Tài chính xanh trước phép thử kiểm chứng

Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh vừa xúc tiến kết nối nhà đầu tư tại Singapore, trong khi trái phiếu xanh và sàn carbon trong nước còn thanh khoản thấp. Chuyên gia cho rằng để hút vốn xanh, Việt Nam cần dữ liệu đáng tin cậy và năng lực kiểm chứng cam kết.

Nhu cầu vốn lớn, kênh dẫn còn hẹp

Trong khuôn khổ Tuần lễ Singapore FinTech Festival 2026, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) đã triển khai chuỗi hoạt động xúc tiến đầu tư cùng đối tác Silver Lion Enterprise Impact Singapore (SLEI). Tại đây, cơ quan điều hành VIFC-HCMC và SLEI đã ký thư bày tỏ ý định hợp tác về sáng kiến VIFC-SLEI Voyage nhằm kết nối trung tâm với mạng lưới ngân hàng, tổ chức quản lý tài sản và quỹ đầu tư mạo hiểm tại các thị trường trọng điểm.

ky-su-kiem-tra-pin-mat-troi.png
Kỹ sư kiểm tra hệ thống điện mặt trời trên mái nhà xưởng. Ảnh minh họa

Trung tâm xác định bốn nhóm sản phẩm ưu tiên gồm quỹ đầu tư và quản lý tài sản, thị trường trái phiếu quốc tế, công nghệ tài chính và thị trường phái sinh hàng hóa, đồng thời định hướng phát triển dịch vụ tài chính cho hàng hải, hàng không và tài chính xanh. Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, mục tiêu duy trì tăng trưởng hai con số của TP Hồ Chí Minh và cả nước cần nguồn lực đầu tư rất lớn, nhất là cho hạ tầng giao thông, năng lượng và chuyển đổi xanh.

Quy mô nhu cầu này đã được ông Rich McClellan, Giám đốc điều hành VIFC-HCMC, nêu tại một hội nghị về phát triển bền vững ở Đại học RMIT Việt Nam cuối tháng 10. Dẫn Báo cáo Quốc gia về khí hậu và phát triển của Ngân hàng Thế giới, ông cho biết Việt Nam cần đầu tư bổ sung khoảng 6,8% GDP mỗi năm, tương đương khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040, để cùng lúc trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Ông lưu ý huy động được vốn chưa đồng nghĩa với phân bổ vốn hiệu quả. Theo ông, khung pháp lý cho trung tâm đã được thiết lập từ năm 2025 và các tổ chức đầu tiên được cấp phép dự kiến hoạt động từ năm 2027.

Trong khi chờ kênh quốc tế hình thành, các công cụ trong nước vẫn còn mỏng. Theo FiinRatings, năm 2025 thị trường trái phiếu xanh thế giới ghi nhận tổng giá trị phát hành 3.407 tỷ đồng với 5 giao dịch, giảm so với khoảng 10.325 tỷ đồng của năm 2024, năm cao nhất từ trước đến nay. Dư nợ tín dụng xanh chiếm khoảng 4,6% tổng tín dụng toàn hệ thống. Trong quý III/2026, thị trường xuất hiện thêm một số giao dịch như trái phiếu xanh 30 triệu USD kỳ hạn 15 năm của Verdant Energy có bảo lãnh của GuarantCo, hay chương trình trái phiếu xanh quốc tế 100 triệu USD của HDBank với sự tham gia của FMO và BII.

Trong khi đó, tại sàn giao dịch carbon trong nước, vận hành tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) từ ngày 29/6/2026 chưa có thanh khoản đáng kể. Tính đến ngày 28/9, toàn thị trường ghi nhận 7 giao dịch với 1.310 hạn ngạch, tổng giá trị khoảng 174,8 triệu đồng, trong khi tổng hạn ngạch phân bổ cho 110 cơ sở giai đoạn 2025 - 2026 là khoảng 511,47 triệu tấn CO2 tương đương. Hạn ngạch được phân bổ miễn phí 100% cho các cơ sở thuộc ba lĩnh vực nhiệt điện, sắt thép và xi măng.

Cam kết xanh cần được kiểm chứng

Theo ông Rich McClellan, mọi dự án cần trả lời ba câu hỏi: Ai cung cấp vốn, với điều kiện nào và kết quả môi trường, xã hội được kiểm chứng ra sao. Ông cho rằng, tài chính bền vững là phép thử khó vì lợi nhuận đến trong dài hạn, còn các tuyên bố xanh dễ đưa ra nhưng khó kiểm chứng. VIFC-HCMC vì vậy đang được xây dựng như một nền tảng pháp lý, quản lý nhằm cung cấp thông tin đáng tin cậy, quy tắc rõ ràng và đội ngũ chuyên môn.

ghi-vi-tri-vuon-ca-phe.png
Ghi nhận tọa độ vườn cà phê bằng điện thoại để phục vụ truy xuất nguồn gốc khi xuất khẩu. Ảnh minh họa

Giáo sư Bert George, Đại học thành phố Hồng Kông, nhìn vấn đề từ phía tổ chức. Ông cho rằng một tổ chức có thể triển khai nhiều dự án bền vững có giá trị nhưng vẫn ít tiến triển nếu thiếu định hướng chung; phát triển bền vững phải đi vào kế hoạch, ngân sách và quyết định hằng ngày, thay vì đứng riêng như một cam kết trên báo cáo. Theo ông, lãnh đạo cần xác định rõ mục tiêu, dùng bằng chứng để cân nhắc phương án, hiểu nhu cầu của từng cộng đồng và bảo đảm kế hoạch có thể thực hiện được.

