Bài 1: Từ nội dung số đến sinh kế
Từ những phiên bán cây cảnh trực tuyến đến việc hướng dẫn người dân livestream, các nhà sáng tạo nội dung đang tham gia kết nối sản phẩm địa phương với người mua. Công việc này đặt ra yêu cầu gắn sức hút của nội dung với chất lượng hàng hóa và khả năng tự bán hàng của người sản xuất.
Từ phiên bán hàng đến kỹ năng của người dân
Mặc áo dài bán cây cảnh qua livestream tại một chương trình OCOP ở công viên bờ sông Sài Gòn là một trải nghiệm khá đáng nhớ của nhà sáng tạo nội dung Huỳnh Bảo, Á quân KOC Việt Nam năm 2023. Từng làm video giải trí trước khi chuyển sang giới thiệu sản phẩm và bán hàng trực tuyến, anh dần nhận ra khả năng hỗ trợ người sản xuất qua những lần tham gia hoạt động tại địa phương. “Em nhớ lúc đó mọi người thấy rất thú vị vì không nghĩ cây mai, cây đào, cây quất cũng có thể bán qua livestream trên nền tảng thương mại điện tử”, Huỳnh Bảo kể.
Trong những chuyến đi, Bảo gặp người dân có bánh, trái cây hoặc cây cảnh muốn bán nhưng chưa biết bắt đầu trên nền tảng số như thế nào. Họ thấy hoạt động thương mại điện tử phát triển và mong sản phẩm của mình tiếp cận được nhiều khách hàng hơn. Những câu hỏi của người dân giúp anh nhìn rõ nhu cầu hỗ trợ ngay từ bước làm quen với phương thức bán hàng mới.
Với Bảo, người sáng tạo có thể dùng kinh nghiệm giới thiệu sản phẩm và tương tác với người xem để kết nối người bán với khách hàng. Tuy nhiên, anh nhấn mạnh sản phẩm phải thực sự có chất lượng. Sự quan tâm mà một phiên livestream tạo ra cần đi cùng thông tin giúp người mua hiểu và lựa chọn đúng mặt hàng phù hợp với nhu cầu.
Quá trình làm nghề cũng khiến Bảo chú ý hơn đến ảnh hưởng của nội dung. Anh cho biết khi tham gia một đơn vị quản lý mạng đa kênh, bản thân được đào tạo kiến thức và hướng dẫn cách hoạt động trên nền tảng, qua đó anh hiểu rõ hơn nội dung mình sản xuất tác động đến ai và cần cân nhắc những gì trước khi đăng tải.
Theo Bảo, nền tảng thay đổi liên tục nên người làm nghề phải thường xuyên cập nhật cách hoạt động. Sự hỗ trợ của đội ngũ chuyên môn giúp anh nhận biết giới hạn của nội dung và điều chỉnh cách thể hiện. Những kinh nghiệm này cũng cần thiết với người mới bán hàng, bởi họ phải hiểu trách nhiệm đối với thông tin cung cấp cho khách bên cạnh việc học cách quay video hay xuất hiện trước máy quay.
Bên cạnh trực tiếp giới thiệu sản phẩm, Bảo còn tham gia hướng dẫn phụ nữ làm quen với livestream. Anh nhớ những người muốn học để có thể bán hàng và đóng góp vào thu nhập gia đình. Theo chia sẻ của Bảo, sau buổi hướng dẫn đã có người thử bán bánh, trái cây và đồ dùng tại nhà.
Từ những lần hỗ trợ ấy, Bảo nhận thấy công việc của mình có thêm ý nghĩa đối với cộng đồng. Người dân từng băn khoăn liệu có thể bán sản phẩm trên mạng đã bắt đầu tự giới thiệu hàng hóa. Khi kinh nghiệm của người sáng tạo được chuyển thành kỹ năng để người bán sử dụng hằng ngày, hoạt động hỗ trợ có cơ hội tiếp tục phát huy giá trị sau mỗi phiên livestream.
Câu chuyện ấy mở ra một hướng hỗ trợ khác cho người sáng tạo: Chuyển kinh nghiệm làm nghề thành kỹ năng để người dân tự sử dụng. Một phiên bán hàng có thể giới thiệu một nhóm sản phẩm trong thời gian nhất định; việc biết quay video và trao đổi với khách giúp người bán có thêm công cụ phục vụ công việc thường ngày.
Á hậu Thúy Vân, đồng thời là nhà sáng tạo nội dung số, đề xuất tổ chức thêm các chương trình hướng dẫn hộ kinh doanh làm video ngắn và livestream. Theo chị, người dân cần hiểu mình làm nội dung để làm gì và muốn giới thiệu điều gì đến người xem. Với hộ kinh doanh, mỗi video còn thể hiện hình ảnh và cách giới thiệu sản phẩm của chính mình.
Thúy Vân mong muốn hoạt động đào tạo đi đến từng khu phố, giúp người kinh doanh bình thường hiểu và sử dụng được công cụ số. Đề xuất này đặt trọng tâm vào khả năng thực hành tại cơ sở. Khi người bán tự giới thiệu công việc của mình, nội dung có thêm chất liệu từ đời sống và gắn trực tiếp với sinh kế của người dân.
Giữ khách hàng bằng chất lượng sản phẩm và dịch vụ
Từ phía nền tảng, ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TikTok Việt Nam, cho biết hoạt động đào tạo người bán mới được chú trọng, đặc biệt với người bán ở khu vực nông thôn. Theo ông, sử dụng thương mại điện tử hiệu quả có thể góp phần thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị cũng như giữa doanh nghiệp nhỏ với doanh nghiệp lớn.
