Nông nghiệp trong kỷ nguyên AI: Kinh nghiệm từ Vương quốc Anh cho Việt Nam

Nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc khi trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu số và tự động hóa ngày càng tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất. Kinh nghiệm từ Vương quốc Anh cho thấy công nghệ không chỉ giúp người nông dân nâng cao năng suất, giảm chi phí mà còn thay đổi cách quản lý trang trại theo hướng chính xác và bền vững hơn.

Ứng dụng AI giúp người chăn nuôi theo dõi sức khỏe đàn bò, phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và nâng cao hiệu quả quản lý trang trại. Ảnh minh họa: royalfarms. com
Ứng dụng AI giúp người chăn nuôi theo dõi sức khỏe đàn bò, phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và nâng cao hiệu quả quản lý trang trại. Ảnh minh họa: royalfarms. com

Đây cũng là gợi mở quan trọng để Việt Nam cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển nông nghiệp hiện đại.

AI giúp phát hiện sớm những bất thường trong chăn nuôi

Khởi đầu sự nghiệp với việc vắt sữa 8 con bò trong một chuồng nhỏ, ông George McMaster từng phải dựa hoàn toàn vào mắt thường để nhận biết những dấu hiệu bất thường về sức khỏe đàn vật nuôi.

Ngày nay, khi quy mô đàn bò đã tăng lên khoảng 300 con, cách thức quản lý của ông cũng thay đổi đáng kể. Tại trang trại gần Islandmagee, hạt Antrim (Anh), một camera tích hợp AI được lắp đặt tại khu vực vắt sữa, giúp ông theo dõi đàn bò từ xa.

Thiết bị sử dụng thuật toán để nhận diện từng con bò, ghi lại video ngắn hằng ngày, phân tích hình ảnh và đưa ra cảnh báo khi phát hiện những thay đổi bất thường. Đáng chú ý, hệ thống có thể nhận biết một số dấu hiệu trước khi chúng trở nên rõ ràng đối với mắt người.

Với ông McMaster, một nông dân thuộc thế hệ thứ ba trong gia đình, đây là bước chuyển đáng kể trong phương thức sản xuất.

“Thật khó tin khi từ chỗ mọi việc đều phải làm thủ công, giờ đây tôi chỉ cần nhìn vào điện thoại là có thể biết chuyện gì đang diễn ra tại trang trại”, ông chia sẻ.

Công nghệ này cũng thu hút sự quan tâm của con trai ông, Jack, người đang tiếp quản trang trại. Sau khi được một nhà phát triển địa phương giới thiệu ứng dụng CattleEye, Jack nhanh chóng tham gia sử dụng và nhận thấy khả năng phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe ở vật nuôi.

“Có những con bò trước đây chúng tôi không nghĩ là bị què khi chỉ quan sát chúng hằng ngày. Nhưng camera có thể phát hiện những dấu hiệu đó sớm hơn nhiều. Nhờ vậy, chúng tôi có thể kiểm tra và xử lý kịp thời, trước khi bò suy yếu hoặc mắc bệnh”, Jack cho biết.

Theo anh, việc theo dõi sát tình trạng sức khỏe giúp đàn bò được chăm sóc tốt hơn, đồng thời góp phần nâng cao sản lượng sữa. Điều này cho thấy AI không chỉ hỗ trợ người nuôi phát hiện rủi ro mà còn có thể cải thiện hiệu quả kinh tế của trang trại.

Tự động hóa và hạ tầng số thay đổi phương thức sản xuất

Tại một trang trại gần Coagh, hạt Tyrone, ông Caleb Howard đang sử dụng công nghệ để quản lý đàn 90 con bò Jersey. Thay vì phải tập trung vật nuôi vào những khung giờ cố định, ông để đàn bò tự ra vào hệ thống vắt sữa tự động khi có nhu cầu.

Giống gia đình McMaster, ông Howard nhận thấy tự động hóa đang trở thành xu hướng quan trọng trong chăn nuôi, giúp giảm bớt công việc thủ công và nâng cao hiệu quả vận hành.

Tuy nhiên, quá trình ứng dụng công nghệ tại những vùng nông thôn như Tyrone từng gặp trở ngại do hạ tầng viễn thông còn hạn chế. Đối với ông Howard, việc được tiếp cận Internet băng rộng tốc độ cao đã tạo ra bước thay đổi lớn trong hoạt động kinh doanh.

Nhờ kết nối Internet ổn định, ông có thể mở cửa hàng nông sản ngay tại trang trại và triển khai hệ thống thanh toán điện tử.

“Mười năm trước, tín hiệu điện thoại ở khu vực chúng tôi rất kém, kết nối Internet cũng không tốt, gần như chỉ là mạng quay số nhưng nhanh hơn một chút”, ông nhớ lại. “Giờ đây, khi có kết nối Internet tốt, mọi việc trở nên đơn giản và thuận tiện hơn nhiều”.