Khoảng cách giữa cam kết và thực hành cũng được thể hiện trong khảo sát của PwC Việt Nam với 174 doanh nghiệp, công bố cuối tháng 9/2025. Trong đó, 89% doanh nghiệp đã thiết lập hoặc có kế hoạch thiết lập cam kết về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) trong 2 - 4 năm tới, tăng từ 80% năm 2022; nhưng mới có 54% đã triển khai. Động lực chính là tuân thủ pháp lý với 70% doanh nghiệp lựa chọn, trong khi chỉ 25% coi tiếp cận tài chính và 16% coi giảm chi phí là động lực hàng đầu. 57% doanh nghiệp đã lập báo cáo ESG, song chỉ 32% báo cáo được kiểm toán.

Áp lực kiểm chứng đang đến trực tiếp từ thị trường xuất khẩu. Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) áp dụng với doanh nghiệp vừa và lớn từ ngày 30/12/2026 và với doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ từ ngày 30/6/2027, trong đó cà phê, cao su, gỗ là các mặt hàng xuất khẩu quan trọng của Việt Nam. Doanh nghiệp phải chứng minh nguyên liệu được thu mua từ đâu, thuộc thửa đất nào, tọa độ địa lý ra sao.

Điểm chung giữa tài chính xanh, thị trường carbon và yêu cầu xuất khẩu là dữ liệu có thể kiểm chứng. Ở phía cơ quan quản lý, hạ tầng thông tin cho thị trường carbon đang được hoàn thiện. Giữa tháng 11, tại Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) ở Thổ Nhĩ Kỳ, Việt Nam ra mắt Cổng thông tin thị trường carbon, công khai thông tin chính sách, quy định và hoạt động của thị trường.

Cùng với Hệ thống đăng ký quốc gia, cổng thông tin tạo nền tảng hạ tầng số cho vận hành thị trường minh bạch, phù hợp định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Có thể thấy, các kênh dẫn vốn xanh đã có khung, từ trung tâm tài chính quốc tế, trái phiếu xanh đến sàn carbon, nhưng quy mô giao dịch còn nhỏ so với nhu cầu đầu tư bổ sung khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040. Hạ tầng thông tin mới là điều kiện cần; phần việc còn lại thuộc về doanh nghiệp, khi nhà đầu tư cần biết kết quả môi trường, xã hội được kiểm chứng ra sao, còn thị trường EU đã biến yêu cầu này thành nghĩa vụ với EUDR từ ngày 30/12/2026.

Trước mốc các tổ chức đầu tiên tại VIFC-HCMC dự kiến hoạt động từ năm 2027, năng lực chuyển cam kết thành hành động có dữ liệu chứng minh là điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận dòng vốn này.

Hải Yên

Dành cho bạn

Nguy cơ an ninh từ tình trạng gây nhiễu, giả mạo tín hiệu vệ tinh

Nguy cơ an ninh từ tình trạng gây nhiễu, giả mạo tín hiệu vệ tinh

Theo phóng viên TTXVN tại New York, từ các đoàn xe cứu trợ ở vùng chiến sự đến máy bay chở khách và tàu hàng ngoài khơi, hoạt động đi lại và vận tải an toàn ngày càng phụ thuộc vào hệ thống định vị toàn cầu (GPS), định vị vệ tinh và thông tin vô tuyến. Tuy nhiên, các tín hiệu này đang ngày càng bị gây nhiễu và giả mạo, đe dọa an toàn của người dân.

AI làm chao đảo thị trường việc làm 'cổ cồn trắng'

AI làm chao đảo thị trường việc làm 'cổ cồn trắng'

Theo phóng viên TTXVN tại Paris, nhật báo kinh tế Les Échos đưa tin trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động, đặc biệt là đối với nhóm lao động cổ cồn trắng, tức là những người làm công việc văn phòng và chuyên môn.

TP Hồ Chí Minh: Hơn 99% hồ sơ thất nghiệp được nộp trực tuyến

TP Hồ Chí Minh: Hơn 99% hồ sơ thất nghiệp được nộp trực tuyến

Theo Sở Nội vụ TP Hồ Chí Minh, tỷ lệ nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp trực tuyến hằng tháng duy trì trên 99%. Việc tiếp nhận qua Cổng Dịch vụ công giúp người lao động chủ động thời gian nộp hồ sơ, giảm chi phí đi lại và theo dõi tiến độ.