Nguy cơ an ninh từ tình trạng gây nhiễu, giả mạo tín hiệu vệ tinh

Theo phóng viên TTXVN tại New York, từ các đoàn xe cứu trợ ở vùng chiến sự đến máy bay chở khách và tàu hàng ngoài khơi, hoạt động đi lại và vận tải an toàn ngày càng phụ thuộc vào hệ thống định vị toàn cầu (GPS), định vị vệ tinh và thông tin vô tuyến. Tuy nhiên, các tín hiệu này đang ngày càng bị gây nhiễu và giả mạo, đe dọa an toàn của người dân.

Ảnh minh họa: AFP/TTXVN
Ảnh minh họa: AFP/TTXVN

Ông Federico Mantellassi, chuyên gia thuộc Chương trình An ninh và Công nghệ của Viện Nghiên cứu Giải trừ Quân bị Liên hợp quốc (UNIDIR), cảnh báo sự phụ thuộc ngày càng lớn vào các công nghệ định vị và liên lạc khiến con người dễ bị tổn thương trước những hành vi thao túng, gián đoạn tín hiệu. Những hoạt động này diễn ra trong phổ điện từ - môi trường truyền dẫn các tín hiệu vô tuyến, đồng thời đã trở thành một mặt trận quan trọng trong tác chiến quân sự hiện đại.

Hai hình thức đe dọa chủ yếu là gây nhiễu (jamming), nhằm chặn hoặc làm gián đoạn tín hiệu, và giả mạo (spoofing), tức phát đi dữ liệu sai lệch để đánh lừa hệ thống tiếp nhận. Theo ước tính của UNIDIR, tình trạng giả mạo tín hiệu GPS trong hàng không dân dụng đã tăng tới 500% trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8/2024, ảnh hưởng đến hàng trăm chuyến bay. Đầu năm 2026, tình trạng gây nhiễu tín hiệu hàng hải tại Trung Đông cũng đạt mức cao nhất từng được ghi nhận.

Theo ông Mantellassi, quy mô sử dụng phổ điện từ trong quân sự đã thay đổi đáng kể do số lượng thiết bị và hệ thống cần kết nối, truyền dữ liệu, định vị và trinh sát tăng nhanh. Khi các hoạt động gây nhiễu và giả mạo lan rộng, tác động không còn giới hạn trong chiến trường mà có thể ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống dân sự.

Tình trạng gián đoạn tín hiệu có thể khiến tàu thuyền xác định sai vị trí, làm gia tăng nguy cơ va chạm; đồng thời cản trở hoạt động của nhân viên cứu trợ, lực lượng gìn giữ hòa bình và các dịch vụ khẩn cấp. Trong những trường hợp nghiêm trọng, sự cố còn có thể ảnh hưởng đến mạng di động, internet, giao thông công cộng và hệ thống tài chính.

Trong lĩnh vực hàng không, hệ thống định vị có thể hiển thị sai vị trí, buộc phi công phải chuyển sang sử dụng thiết bị dự phòng. Tại một hội nghị gần đây, Đại diện Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) cũng cho biết nhiều hành khách có thể từng đi trên những chuyến bay bị ảnh hưởng vì tình trạng gây nhiễu hoặc giả mạo tín hiệu.

Một nguy cơ đáng lo ngại khác là việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào các hệ thống vũ khí hoạt động trong môi trường bị gián đoạn tín hiệu. Khi các biện pháp gây nhiễu khiến thiết bị bay không người lái (UAV) mất kết nối với người điều khiển, AI có thể giúp thiết bị tự định hướng, nhận diện và lựa chọn mục tiêu, thậm chí tiến hành tấn công mà không cần kết nối bên ngoài.

Theo ông Mantellassi, tình trạng gây nhiễu và giả mạo gia tăng đang thúc đẩy các lực lượng quân sự phát triển những phương thức tác chiến và đối phó mới, làm gia tăng nguy cơ cạnh tranh quân sự. Việc trao thêm quyền tự chủ cho các hệ thống vũ khí tích hợp AI, nhất là khi thiếu sự giám sát của con người, đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với an ninh.

Hiện Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) chịu trách nhiệm phân bổ tần số vô tuyến, điều phối việc sử dụng phổ tần và xử lý các vấn đề nhiễu sóng giữa các quốc gia. Tuy nhiên, quy định của tổ chức này không áp dụng đối với việc sử dụng tần số vô tuyến cho mục đích quân sự, khiến phạm vi quản lý quốc tế còn những giới hạn nhất định. Ông Mantellassi cho rằng dù Luật Nhân đạo Quốc tế vẫn điều chỉnh các hoạt động trong xung đột vũ trang, việc áp dụng các khuôn khổ pháp lý hiện hành đối với những hình thức tác chiến điện tử mới vẫn còn nhiều phức tạp.

Chuyên gia UNIDIR nhấn mạnh tình trạng gián đoạn phổ điện từ và những hệ lụy đối với đời sống dân sự cần được cộng đồng quốc tế quan tâm hơn, không chỉ vì yêu cầu giải trừ quân bị mà còn nhằm bảo đảm an toàn cho người dân. Sau các nghiên cứu về AI, công nghệ lượng tử và công nghệ thần kinh, UNIDIR đang đưa vấn đề này trở thành một trọng tâm nghiên cứu mới.

Lê Hoàng/TTXVN

Dành cho bạn

Nhiều mô hình AI xác định nhầm thường dân là mục tiêu quân sự

Nhiều mô hình AI xác định nhầm thường dân là mục tiêu quân sự

Các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) bao gồm cả những mô hình do OpenAI và Anthropic phát triển, thường xuyên xác định nhầm thường dân là mục tiêu quân sự trong các kịch bản mô phỏng tại Ukraine và Iran. Đây là kết quả nghiên cứu vừa được công bố của công ty kiểm định AI Vals.

Google mở rộng công cụ Ask Maps tới hơn 30 quốc gia châu Âu

Google mở rộng công cụ Ask Maps tới hơn 30 quốc gia châu Âu

Google đang mở rộng công cụ tìm kiếm tương tác Ask Maps, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) Gemini trong ứng dụng Google Maps, tới hơn 30 quốc gia châu Âu, đồng thời bổ sung các tính năng hỗ trợ người dùng lập kế hoạch du lịch và tìm kiếm địa điểm theo nhu cầu.

Thủ đoạn giả danh công an, cáo buộc rửa tiền vẫn khiến nhiều người mất tài sản lớn

Thủ đoạn giả danh công an, cáo buộc rửa tiền vẫn khiến nhiều người mất tài sản lớn

Dù số vụ lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam năm 2026 giảm mạnh nhưng thủ đoạn giả danh công an, cáo buộc rửa tiền vẫn khiến nhiều người mất tài sản lớn. Trước thách thức trên, hạ tầng giám sát dòng tiền trong nước đang được kết nối với các sáng kiến phổ cập kỹ năng số tại ASEAN.