Theo truyền thông Mỹ, các công cụ AI ngày càng tinh vi đang phát hiện những lỗ hổng trong các phần mềm thiết yếu, khiến các bản vá bảo mật được tung ra dồn dập, nhưng cũng kéo theo nguy cơ phát sinh sự cố mới.
Loạt sự cố công nghệ làm tê liệt nhiều hoạt động
Chỉ trong vài ngày, hàng loạt sự cố công nghệ đã làm gián đoạn hoạt động của các doanh nghiệp và dịch vụ thiết yếu, từ thư điện tử Microsoft, hệ thống hàng không Mỹ, ngân hàng Chase đến Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) và Apple. Tuy nhiên, nguyên nhân của những sự cố này không phải là các cuộc tấn công mạng, mà chủ yếu xuất phát từ những lần nâng cấp hệ thống gặp trục trặc.
Các sự cố bắt đầu hôm 12/11, khi hơn 450 triệu người dùng Microsoft 365 không thể gửi hoặc nhận thư điện tử.
Tiếp đó ngày 13/11, hoạt động hàng không trên toàn nước Mỹ phải tạm dừng. Công ty công nghệ nhân sự Workday cũng gặp sự cố. Đến ngày 16/11, các dịch vụ ngân hàng của Chase bị gián đoạn, cùng với những công cụ mà United Airlines sử dụng để liên lạc với phi công. Ngày hôm sau, mạng lưới nội bộ của NSA gặp sự cố, trong khi Apple cũng ghi nhận tình trạng gián đoạn dịch vụ.
Trên mạng xã hội, nhiều người lo ngại về khả năng xảy ra các cuộc tấn công mạng, tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và nguy cơ tiếp tục xuất hiện những sự cố tương tự.
“36 giờ qua thực sự là một khoảng thời gian đầy hoảng loạn”, Doug Madory, Giám đốc bộ phận phân tích Internet của công ty công nghệ Infoblox, nhận xét hôm 17/11.
Cũng trong ngày hôm đó, một người bạn của Iain Mulholland, Giám đốc an ninh thông tin của Salesforce, hỏi liệu cô có cần thay đổi toàn bộ mật khẩu hay không. Mulholland, cựu sĩ quan quân đội Anh, khuyên người bạn “hãy bình tĩnh và tiếp tục công việc”.
Rủi ro trong kỷ nguyên AI
Những lo ngại này không phải không có cơ sở.
Đằng sau các sự cố là hoạt động tấn công mạng được thúc đẩy bởi AI diễn ra liên tục, hàng loạt bản vá phần mềm được phát hành trong bối cảnh mà giới chuyên gia gọi là “Bugmageddon” (làn sóng phát hiện lỗi phần mềm quy mô lớn), cùng những đêm làm việc không nghỉ của đội ngũ công nghệ thông tin (IT). Khối lượng công việc an ninh mạng tăng mạnh đến mức một số đơn vị ứng phó sự cố phải từ chối nhận thêm khách hàng.
Sự cố công nghệ vốn không phải hiện tượng mới. Tuy nhiên, AI đang tạo ra áp lực chưa từng có, khiến việc phân biệt các mối đe dọa an ninh mạng với những hoạt động cập nhật hệ thống liên tục nhằm khắc phục các lỗ hổng ngày càng trở nên khó khăn.
“Chúng ta đang đối mặt với hai vấn đề. Thứ nhất là những hệ thống như của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), vốn đã cũ kỹ và thực sự cần được nâng cấp. Bên cạnh đó là một nhóm các đối tượng tấn công sử dụng AI, có khả năng phát hiện lỗ hổng trong mã nguồn”, Anne Neuberger, thành viên điều hành tại quỹ đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz, đồng thời là cựu cố vấn an ninh mạng của Nhà Trắng, nhận định.
Các tổ chức bị ảnh hưởng gồm Microsoft, FAA, ngân hàng Chase, NSA, Workday, Apple và United Airlines đều khẳng định nguyên nhân gốc rễ không phải là các vụ xâm nhập trái phép. Trong phần lớn trường hợp, sự cố xuất phát từ quá trình nâng cấp hệ thống không diễn ra như dự kiến.
“Các bản vá về bản chất là những thay đổi đối với mã nguồn. Trong một số trường hợp, chúng có thể dẫn đến những kết quả không lường trước được”, bà Neuberger nói.
