Từ Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946 đến tầm nhìn phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới

80 năm sau Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946-24/11/2026), tư tưởng “văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên giá trị, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước ngày nay.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cùng những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thể hiện quyết tâm đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển trong kỷ nguyên mới.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đến dự Khai mạc triển lãm Văn hóa tại Nhà hát lớn, Hà Nội (7/10/1945). Ảnh: TTXVN
Chủ tịch Hồ Chí Minh đến dự Khai mạc triển lãm Văn hóa tại Nhà hát lớn, Hà Nội (7/10/1945). Ảnh: TTXVN

Hành trình kiến tạo sức mạnh nội sinh

Tư tưởng đó thể hiện tầm nhìn sâu sắc về mối quan hệ giữa văn hóa với chính trị, kinh tế và đời sống xã hội. Văn hóa không đứng ngoài quá trình phát triển, mà tham gia định hướng nhận thức, bồi đắp nhân cách, hình thành những giá trị và chuẩn mực ứng xử của con người. Trong hành trình xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, văn hóa là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn giúp dân tộc giữ vững bản sắc, củng cố ý chí độc lập, tự chủ và tinh thần đoàn kết.

Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946) được coi là bước ngoặt lịch sử, khẳng định vị thế, tầm quan trọng đặc biệt của văn hóa, con người Việt Nam trong xây dựng và bảo vệ đất nước. Trong ảnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh xem bức chân dung của Người được vẽ bằng máu của họa sĩ Diệp Minh Châu, quê ở miền Nam. Ảnh: TTXVN
Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946) được coi là bước ngoặt lịch sử, khẳng định vị thế, tầm quan trọng đặc biệt của văn hóa, con người Việt Nam trong xây dựng và bảo vệ đất nước. Trong ảnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh xem bức chân dung của Người được vẽ bằng máu của họa sĩ Diệp Minh Châu, quê ở miền Nam. Ảnh: TTXVN

Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn quan tâm lãnh đạo sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, từng bước hoàn thiện nhận thức, đường lối và chính sách phù hợp với yêu cầu của từng thời kỳ. Từ Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943; Nghị quyết số 03-NQ/TW, Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII năm 1998 về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Nghị quyết số 33-NQ/TW, Hội nghị Trung ương 9 khóa XI năm 2014 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đến các chủ trương mới trong giai đoạn hiện nay, vai trò của văn hóa ngày càng được nhìn nhận toàn diện hơn.

Các đại biểu dự Đại hội Văn nghệ toàn quốc lần thứ III nồng nhiệt đón chào Chủ tịch Hồ Chí Minh đến dự Đại hội (26/11/1962). Ảnh: TTXVN
Các đại biểu dự Đại hội Văn nghệ toàn quốc lần thứ III nồng nhiệt đón chào Chủ tịch Hồ Chí Minh đến dự Đại hội (26/11/1962). Ảnh: TTXVN

Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, văn hóa đứng trước cả cơ hội phát triển lẫn những thách thức mới. Sự giao thoa giữa các nền văn hóa mở rộng khả năng tiếp thu tinh hoa nhân loại, song cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ bản sắc dân tộc, củng cố hệ giá trị và nâng cao sức đề kháng trước những sản phẩm, xu hướng văn hóa thiếu lành mạnh. Không gian số đang trở thành môi trường quan trọng định hình nhận thức, thị hiếu và lối sống, đòi hỏi văn hóa Việt Nam phải chủ động thích ứng, sáng tạo và nâng cao khả năng lan tỏa.

Dân ca Quan họ Bắc Ninh - loại hình nghệ thuật được coi là cốt lõi của văn hóa xứ Kinh Bắc ngàn năm văn hiến đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ảnh: TTXVN
Dân ca Quan họ Bắc Ninh - loại hình nghệ thuật được coi là cốt lõi của văn hóa xứ Kinh Bắc ngàn năm văn hiến đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ảnh: TTXVN

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển văn hóa, chuyển hóa tiềm năng, lợi thế văn hóa thành nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Văn hóa không chỉ cần được bảo tồn, gìn giữ mà còn phải được phát huy, sáng tạo, tạo ra những giá trị mới, đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế, xã hội và nâng cao vị thế quốc gia.

Chuyển mạnh tư duy từ quản lý văn hóa sang kiến tạo phát triển

Vẻ đẹp truyền thống của tà áo dài, góp phần quảng bá hình ảnh phụ nữ Việt Nam. Ảnh: Minh Quyết/TTXVN
Vẻ đẹp truyền thống của tà áo dài, góp phần quảng bá hình ảnh phụ nữ Việt Nam. Ảnh: Minh Quyết/TTXVN

Trước yêu cầu của bối cảnh mới, ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, xác định những định hướng chiến lược nhằm xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết xác định “phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hoá phải được gắn kết chặt chẽ, hài hoà, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới”.