Dự án Project Stratum được triển khai nhằm mở rộng khả năng tiếp cận Internet băng rộng tốc độ cao tại những khu vực nông thôn như nơi ông Howard sinh sống.

Colin Hutchinson, đại diện công ty Fibrus - đơn vị thực hiện dự án, đánh giá việc cải thiện hạ tầng viễn thông đã tạo ra tác động kinh tế đáng kể. Theo ông, khả năng kết nối Internet chất lượng tốt ngày càng trở thành điều kiện quan trọng, giúp các doanh nghiệp ở những vùng nông thôn có thêm cơ hội phát triển.

Câu chuyện này cho thấy chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ phụ thuộc vào máy móc hay phần mềm. Hạ tầng viễn thông và khả năng tiếp cận các dịch vụ số cũng là những yếu tố nền tảng để công nghệ được ứng dụng rộng rãi trong thực tế.

Quản lý trang trại bằng dữ liệu số

Các ứng dụng quản lý trang trại bằng dữ liệu số giúp người nông dân lưu trữ, cập nhật và theo dõi thông tin vật nuôi, hỗ trợ đưa ra quyết định chính xác hơn. Ảnh: forfarmers.com
Các ứng dụng quản lý trang trại bằng dữ liệu số giúp người nông dân lưu trữ, cập nhật và theo dõi thông tin vật nuôi, hỗ trợ đưa ra quyết định chính xác hơn. Ảnh: forfarmers.com

Tại khu vực gần Randalstown, hạt Antrim, ông Robert Smyth đang quản lý đàn khoảng 100 con bò sữa bằng ứng dụng FarmDrive. Trong 4 năm qua, công cụ này đã giúp ông đơn giản hóa đáng kể công việc quản lý trang trại.

Trước đây, người chăn nuôi phải ghi chép thông tin trên giấy tại khu vực chuồng trại, sau đó tiếp tục tổng hợp tại văn phòng. Với FarmDrive, các dữ liệu được cập nhật trực tiếp ngay khi phát sinh.

Khi cần chuẩn bị cho các đợt kiểm tra, ông Smyth chỉ cần truy cập mục quản lý tuân thủ trên ứng dụng và lựa chọn báo cáo để tra cứu thông tin về thuốc thú y, thức ăn cùng những nội dung liên quan.

Theo ông, AI cần được ứng dụng theo hướng giúp người nông dân quản lý trang trại hiệu quả hơn, giảm chi phí đầu vào và nâng cao sản lượng.

Nhà phát triển Gareth McDonald ví FarmDrive như một “Facebook dành cho bò”. Mỗi con vật có một hồ sơ riêng, tập hợp các thông tin liên quan và hình ảnh, giúp người nuôi thuận tiện theo dõi quá trình chăm sóc.

Xuất thân từ gia đình làm nông nghiệp và được đào tạo về khoa học máy tính, McDonald cho rằng công nghệ có thể hỗ trợ đáng kể công việc của người nông dân, nhưng không nên thay thế vai trò của họ. “Công nghệ giúp chúng ta làm việc nhanh và hiệu quả hơn. Đối với người nông dân, nó cung cấp đúng thông tin vào đúng thời điểm, giống như một người cố vấn hỗ trợ họ trong quá trình quản lý trang trại”, ông nói.

Ông nhấn mạnh mục tiêu không phải để AI đưa ra quyết định thay người nông dân, mà là cung cấp thêm cơ sở thông tin để họ đưa ra lựa chọn phù hợp.

Nông nghiệp chuyển sang phương thức sản xuất dựa trên dữ liệu

Gần một thế kỷ trước, nhà phát minh Harry Ferguson, người sinh ra tại hạt Down, đã tạo ra bước chuyển quan trọng cho ngành nông nghiệp khi phát triển hệ thống liên kết vẫn được sử dụng trên máy kéo ngày nay.

Ian Marshall, cựu Chủ tịch Liên đoàn Nông dân Ulster, cho rằng AI có thể tạo ra bước thay đổi mang tính cách mạng tương tự đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Theo ông, dữ liệu vốn luôn giữ vai trò quan trọng trong lĩnh vực này, nhưng công nghệ đang mở ra những phương thức mới để thu thập, phân tích và khai thác thông tin, qua đó nâng cao hiệu quả sản xuất. “Khi kết hợp tất cả các nguồn dữ liệu, tôi cho rằng chúng ta có thể đáp ứng ba trụ cột của phát triển bền vững, gồm kinh tế, môi trường và xã hội”, ông nhận định.

Ông Marshall cho rằng lượng dữ liệu ngày càng lớn cùng quá trình số hóa sẽ giúp người nông dân chủ động hơn trong việc xác định mục tiêu, đáp ứng các yêu cầu sản xuất và thực hiện những cam kết về phát triển bền vững, đồng thời bảo đảm cung cấp nguồn thực phẩm chất lượng.

