy ước đặc trưng trong biểu diễn.
Qua những ví dụ sinh động, học sinh hiểu thêm cách người nghệ sĩ sử dụng màu sắc trên khuôn mặt để thể hiện tính cách nhân vật; dùng lời thoại, động tác hình thể để diễn tả thời gian, không gian và những tình huống sân khấu mà không cần bối cảnh thật. Những động tác chạy ngựa, chèo thuyền hay cách thể hiện giọng cười đặc trưng của hát bội cũng được các nghệ sĩ hướng dẫn để học sinh trực tiếp thực hành.
Đặc biệt, trích đoạn hát bội “Trần Bình Trọng” đưa các em trở về câu chuyện lịch sử về khí tiết của người anh hùng dân tộc. Qua hình tượng Trần Bình Trọng kiên quyết không khuất phục trước lời dụ dỗ của quân địch, học sinh được cảm nhận tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất và lòng tự hào dân tộc được gửi gắm trong nghệ thuật sân khấu truyền thống.
Nếu hát bội gây ấn tượng bởi những động tác trình thức và tính ước lệ, sân khấu cải lương lại chinh phục người xem bằng âm nhạc, lời ca và khả năng biểu đạt những cung bậc cảm xúc của con người. Qua phần giới thiệu của Tiến sĩ, Nhà nghiên cứu nghệ thuật truyền thống Mai Mỹ Duyên về quá trình hình thành, phát triển của cải lương Nam bộ, học sinh được tìm hiểu sự kết hợp giữa âm nhạc tài tử Nam bộ với nghệ thuật ca hát, diễn xuất và kể chuyện trên sân khấu.
Chương trình tiếp nối bằng trích đoạn cải lương “Câu thơ yên ngựa” do các nghệ sĩ Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang biểu diễn.
Một trong những khoảnh khắc tạo nhiều cảm xúc là khi học sinh Cát Tường (lớp 11A15) chia sẻ suy nghĩ về sức hấp dẫn của cải lương. Theo Cát Tường, điểm khác biệt của người nghệ sĩ là khả năng tạo nên một không gian nghệ thuật đặc biệt cho khán giả. Người nghệ sĩ không chỉ hát bằng thanh sắc mà còn gửi gắm tâm can qua từng nốt luyến láy, ánh mắt, hơi thở và cách thể hiện tâm trạng nhân vật.
Cát Tường cho rằng mỗi vở cải lương đều chứa đựng một bài học ý nghĩa phía sau câu chuyện, mang đến những giá trị chân thực và sâu sắc. Đáng chú ý, nữ sinh còn khiến nhiều bạn bất ngờ khi chia sẻ mình biết chơi sơ qua đàn tranh, đàn bầu và đàn kìm. Sự hiểu biết và tình yêu dành cho nhạc cụ dân tộc của cô học trò nhận được những tràng vỗ tay hưởng ứng từ phía dưới sân khấu.
Không khí giao lưu càng trở nên hào hứng khi MC mời học sinh thể hiện một câu cải lương. Em Xuân Yến, học sinh lớp 11A11, đã mạnh dạn giơ tay và thể hiện một trích đoạn trong sự cổ vũ nồng nhiệt của thầy cô và bạn bè. Xuân Yến chia sẻ em đã đam mê cải lương từ nhỏ. Với loại hình nghệ thuật này, em mong muốn có cơ hội kết nối với những nghệ sĩ vẫn đang bền bỉ gìn giữ nghề, đồng thời tìm kiếm những người trẻ thực sự có đam mê để cùng cộng tác và tham gia các hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống.
Trong khi đó, Gia Hân, học sinh lớp 11A10, cho biết trước đây em đã từng biết đến hát bội nhưng việc được trực tiếp xem biểu diễn, trải nghiệm và giao lưu với nghệ sĩ tại trường mang lại cảm nhận rất khác. Hân ấn tượng với không gian chương trình được tổ chức công phu, có nhiều hoạt động đa dạng và cơ hội để học sinh mạnh dạn tương tác với các nghệ sĩ. Em đặc biệt thích thú khi được tìm hiểu những nét độc đáo trong giọng nói, giọng cười của nhân vật hát bội.