Đánh cồng chiêng, múa hát mừng ngày khánh thành làng văn hoá du lịch Plei Ốp, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Sỹ Huynh/TTXVN
Đánh cồng chiêng, múa hát mừng ngày khánh thành làng văn hoá du lịch Plei Ốp, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Sỹ Huynh/TTXVN

Một điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết là đặt con người vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển văn hóa. Việc xây dựng con người Việt Nam toàn diện phải gắn với bồi đắp lòng yêu nước, bản lĩnh, trí tuệ, đạo đức, tinh thần tự chủ, tự cường và khát vọng cống hiến. Các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam được xác định là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn, văn minh, hiện đại.

Nghề dệt thổ cẩm có mặt trong đời sống của người dân vùng cao Lâm Bình (tỉnh Tuyên Quang) từ bao đời nay. Qua bàn tay khéo léo của những người phụ nữ đã tái hiện thành những họa tiết, hoa văn trên từng vuông vải. Trang phục của người Dao đỏ được phối mầu rất sặc sỡ, bắt mắt, mang nét bản sắc riêng. Bảo tồn và phát huy được nghề dệt thổ cẩm truyền thống không chỉ giữ gìn được giá trị văn hóa mà còn tạo điều kiện tích cực cho phát triển du lịch, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Ảnh: TTXVN
Nghề dệt thổ cẩm có mặt trong đời sống của người dân vùng cao Lâm Bình (tỉnh Tuyên Quang) từ bao đời nay. Qua bàn tay khéo léo của những người phụ nữ đã tái hiện thành những họa tiết, hoa văn trên từng vuông vải. Trang phục của người Dao đỏ được phối mầu rất sặc sỡ, bắt mắt, mang nét bản sắc riêng. Bảo tồn và phát huy được nghề dệt thổ cẩm truyền thống không chỉ giữ gìn được giá trị văn hóa mà còn tạo điều kiện tích cực cho phát triển du lịch, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Ảnh: TTXVN

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, xã hội đến không gian số. Cùng với đó là yêu cầu bảo tồn, phát huy các giá trị di sản, phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc đất nước; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo và xây dựng một số tập đoàn công nghiệp văn hóa, tổ hợp sáng tạo văn hóa tầm cỡ quốc tế.

Đáng chú ý, Nghị quyết xác định bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ bảo tồn di sản, phát triển văn hóa cơ sở, đào tạo nhân lực và thúc đẩy sáng tạo. Nghị quyết cũng đặt mục tiêu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030, hình thành từ 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa. Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo phấn đấu đóng góp 9% GDP, đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hóa - sáng tạo năng động, nâng cao vị thế và sức mạnh mềm quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, ngày 13/7/2026. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, ngày 13/7/2026. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Ngày 13/7/2026, tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh ba chuyển dịch lớn trong tư duy phát triển văn hóa. Đó là chuyển từ tư duy coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần, trụ cột phát triển và động lực tăng trưởng mới; từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển đồng thời trong không gian thực và không gian số; từ tư duy bảo tồn là chủ yếu sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng chỉ rõ bốn khoảng trống cần sớm khắc phục, gồm sức hấp dẫn và khả năng lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trên môi trường số; năng lực chuyển hóa di sản thành dữ liệu, tri thức số và tài sản trí tuệ; khả năng sáng tạo sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh quốc gia; thể chế và hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo đánh giá tại phiên họp, sau 6 tháng triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, 100% địa phương đã hoàn thành chương trình hành động; tuy nhiên, mới có 16/22 ngành và cơ quan Trung ương hoàn thành. Nguồn chi ngân sách cho văn hóa mới đạt khoảng 1,5% tổng chi ngân sách nhà nước, thấp hơn mức tối thiểu 2% mà Nghị quyết đặt ra.

Từ thực tiễn này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu từng bước chuyển mạnh tư duy từ quản lý văn hóa sang kiến tạo phát triển; hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo môi trường thuận lợi để giải phóng sức sáng tạo của toàn xã hội; xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số; chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển; phát triển công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới. Việc đánh giá kết quả thực hiện cần dựa trên những sản phẩm, giá trị và tác động thực tế, thay vì chỉ dừng ở số lượng chương trình, đề án hay tỷ lệ số hóa.

Đưa văn hóa thấm sâu vào đời sống

Tối 13/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu tham quan Vườn bia Tiến sĩ tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) nhân dịp Lễ kỷ niệm cấp quốc gia 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Tối 13/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu tham quan Vườn bia Tiến sĩ tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) nhân dịp Lễ kỷ niệm cấp quốc gia 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Tối 13/11/2026, tại Lễ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám-Quốc học Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh “sức mạnh của một dân tộc không chỉ đo bằng quy mô kinh tế hay tiềm lực quốc phòng, mà trước hết được định hình bởi chiều sâu văn hóa, trí tuệ, bản lĩnh và phẩm giá con người cùng khát vọng vươn lên”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị bảo tồn di sản Văn Miếu-Quốc Tử Giám gắn với việc đưa các giá trị đạo học vào đời sống học đường; mở rộng bình đẳng cơ hội học tập, xây dựng văn hóa học tập suốt đời và tạo môi trường để nhân tài phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước.