Ông Thanh cho rằng hỗ trợ người bán sử dụng hiệu quả thương mại điện tử sẽ giúp mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường. “Nếu sử dụng thương mại điện tử hiệu quả, chúng ta có thể thu hẹp khoảng cách số giữa nông thôn và thành thị, đồng thời giúp doanh nghiệp nhỏ có thêm cơ hội tiếp cận người mua”, ông Thanh chia sẻ.
Từ góc nhìn sản xuất nội dung, bà Nguyễn Thị Ngân Giang, Giám đốc nội dung chất lượng cao Kenh 28 Entertainment, quan tâm đến khả năng chuyển sự chú ý của công chúng thành hoạt động thực tế. Với bà, video giới thiệu hàng quán cần tạo thêm cơ hội để thực khách tìm đến. Câu chuyện về làng nghề cũng cần giúp người xem muốn tham quan và tìm hiểu sản phẩm của người làm nghề.
“Một làng nghề có thể rất đẹp, có những tấm vải được thêu tinh xảo và những chiếc bình gốm được tạo tác công phu. Nhưng sẽ là vô nghĩa, nếu như sau khi các video được đăng tải trên mạng xã hội, mà chúng ta không có thêm các đoàn tham quan, không có thêm các khách quốc tế và không có thêm những khách du lịch đến từ các vùng đất khác”, bà Giang chia sẻ.
Từ góc nhìn này, người sáng tạo có thể kết nối câu chuyện sản phẩm với trải nghiệm tại nơi sản xuất. Công chúng biết thêm người làm ra sản phẩm và có cơ hội tìm hiểu công việc của họ. Hoạt động giới thiệu nhờ đó mở rộng sang tham quan, trải nghiệm văn hóa và tiếp xúc trực tiếp với cộng đồng địa phương.
Bà Giang cũng đề xuất tổ chức những sản phẩm riêng lẻ thành chuỗi nội dung cùng chủ đề để tiếp tục phát triển qua nhiều năm. Cách làm này giúp người sản xuất có điều kiện khai thác sâu hơn chất liệu đã tìm hiểu, thay vì kết thúc câu chuyện sau một video. Với sản phẩm địa phương, sự tiếp nối ấy có thể giúp công chúng theo dõi và hiểu rõ hơn giá trị của sản phẩm được giới thiệu.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận người mua mới chỉ giải quyết một phần công việc. Ông Nguyễn Tấn Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu chuyên nghiệp hóa hoạt động bán hàng. Theo ông, người bán và người sáng tạo nội dung cần nâng chất lượng dịch vụ, đồng thời tuân thủ các quy định pháp luật trong quá trình tham gia thị trường.
Ông Phong cho rằng doanh nghiệp cần tối ưu quy trình bán hàng để cải thiện trải nghiệm khách hàng. Khi sản phẩm đã có chất lượng, cách tư vấn và giải đáp thắc mắc tiếp tục ảnh hưởng đến quyết định của người mua. Việc cạnh tranh vì thế cần chú ý đến dịch vụ cung cấp cho khách, tránh chỉ tập trung giảm giá.
“Chúng tôi mong các nhà bán hàng và nhà sáng tạo nội dung làm tốt nhất có thể để đáp ứng nhu cầu thị trường, bảo đảm sự minh bạch và mang đến những sản phẩm tốt nhất”, ông Phong chia sẻ.
Từ yêu cầu ấy, một nội dung hấp dẫn cần đi cùng thông tin giúp người mua hiểu mặt hàng được giới thiệu. Khả năng thu hút sự chú ý của người sáng tạo có thể đưa sản phẩm đến với công chúng, nhưng người bán vẫn phải đáp ứng những điều đã giới thiệu khi giao dịch thực tế.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với sản phẩm địa phương. Người xem có thể quan tâm đến câu chuyện về nơi sản xuất hoặc người làm ra sản phẩm, song trải nghiệm sử dụng mới là cơ sở để họ tiếp tục lựa chọn. Nếu sản phẩm không đạt chất lượng như nội dung giới thiệu, người bán sẽ khó giữ được niềm tin của khách hàng.
Với Huỳnh Bảo, sự phối hợp giữa người sáng tạo với cơ quan quản lý và nền tảng giúp anh hiểu rõ hơn cách làm nghề. Những lần hỗ trợ người dân giới thiệu sản phẩm khiến anh thấy công việc có ý nghĩa ngoài thu nhập của bản thân. Đó cũng là động lực để anh tiếp tục kết nối nội dung với hoạt động thương mại tại địa phương.
Kết nối đặc sản địa phương với người mua.
Giúp người dân tự làm nội dung và bán hàng.
Thông tin minh bạch, sản phẩm và dịch vụ có chất lượng.
Từ một phiên bán cây cảnh đến việc người dân tự thử livestream, các trải nghiệm này cho thấy nhu cầu hỗ trợ đang rất cụ thể. Người sản xuất cần hiểu công cụ và cách giới thiệu hàng hóa; người mua cần thông tin đáng tin cậy cùng dịch vụ phù hợp. Khi người sáng tạo giúp kết nối được những nhu cầu ấy, nội dung số có thêm cơ hội mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.
Bài cuối: Mở đường cho sáng tạo bền vững