Gia Hân cũng bày tỏ mong muốn ngày càng có nhiều bạn trẻ cùng tuổi quan tâm, tìm hiểu và tiếp nối những giá trị nghệ thuật truyền thống. Với em, việc được gặp gỡ những nghệ sĩ đã gắn bó lâu năm với nghề không chỉ mang lại những trải nghiệm thú vị mà còn giúp học sinh hiểu hơn về công sức, tâm huyết của những người đang gìn giữ di sản.
Những chia sẻ của Cát Tường, Xuân Yến và Gia Hân cho thấy nghệ thuật truyền thống không hẳn xa lạ với thế hệ trẻ. Khi được tiếp cận bằng những hình thức gần gũi, sinh động, các em có thể chủ động bày tỏ cảm nhận, thể hiện năng khiếu và tìm thấy sự đồng điệu với những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Nghệ sĩ đồng hành cùng đưa nghệ thuật đến trường học
Từ những trải nghiệm thực tế tại Trường THPT Lê Quý Đôn, chương trình cũng mở đầu cho việc triển khai kế hoạch đưa các loại hình nghệ thuật đến với học sinh phổ thông trên toàn địa bàn TP Hồ Chí Minh trong năm học 2026 - 2027.
Đây là hoạt động thí điểm do Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố tổ chức, thực hiện Kế hoạch số 594/KH-UBND ngày 28/10/2026 của UBND TP Hồ Chí Minh, đồng thời tạo cơ sở thực tiễn để nghiên cứu, hoàn thiện Đề án “Phát triển nghệ thuật học đường TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2035”.
Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh văn hóa có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển bền vững của đất nước và Thành phố. Giáo dục nghệ thuật không chỉ nâng cao khả năng cảm thụ thẩm mỹ mà còn góp phần bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách, tình yêu quê hương, đất nước và hình thành những phẩm chất tốt đẹp cho thế hệ trẻ.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, TP Hồ Chí Minh là trung tâm lớn về văn hóa, nghệ thuật của cả nước, nơi hội tụ nhiều loại hình phong phú, từ hát bội, cải lương, đờn ca tài tử, nghệ thuật dân gian đến sân khấu kịch, âm nhạc, điện ảnh và nghệ thuật đương đại. Việc đưa nghệ thuật đến với học sinh không chỉ là hoạt động giáo dục bổ trợ mà còn là trách nhiệm trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc, đồng thời xây dựng lực lượng công chúng trẻ và nguồn nhân lực cho văn hóa, nghệ thuật trong tương lai.
Thành phố đặt mục tiêu phấn đấu 100% học sinh tại các cơ sở giáo dục phổ thông được tiếp cận hoặc tham gia ít nhất một loại hình nghệ thuật trong năm học 2026 - 2027, đồng thời từng bước mở rộng phạm vi, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động trong thời gian tiếp theo.
Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh, điểm quan trọng của chương trình không chỉ là đưa nghệ thuật biểu diễn vào trường học mà còn tạo điều kiện để học sinh trực tiếp thưởng thức tác phẩm, tìm hiểu giá trị nghệ thuật, giao lưu với nghệ sĩ, nghệ nhân và tham gia các hoạt động trải nghiệm phù hợp với từng lứa tuổi. Qua đó, các em được trang bị kiến thức, kỹ năng cảm thụ, khả năng nhận diện giá trị thẩm mỹ, hình thành tình yêu nghệ thuật, ý thức gìn giữ di sản và năng lực sáng tạo.
“Lãnh đạo Thành phố đặc biệt mong muốn các em học sinh không chỉ là người xem mà còn là những người chủ động khám phá, trải nghiệm và sáng tạo nghệ thuật”, ông Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ.