Chỉ hai tháng trước, các lãnh đạo ngành công nghệ còn cảnh báo công chúng về nguy cơ AI gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Dario Amodei, Giám đốc điều hành công ty Anthropic, dự kiến đưa doanh nghiệp lên sàn chứng khoán trong tuần này, từng cảnh báo các hệ thống AI mất kiểm soát có thể khiến Internet tê liệt.
Tình hình càng khiến dư luận lo ngại khi các chuyên gia an ninh mạng gọi tháng trước là “Tháng 10 đen tối” (Black October), do các nhà điều tra phải xử lý số vụ xâm nhập trái phép ở mức chưa từng có. Nhiều vụ trong số này được thúc đẩy bởi một công cụ tấn công mạng sử dụng AI mới có tên Artex.
Các chuyên gia an ninh mạng khẳng định những cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng thiết yếu là nguy cơ đối với an ninh quốc gia. Đầu năm nay, các hệ thống cấp nước tại Mỹ đã trở thành mục tiêu của một cuộc tấn công mạng được cho là có liên quan đến Iran. Tháng trước, nhiều tủ lạnh trên khắp châu Âu cũng bị ngừng hoạt động trong một sự cố khác bị nghi có liên quan đến Iran.
AI khiến cuộc chạy đua vá lỗi phần mềm tăng tốc
Trong năm nay, khu vực Bắc Mỹ ghi nhận số lượng các đợt nâng cấp hệ thống ở mức chưa từng có. Các chuyên gia an ninh mạng cho rằng có cơ sở để quy hiện tượng này một phần cho sự phát triển của AI.
Tháng 4 vừa qua, Anthropic ra mắt Mythos, một sản phẩm được thiết kế phục vụ lĩnh vực an ninh mạng và cho thấy khả năng đặc biệt hiệu quả trong việc phát hiện lỗi phần mềm. OpenAI sau đó cũng giới thiệu các mô hình riêng. Hệ quả là số lượng lỗi được phát hiện và bản vá được phát hành trong năm nay tăng mạnh, tạo nên một năm khác biệt so với trước đây.
Tháng trước, Microsoft phát hành các bản vá để khắc phục khoảng 1.400 lỗ hổng bảo mật trong những sản phẩm của hãng thông qua đợt cập nhật phần mềm định kỳ hằng tháng. Đây là số lượng bản vá cao kỷ lục, trong khi cùng kỳ năm trước con số này chỉ vào khoảng 170.
Các lỗ hổng trong một sản phẩm phần mềm khác có tên PHP cũng được phát hiện hồi tháng 10 và bị đánh giá nghiêm trọng đến mức nhiều tổ chức quyết định đóng cửa các trang web thay vì chấp nhận nguy cơ bị tin tặc tấn công.
Trong những tuần gần đây, các lỗi nghiêm trọng khác cũng được phát hiện trong hệ điều hành Linux và ngôn ngữ lập trình Java, hai nền tảng được sử dụng rộng rãi tại các doanh nghiệp Mỹ.
Đây không phải lần đầu thế giới phải bước vào một cuộc chạy đua vá lỗi phần mềm trên quy mô toàn cầu. Năm 1999, vấn đề Y2K từng khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ hệ thống máy tính gặp sự cố khi chuyển sang năm 2000. Tuy nhiên, vấn đề cuối cùng được xử lý mà hầu như không gây ra gián đoạn đáng kể.
Kể từ đó, Internet đã thâm nhập sâu vào đời sống theo những cách khó có thể hình dung vào thập niên 1990. Điều này khiến cuộc chạy đua vá lỗi hiện nay trở nên phức tạp hơn nhiều, đồng thời làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của những hậu quả nếu một bản cập nhật gặp trục trặc.
Mỗi khi một lỗ hổng bảo mật được phát hiện, các quản trị viên công nghệ thông tin trên khắp thế giới lại chịu áp lực phải nhanh chóng cài đặt bản sửa lỗi. Tuy nhiên, mỗi lần cập nhật cũng làm tăng nguy cơ phát sinh những vấn đề ngoài dự kiến trong mạng máy tính. Theo các chuyên gia an ninh mạng, hậu quả nghiêm trọng nhất có thể là hệ thống ngừng hoạt động.