Sáng 14/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến dự, chung vui Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam với nhân dân Cụm dân cư số 1, phường Ba Đình (Hà Nội). Ảnh: Văn Điệp/TTXVN
Sáng 14/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến dự, chung vui Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam với nhân dân Cụm dân cư số 1, phường Ba Đình (Hà Nội). Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Ngày 14/11/2026, dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Liên tổ dân phố số 1, 2, 3, 6 phường Ba Đình, Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu làm cho văn hóa thấm sâu vào đời sống, góp phần xây dựng con người và củng cố sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định đoàn kết là một giá trị văn hóa quý báu của dân tộc. Lòng yêu nước, tinh thần nhân ái, trọng nghĩa tình và đạo lý đã gắn bó các thế hệ, tạo nên sức mạnh cộng đồng. Gắn Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc với Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp để bồi đắp những giá trị ấy, để văn hóa củng cố đoàn kết, đoàn kết tạo sức mạnh xây dựng đời sống văn hóa ngày càng tốt đẹp.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị quan tâm xây dựng các thiết chế văn hóa ở khu dân cư, tạo không gian để người dân gặp gỡ, sinh hoạt, giao lưu, đọc sách, tham gia hoạt động văn nghệ, thể thao và các hoạt động cộng đồng. Nhà văn hóa không chỉ là nơi tổ chức các cuộc họp mà còn phải trở thành không gian gắn kết cộng đồng, tạo điều kiện để mọi người dân được tham gia và thụ hưởng các giá trị văn hóa.

Những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho thấy, phát triển văn hóa không chỉ là câu chuyện của các thiết chế lớn, các di tích hay ngành công nghiệp sáng tạo. Văn hóa phải hiện diện trong từng gia đình, nhà trường, cơ quan, đơn vị và khu dân cư; được thể hiện qua lối sống, cách ứng xử, tinh thần trách nhiệm và sự sẻ chia giữa con người với con người. Khi những giá trị tốt đẹp trở thành chuẩn mực trong đời sống, văn hóa sẽ tạo nền tảng cho sự đồng thuận xã hội, củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy phát triển bền vững.

Việc tổ chức Lễ Khai Xuân (9 tháng Giêng), tại Di tích Điện Kính Thiên, thuộc Khu Di sản Thế giới Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) theo đúng nghi thức truyền thống là sự khẳng định bản lĩnh văn hóa, giữ gìn hồn cốt dân tộc giữa dòng chảy hiện đại. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN
Việc tổ chức Lễ Khai Xuân (9 tháng Giêng), tại Di tích Điện Kính Thiên, thuộc Khu Di sản Thế giới Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) theo đúng nghi thức truyền thống là sự khẳng định bản lĩnh văn hóa, giữ gìn hồn cốt dân tộc giữa dòng chảy hiện đại. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN

Sau 80 năm kể từ Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, yêu cầu xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam đang được đặt trong một tầm nhìn rộng hơn, gắn với khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Nghị quyết số 80-NQ/TW cùng những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã xác định rõ định hướng và những nhiệm vụ trọng tâm. Vấn đề hiện nay là cụ thể hóa các chủ trương thành cơ chế, chính sách và hành động thiết thực, để các giá trị văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh tinh thần và động lực phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Minh Duyên/TTXVN

Dành cho bạn

Cần xác lập rõ vị thế văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số

Cần xác lập rõ vị thế văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số

Thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Quốc hội cho rằng, đây là dự án luật mới nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa, tạo hành lang pháp lý, thúc đẩy phát triển hệ sinh thái, chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa.

Xây dựng hệ giá trị con người TP Hồ Chí Minh - Bài 1: Nhận diện bản sắc trong không gian mới

Xây dựng hệ giá trị con người TP Hồ Chí Minh - Bài 1: Nhận diện bản sắc trong không gian mới

Trong không gian phát triển mới, TP Hồ Chí Minh đứng trước yêu cầu xây dựng hệ giá trị con người vừa kế thừa bản sắc lịch sử, văn hóa, vừa đáp ứng những đòi hỏi của một đô thị hiện đại, hội nhập. Từ nhận diện những phẩm chất đặc trưng đến cụ thể hóa thành chuẩn mực ứng xử, vấn đề đặt ra là làm thế nào để các giá trị không dừng ở định hướng mà thực sự trở thành nền tảng văn hóa và nguồn lực phát triển của Thành phố.