Tìm đối tác sản xuất thiết bị y tế trong nước
Ngày 19/11, Sàn Giao dịch Công nghệ TP Hồ Chí Minh phối hợp với Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) tổ chức chương trình “Các giải pháp kỹ thuật y sinh ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe: Định hướng chuyển giao và thương mại hóa”. Sự kiện thu hút đông đảo chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp tham gia. Tại khu trưng bày, 10 đơn vị giới thiệu gần 40 công nghệ và thiết bị y sinh phục vụ chăm sóc sức khỏe.
Phát biểu tại chương trình, ông Vương Đình Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP Hồ Chí Minh (Sở Khoa học và Công Nghệ TP Hồ Chí Minh), cho biết Thủ tướng Chính phủ đã xác định công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến là một trong 10 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia tại Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg. Tại TP Hồ Chí Minh, UBND Thành phố đã cụ thể hóa định hướng này trong chương trình phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2026 - 2030 theo Quyết định số 2685/QĐ-UBND. Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, Thành phố tập trung nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ y sinh, công nghệ dược.
Theo ông Thành, Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh thông qua Sàn Giao dịch công nghệ để kết nối nhà khoa học với doanh nghiệp và cơ sở có nhu cầu ứng dụng. "Để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà khoa học, cơ sở y tế và doanh nghiệp. Khi các bên được kết nối hiệu quả, kết quả nghiên cứu sẽ có thêm điều kiện để được tiếp nhận, chuyển giao và thương mại hóa”, ông nhấn mạnh.
GS.TS Võ Văn Tới, Khoa Kỹ thuật Y sinh Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), giới thiệu máy đo huyết áp và nhịp tim có khả năng truyền kết quả từ xa, xe lăn viễn thông và thiết bị theo dõi nhịp thở. Các nhà nghiên cứu trong nước đã chế tạo được mẫu của những thiết bị này nhưng vẫn chưa đưa sản phẩm ra thị trường đại trà.
Theo ông Tới, giảng viên có thể cùng đồng nghiệp và sinh viên sử dụng phòng thí nghiệm của trường để thiết kế, chế tạo và điều chỉnh một thiết bị nhưng khó khăn lớn hơn đến khi nhóm muốn sản xuất thiết bị đó ở quy mô công nghiệp. “Cái khó của nhà giáo là giải quyết những thủ tục của nhà nước, tìm được nhà doanh nghiệp có khả năng sản xuất công nghiệp, dám chấp nhận ý tưởng mới, dám đầu tư và có khả năng đưa sản phẩm ra thị trường”, ông nhận định.
Từ kinh nghiệm chế tạo thiết bị y tế, ông Tới đề xuất mô hình “ba tại chỗ”, trong đó người làm kỹ thuật, kinh doanh và pháp chế cùng tham gia phát triển sản phẩm. Nhóm kỹ thuật đảm nhận việc thiết kế, thử nghiệm và phối hợp với đơn vị gia công. Cùng lúc đó, người phụ trách kinh doanh tìm nguồn vốn và làm việc với đối tác để chuẩn bị cho việc chuyển giao công nghệ. Các vấn đề về quy chuẩn, quyền sở hữu trí tuệ, hợp đồng và y đức thuộc phần việc của người làm pháp chế.
Theo ông, những trường đại học có đào tạo cả kỹ thuật, kinh doanh và logistics có thể huy động người từ nhiều ngành để cùng phát triển một thiết bị. Dù vậy, nhóm nghiên cứu thiết bị y tế của ông vẫn thiếu nhân sự để triển khai mô hình. Trong số những người trường cần tập hợp, ông đặc biệt lưu ý vai trò của người điều phối, bởi từng bộ phận có chuyên môn riêng nhưng phải theo sát cùng một sản phẩm từ lúc thiết kế đến khi tìm được doanh nghiệp nhận sản xuất.
Ngay cả khi đã làm chủ thiết kế, nhóm chế tạo vẫn phụ thuộc vào nguồn cung linh kiện. Ông Tới cho biết phần lớn linh kiện dùng trong các thiết bị ông giới thiệu là hàng nhập khẩu. Vì vậy, bên cạnh việc tìm doanh nghiệp sản xuất thiết bị hoàn chỉnh, ông đề xuất phát triển công nghiệp hỗ trợ để các nhà sản xuất có thể mua linh kiện từ doanh nghiệp trong nước.