Gợi mở hướng đi cho nông nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên số

Kinh nghiệm từ Vương quốc Anh cho thấy chuyển đổi số trong nông nghiệp không đơn thuần là đưa máy móc hiện đại vào trang trại, mà còn là thay đổi phương thức tổ chức và quản lý sản xuất. Từ camera AI theo dõi sức khỏe vật nuôi, hệ thống vắt sữa tự động đến phần mềm quản lý dữ liệu, công nghệ đang giúp người nông dân chuyển từ cách làm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang sản xuất có sự hỗ trợ của thông tin và phân tích khoa học. Đây là gợi mở thiết thực đối với Việt Nam trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại. Đối với nông nghiệp, việc cụ thể hóa định hướng này đòi hỏi đẩy mạnh ứng dụng AI, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn và tự động hóa vào sản xuất, quản lý và tiêu thụ nông sản.

Trước hết, Việt Nam cần chú trọng xây dựng hệ thống dữ liệu nông nghiệp đồng bộ, có khả năng kết nối và cập nhật thường xuyên. Dữ liệu về đất đai, thời tiết, nguồn nước, cây trồng, vật nuôi và dịch bệnh nếu được khai thác hiệu quả sẽ tạo nền tảng cho các ứng dụng AI trong dự báo, giám sát và hỗ trợ ra quyết định. Trong chăn nuôi, camera thông minh và cảm biến có thể giúp theo dõi sức khỏe vật nuôi, phát hiện sớm dịch bệnh; trong trồng trọt, dữ liệu về thời tiết và độ ẩm đất hỗ trợ tối ưu hóa tưới tiêu, phân bón và phòng trừ sâu bệnh. Qua đó, người sản xuất có thể giảm chi phí, hạn chế thất thoát và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng hạ tầng số và nguồn nhân lực phù hợp. Việt Nam cần cải thiện khả năng kết nối Internet tại các vùng sản xuất, đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng số cho nông dân và hợp tác xã. Việc ứng dụng cũng cần tính đến quy mô, điều kiện kinh tế và đặc điểm từng vùng, ưu tiên những giải pháp có chi phí hợp lý, dễ vận hành và có khả năng nhân rộng.

Quan trọng hơn, chuyển đổi số phải hướng tới nâng cao năng lực của người nông dân, thay vì chỉ tập trung hiện đại hóa thiết bị. Khi có dữ liệu tin cậy, công cụ phù hợp và kỹ năng cần thiết, người sản xuất sẽ chủ động hơn trong quản lý trang trại, ứng phó với biến động thời tiết, dịch bệnh và thị trường. Đây chính là hướng đi để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Dành cho bạn

Hà Nội tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh giải ngân vốn cho khoa học

Hà Nội tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh giải ngân vốn cho khoa học

Được ưu tiên bố trí nguồn lực để thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" nhưng đến hết tháng 10/2026, Hà Nội mới giải ngân khoảng 34,4% kế hoạch vốn đầu tư công dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Hong Kong phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, gợi mở kinh nghiệm cho Việt Nam

Hong Kong phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, gợi mở kinh nghiệm cho Việt Nam

Với hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển, hạ tầng nghiên cứu hiện đại cùng các chính sách hỗ trợ tài chính quy mô lớn, Hong Kong (Trung Quốc) đang từng bước củng cố vị thế trung tâm đổi mới sáng tạo và công nghệ, đồng thời tăng cường kết nối với các thị trường quốc tế. Kinh nghiệm này mang lại nhiều gợi mở cho Việt Nam trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, nhất là về phát triển nguồn nhân lực công nghệ, thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu - trường đại học - doanh nghiệp và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Từ tủ lạnh siêu thị đến lưới điện: Khi tấn công mạng đe dọa an ninh kinh tế

Từ tủ lạnh siêu thị đến lưới điện: Khi tấn công mạng đe dọa an ninh kinh tế

Những cuộc tấn công vào hệ thống làm lạnh tại châu Âu cho thấy tin tặc có thể gây thiệt hại trực tiếp cho hàng hóa và chuỗi cung ứng, thay vì chỉ đánh cắp dữ liệu. Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo nguy cơ tương tự đối với mạng lưới điện và các hạ tầng thiết yếu, đặt ra yêu cầu tăng cường năng lực phòng vệ trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW.

Đường dây 500kV đi qua địa bàn tỉnh Quảng Nam. Ảnh: Ngọc Hà/TTXVN

Từ NIS2 của châu Âu đến bài toán bảo vệ hạ tầng số trọng yếu tại Việt Nam

Các cuộc tấn công mạng vào hệ thống làm lạnh tại châu Âu cho thấy thiết bị kết nối Internet có thể trở thành điểm yếu gây gián đoạn dịch vụ thiết yếu. Từ kinh nghiệm triển khai NIS2, Việt Nam cần gắn thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW với bảo vệ hạ tầng số trọng yếu, quản trị rủi ro và khả năng phục hồi.