Theo trang hktdc.com, Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) cho thấy, Hong Kong đứng thứ 14 trong số 139 nền kinh tế được xếp hạng và đứng thứ 5 tại châu Á. Đáng chú ý, cụm khoa học và công nghệ Thâm Quyến - Hong Kong - Quảng Châu tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu thế giới trong số các cụm khoa học và công nghệ hàng đầu.
Trong khi đó, Hong Kong duy trì vị trí trong nhóm 10 nền kinh tế có năng lực cạnh tranh số hàng đầu thế giới kể từ năm 2019. Năm 2025, đặc khu này vươn lên vị trí thứ 4 trong bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh số toàn cầu của Viện Phát triển Quản lý quốc tế (IMD), phản ánh những tiến bộ trong phát triển đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ.
Vị trí địa lý và lợi thế kết nối kinh tế cũng tạo điều kiện để Hong Kong phát triển thành cầu nối giữa Trung Quốc đại lục với thị trường quốc tế. Nằm trong khu vực Vịnh lớn Quảng Đông - Hong Kong - Macau, Hong Kong có khả năng khai thác thế mạnh về nghiên cứu và phát triển, hạ tầng công nghệ tiên tiến, hệ thống pháp luật và cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ. Đây cũng là địa điểm thuận lợi để các doanh nghiệp quốc tế tiếp cận thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng hoạt động ra nước ngoài.
Hệ sinh thái khởi nghiệp và năng lực nghiên cứu phát triển
Hệ sinh thái khởi nghiệp của Hong Kong tiếp tục mở rộng nhờ nguồn vốn đầu tư gia tăng và các khoản đầu tư vào hạ tầng. Theo khảo sát khởi nghiệp năm 2025 của InvestHK, số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp tại đây đạt 5.221, tăng 11% so với năm trước, tạo việc làm cho 19.753 người.
Các lĩnh vực hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp khởi nghiệp bao gồm công nghệ thông tin và truyền thông, phần mềm dưới dạng dịch vụ (SaaS), Internet vạn vật (IoT), phân tích dữ liệu, công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo (AI), robot, thực tế ảo, thực tế tăng cường và vật liệu mới. Trong ứng dụng thực tiễn, công nghệ tài chính, thành phố thông minh, nhà thông minh, chăm sóc sức khỏe và dữ liệu lớn là những lĩnh vực thu hút nhiều sự quan tâm.
Năng lực nghiên cứu và phát triển
Theo số liệu mới nhất của Cục Thống kê Hong Kong, năm 2024 có 4.025 doanh nghiệp tại đặc khu tham gia hoạt động nghiên cứu và phát triển, với tổng chi phí nghiên cứu và phát triển nội bộ trong khu vực doanh nghiệp đạt 13,91 tỷ HKD.
Các trường đại học đóng vai trò quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu. Nhiều cơ sở giáo dục đại học của Hong Kong có thứ hạng cao trong các bảng xếp hạng quốc tế về khoa học và kỹ thuật. Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu ngày càng được chuyển hóa thành sản phẩm thương mại, các dự án hợp tác nghiên cứu với doanh nghiệp và những đóng góp thiết thực cho xã hội, kinh tế.
Bên cạnh đào tạo nhân lực trong nước, Hong Kong tích cực thu hút chuyên gia và nhân tài quốc tế. Khảo sát của InvestHK cho thấy khoảng 33% số doanh nghiệp khởi nghiệp được khảo sát trong năm 2025 do người nước ngoài thành lập. Nhiều tập đoàn đa quốc gia hướng tới thị trường Trung Quốc đại lục cũng lựa chọn Hong Kong làm địa điểm đặt các nhóm nghiên cứu và phát triển.
Đầu tư hạ tầng công nghệ
Hạ tầng nghiên cứu và công nghệ là một trong những lợi thế quan trọng của Hong Kong. Theo GII 2026, đặc khu này đứng thứ 11 thế giới về chất lượng hạ tầng trong số 139 nền kinh tế được đánh giá.
Trong đó, Công viên Khoa học Hong Kong là một trong những cơ sở trọng điểm, hiện quy tụ hơn 2.000 doanh nghiệp công nghệ và trên 15.000 nhân lực nghiên cứu và phát triển. Cơ sở này cung cấp trang thiết bị tiên tiến, nền tảng phần mềm phục vụ nghiên cứu, đồng thời tạo điều kiện thử nghiệm công nghệ, kết nối nhà đầu tư, phát triển kinh doanh và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.
Một trung tâm quan trọng khác là Cyberport, không gian làm việc và phát triển công nghệ số thuộc sở hữu hoàn toàn của Chính quyền Đặc khu hành chính Hong Kong. Với hơn 2.000 doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ, Cyberport tập trung hỗ trợ các doanh nhân trong lĩnh vực số, thúc đẩy hợp tác, kết nối nguồn lực và mở rộng cơ hội kinh doanh thông qua các chương trình và quan hệ đối tác chiến lược.
Hong Kong cũng thành lập 5 trung tâm nghiên cứu và phát triển chuyên ngành nhằm thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Các trung tâm tập trung vào những lĩnh vực như hệ thống và ứng dụng công nghệ ô tô, công nghệ thông tin và truyền thông, dệt may và may mặc, logistics và chuỗi cung ứng, công nghệ nano và vật liệu tiên tiến.