Kiểm chứng công nghệ trước khi đưa vào ứng dụng
Cũng tại Khoa Kỹ thuật Y sinh, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương và các cộng sự đang nghiên cứu bệnh Alzheimer từ hai nguồn dữ liệu là mẫu máu và ảnh cộng hưởng từ não. Trong mẫu máu, nhóm quan tâm đến pTau-217, một dạng protein tau có thể phản ánh những biến đổi trong não liên quan đến bệnh Alzheimer. Với ảnh cộng hưởng từ, các nhà khoa học tìm hiểu mối liên hệ giữa những thay đổi trong cấu trúc não và mức suy giảm nhận thức của người bệnh.
Nhóm của bà Hương đã phát triển cảm biến để đo lượng protein này trong huyết tương. Khi so sánh mẫu của người mắc Alzheimer với mẫu của người có nhận thức bình thường, nhóm ghi nhận sự khác biệt về tín hiệu giữa hai nhóm mẫu ở cả hai phép đo. Tuy nhiên, để biết một mẫu huyết tương chứa bao nhiêu pTau-217, các nhà nghiên cứu cần xác định mỗi mức tín hiệu tương ứng với nồng độ protein bao nhiêu. Với cách hiệu chuẩn hiện tại, nhóm chưa thể xác định nồng độ đó trong từng mẫu bệnh phẩm.
Để hoàn thiện phép đo, nhóm dự kiến dùng huyết thanh nhân tạo để xây dựng đường chuẩn mới hoặc bổ sung một lượng protein đã biết vào mẫu để đối chiếu tín hiệu. Các nhà nghiên cứu cũng sẽ kiểm tra xem cảm biến có cho kết quả ổn định qua nhiều lần đo hay không và điều kiện bảo quản ảnh hưởng thế nào đến kết quả.
Khi phân tích ảnh cộng hưởng từ não, nhóm xây dựng một chỉ số mô tả những thay đổi trong cấu trúc não rồi đối chiếu chỉ số này với điểm đánh giá nhận thức. Trong số bệnh nhân Alzheimer mà nhóm khảo sát, người có chỉ số trên ảnh cao hơn thường có điểm nhận thức thấp hơn. Sau khi tính đến ảnh hưởng của tuổi tác, nhóm vẫn ghi nhận mối liên hệ này. Bà Hương và các cộng sự dự kiến kiểm chứng chỉ số trên dữ liệu người Việt, đồng thời mở rộng khảo sát sang người suy giảm nhận thức nhẹ để tìm hiểu khả năng phân biệt các giai đoạn tiến triển của bệnh.
Với nghiên cứu về miếng dán vi kim của TS. Nguyễn Thành Quả, Trường Đại học Quốc tế, một câu hỏi có thể kiểm tra ngay trên sản phẩm mẫu là những đầu kim rất nhỏ có giữ đúng hình dạng và kích thước theo thiết kế hay không. Loại miếng dán này có các ứng dụng trong chăm sóc da và đưa hoạt chất qua da. Ông Quả giới thiệu bản thiết kế ba chiều cùng hình ảnh vi kim sau khi chế tạo. Kết quả đo trên mẫu cho thấy vi kim có chiều cao trung bình 591 micromet, tương đương khoảng 0,59 mm.
Bên cạnh miếng dán mẫu, ông Quả còn giới thiệu hệ thống chế tạo tự động và quy trình kiểm tra chất lượng trong phòng thí nghiệm. Với doanh nghiệp quan tâm đến công nghệ này, bản thiết kế cho biết hình dạng và kích thước mà nhà sản xuất cần đạt. Cách đo và kiểm tra từng mẫu giúp doanh nghiệp cùng nhóm nghiên cứu xem xét một vấn đề cụ thể hơn: Khi chế tạo nhiều miếng dán, liệu quy trình có tạo ra các đầu kim đồng đều hay không?
Tại TP Hồ Chí Minh, các nhóm nghiên cứu đã thiết kế và chế tạo được thiết bị y tế, song từ mẫu thử trong phòng thí nghiệm đến sản phẩm dùng tại cơ sở y tế vẫn còn một khoảng cách. Qua Sàn Giao dịch công nghệ, nhà khoa học có thể tìm đối tác ngay từ khi hoàn thiện sản phẩm. Hiệu quả của việc kết nối sẽ thể hiện ở những hợp tác cụ thể sau đó, khi cơ sở y tế cùng kiểm chứng công nghệ và doanh nghiệp có đủ căn cứ để quyết định đầu tư sản xuất.