Để kế hoạch được triển khai hiệu quả, UBND Thành phố đề nghị Sở Văn hóa và Thể thao chủ trì, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, các sở, ngành, địa phương và cơ sở giáo dục tổ chức thực hiện đồng bộ, có trọng tâm; lựa chọn tác phẩm, nội dung giáo dục phù hợp với từng cấp học, độ tuổi. Ngành giáo dục và các nhà trường cần chủ động phối hợp, tạo điều kiện để hoạt động nghệ thuật học đường trở thành nội dung thiết thực trong môi trường giáo dục; đồng thời quan tâm tiếp nhận phản hồi, đánh giá hiệu quả để từng bước hoàn thiện chương trình và mô hình hoạt động.
Đặc biệt, lãnh đạo Thành phố đề cao vai trò của các nhà hát, đơn vị nghệ thuật, đội ngũ văn nghệ sĩ và nghệ nhân trong việc đưa những tác phẩm có giá trị đến với học sinh, truyền cảm hứng và khơi dậy niềm đam mê sáng tạo nghệ thuật trong thế hệ trẻ. Sự hiện diện và tham gia trực tiếp của các nghệ sĩ, nghệ nhân chính là cầu nối quan trọng giữa di sản với học đường, giúp học sinh không chỉ được thưởng thức mà còn có cơ hội gặp gỡ, tìm hiểu và cảm nhận tâm huyết của những người đang gìn giữ nghệ thuật truyền thống.
Chia sẻ về buổi biểu diễn, nghệ sĩ hát bội Khổng Minh Khương cho biết, đây là một trải nghiệm đặc biệt so với những lần biểu diễn trước. Chương trình nằm trong một kế hoạch lớn của Thành phố, có sự tham dự của lãnh đạo Thành phố, các sở, ban, ngành cùng đại diện nhiều đơn vị nghệ thuật, điện ảnh. Nhà hát Nghệ thuật Hát bội được chọn làm điểm biểu diễn khởi động nên các khâu chuẩn bị đều được thực hiện rất chỉn chu.
“Đây là chương trình có ý nghĩa lớn, không chỉ đối với học sinh mà còn với những người làm nghệ thuật trong hành trình đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ. Vì vậy, bản thân tôi cũng như các nghệ sĩ Nhà hát đều có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, chỉn chu cho buổi biểu diễn hôm nay. Đặc biệt, khi có sự tham dự của lãnh đạo Thành phố, các sở, ngành và đại diện nhiều đơn vị nghệ thuật, chúng tôi càng ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc thể hiện và lan tỏa những giá trị nghệ thuật truyền thống”, nghệ sĩ Khổng Minh Khương chia sẻ.
Theo Phó Chủ tịch UBND Nguyễn Mạnh Cường, với sự phối hợp trách nhiệm của các cấp, ngành, cơ sở giáo dục và cộng đồng văn nghệ sĩ, hoạt động nghệ thuật học đường sẽ từng bước được triển khai bài bản, nền nếp, có chiều sâu, tạo sức lan tỏa rộng rãi và trở thành hoạt động có ý nghĩa lâu dài trong sự nghiệp phát triển văn hóa, giáo dục của Thành phố.
Từ những tràng pháo tay cổ vũ, những cánh tay mạnh dạn giơ lên giao lưu đến niềm vui khi được trực tiếp cất câu ca Cải lương, chương trình tại Trường THPT Lê Quý Đôn đã cho thấy một cách tiếp cận di sản gần gũi với học sinh. Khi nghệ thuật truyền thống được đưa vào trường học bằng những trải nghiệm sống động và có sự đồng hành của chính những người nghệ sĩ, di sản không còn chỉ là những câu chuyện trong sách vở mà trở thành một phần của đời sống tinh thần, giúp người trẻ hiểu, yêu và có ý thức tiếp nối những giá trị văn hóa của dân tộc.