Việc hình thành các trung tâm chuyên ngành góp phần tăng cường liên kết giữa nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, qua đó rút ngắn quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất và kinh doanh.
Sáng kiến mới nhất
Chính quyền Hong Kong triển khai nhiều chương trình thuộc Quỹ Đổi mới sáng tạo và Công nghệ (ITF) nhằm hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, thúc đẩy ứng dụng công nghệ, đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp và xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo.
Các chương trình đáng chú ý gồm Quỹ hợp tác công nghệ Trung Quốc đại lục - Hong Kong, Quỹ định hướng ngành công nghiệp đổi mới sáng tạo và công nghệ, Chương trình hợp tác nghiên cứu giữa các lĩnh vực nghiên cứu, học thuật và công nghiệp (RAISe+) và Trung tâm nhân tài nghiên cứu.
Trong Chính sách điều hành năm 2026, Trưởng Đặc khu hành chính Hong Kong tiếp tục công bố các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp. Chính quyền dự kiến chính thức triển khai Quỹ định hướng ngành công nghiệp đổi mới sáng tạo và công nghệ trong năm 2026. Khoảng 20 công ty quản lý quỹ đã được lựa chọn sơ bộ và quá trình huy động vốn để thành lập các quỹ thành phần đang được tiến hành.
Bên cạnh đó, chính quyền dự kiến bổ sung 1 tỷ HKD cho Quỹ đầu tư mạo hiểm đổi mới sáng tạo và công nghệ, đồng thời lựa chọn thêm các công ty quản lý quỹ tham gia chương trình.
Một trọng tâm khác là thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại các trường đại học. Chính quyền tiếp tục cấp kinh phí bổ sung cho các văn phòng chuyển giao công nghệ của những trường đại học được chỉ định, với mức hỗ trợ tối đa 12,8 triệu HKD mỗi trường trong năm tài chính 2026-2027.
Thông qua Chương trình hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ tại các trường đại học (TSSSU) và chương trình RAISe+ trị giá 10 tỷ HKD, Hong Kong khuyến khích các nhà nghiên cứu đưa kết quả khoa học ra thị trường. Kể từ khi triển khai năm 2023, RAISe+ đã phê duyệt 73 dự án thuộc nhiều lĩnh vực công nghệ, với tổng cam kết hỗ trợ của chính quyền vượt 3 tỷ HKD.
Đáng chú ý, Cục Đổi mới sáng tạo, Công nghệ và Công nghiệp Hong Kong sẽ hỗ trợ Công ty Cổ phần Công viên Khoa học và Công nghệ Hong Kong nghiên cứu thành lập Trung tâm hỗ trợ triển khai các kịch bản ứng dụng đổi mới sáng tạo và công nghệ. Trung tâm dự kiến kết nối nhu cầu ứng dụng công nghệ của khu vực công và tư nhân với các giải pháp do doanh nghiệp tại 3 công viên công nghệ lớn và 5 trung tâm R&D cung cấp. Mô hình này hướng tới tạo môi trường thử nghiệm công nghệ, hỗ trợ đáp ứng tiêu chuẩn ngành, chứng nhận thị trường và đưa sản phẩm công nghệ ra thị trường quốc tế.
Kinh nghiệm cho Việt Nam
Kinh nghiệm phát triển khoa học, công nghệ của Hong Kong cho thấy để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh, cần tạo sự liên kết chặt chẽ giữa nghiên cứu, đào tạo, đầu tư và thương mại hóa công nghệ. Đây cũng là những vấn đề Việt Nam cần quan tâm trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW.
Trước hết, cần thúc đẩy liên kết thực chất giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, chuyển từ mô hình nghiên cứu chủ yếu trong phạm vi các cơ sở khoa học sang mô hình đặt hàng nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thị trường và yêu cầu phát triển các ngành kinh tế trọng điểm. Việc Hong Kong xây dựng các công viên khoa học, trung tâm nghiên cứu chuyên ngành và chương trình tài trợ khởi nghiệp công nghệ cho thấy vai trò quan trọng của các thiết chế trung gian trong kết nối nhà khoa học với nhà đầu tư và doanh nghiệp.
Việt Nam có thể vận dụng cách tiếp cận này thông qua phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, khu nghiên cứu và phát triển công nghệ, đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp nhận, thử nghiệm và làm chủ công nghệ mới. Đặc biệt, cần chú trọng khâu thương mại hóa kết quả nghiên cứu, coi khả năng chuyển hóa sáng chế, sản phẩm khoa học thành hàng hóa và dịch vụ có giá trị gia tăng là một thước đo hiệu quả của hoạt động nghiên cứu.
Bên cạnh đó, chính sách thu hút nhân tài quốc tế, phát triển đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược và tăng cường hợp tác nghiên cứu xuyên biên giới cũng là những kinh nghiệm đáng tham khảo. Những hướng đi này phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết 57 về phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học là những chủ thể nghiên cứu mạnh, qua đó nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.
