Tình trạng mạo danh chính quyền, tổ chức đoàn thể để lừa đảo, đánh cắp dữ liệu cá nhân đặt ra yêu cầu nâng cao kỹ năng số, bảo vệ người dân trên không gian mạng, góp phần hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.
Mạo danh tổ chức uy tín, dựng bẫy từ lòng tin cộng đồng
Theo cảnh báo của Công an Thành phố Hải Phòng, một trong những thủ đoạn đáng chú ý là giả mạo các quỹ an sinh xã hội. Các đối tượng xưng là cán bộ Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) hoặc chính quyền địa phương, gọi điện vận động người dân đóng góp vào quỹ khuyến học, quỹ đại đoàn kết.
Sau khi tạo được lòng tin bằng những tên gọi quen thuộc, chúng hướng dẫn nạn nhân chuyển tiền vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản chính thức của đơn vị tiếp nhận.
Một hình thức khác, giả mạo ban tổ chức các chương trình văn hóa, nghệ thuật, giao lưu cộng đồng. Các đối tượng lập trang mạng xã hội có tên gọi, hình ảnh gần giống đơn vị tổ chức thật, sau đó đăng thông tin bán vé, tuyển tình nguyện viên hoặc mời đăng ký tham dự sự kiện. Người có nhu cầu tham gia được yêu cầu đặt cọc hoặc nộp khoản tiền được giới thiệu là phí bảo hiểm, phí xác nhận tư cách tham dự.
Hoạt động từ thiện, tri ân và hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn cũng bị lợi dụng. Kẻ gian sử dụng hình ảnh người bệnh, trẻ em, người nghèo để dựng lên những câu chuyện cần giúp đỡ, kêu gọi quyên góp hoặc tổ chức tặng quà.
Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc chiều 21/11, Luật sư Đỗ Minh Hiển, Văn phòng Luật sư JVN, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội cho rằng, hành vi mạo danh người vận động quỹ hoặc ban tổ chức để tạo lòng tin, khiến người dân giao tiền có thể bị xem xét về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
"Hành vi mạo danh cá nhân, tổ chức hoặc ban vận động quỹ từ thiện để kêu gọi quyên góp, tạo lòng tin rồi chiếm đoạt tiền của người dân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản", luật sư Đỗ Minh Hiển cho biết.
Theo khoản 1 Điều 174 Bộ luật Hình sự (BLHS), người dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản trị giá từ 2 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Trường hợp chiếm đoạt dưới 2 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu thuộc các trường hợp luật định.
Đáng chú ý, nếu lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức để thực hiện hành vi phạm tội, người vi phạm có thể bị phạt tù từ 2 - 7 năm theo điểm đ khoản 2 Điều 174. Trường hợp chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên, mức phạt có thể từ 12 - 20 năm tù hoặc tù chung thân.
"Nếu hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 3-5 triệu đồng theo điểm c khoản 2 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP (được sửa đổi theo Nghị định 347/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/9/2026). Ngoài ra, người vi phạm còn bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp", đại diện Văn phòng Luật sư JVN cho biết.
Nâng cao kỹ năng số, bảo vệ niềm tin và lòng nhân ái
Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Giảng viên luật hình sự, Khoa Luật và Lý luận chính trị, Trường Đại học Thủy lợi cho rằng, dấu hiệu đáng nghi vấn thường gặp là chương trình không công bố rõ đơn vị tổ chức, không có thông tin liên hệ chính thức, yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân hoặc thu những khoản phí bất thường để nhận quà.
Người dân cũng cần cảnh giác với các đường dẫn không rõ nguồn gốc và yêu cầu cung cấp mật khẩu, mã OTP.
“Nguyên tắc quan trọng nhất là xác minh thông tin trước khi chuyển tiền, cung cấp dữ liệu cá nhân hoặc thực hiện giao dịch liên quan đến chương trình tặng quà, quyên góp và hỗ trợ an sinh. Với những thông báo nhân danh chính quyền địa phương, MTTQ và các tổ chức đoàn thể, người dân cần liên hệ trực tiếp UBND xã, phường hoặc cơ quan được nêu trong thông báo thông qua trụ sở, số điện thoại và kênh thông tin chính thức”, ông Đặng Văn Cường chia sẻ.
Đối với hoạt động quyên góp, cần tìm hiểu rõ đơn vị vận động, mục đích tiếp nhận, đối tượng thụ hưởng, phương thức quản lý và sử dụng tiền đóng góp. Đặc biệt, không cung cấp mật khẩu ngân hàng, mã OTP cho người khác chỉ để nhận quà; không quét mã QR, truy cập đường dẫn lạ hoặc cài đặt ứng dụng do người không quen biết gửi đến.
Trong trường hợp đã chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân, người dân cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức để thông báo giao dịch nghi vấn, đề nghị hỗ trợ bảo vệ tài khoản. Nếu nghi ngờ thiết bị bị điều khiển từ xa, cần ngắt kết nối mạng và sử dụng thiết bị an toàn khác để liên hệ ngân hàng.
Người bị hại cũng cần lưu giữ tin nhắn, cuộc gọi, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, đường dẫn, mã QR và chứng từ giao dịch để cung cấp cho cơ quan công an. Việc trình báo sớm giúp cơ quan chức năng có thêm điều kiện xác minh đối tượng, tài khoản nhận tiền và dòng tiền bị chiếm đoạt. Người dân tuyệt đối không tin những lời quảng cáo dịch vụ lấy lại tiền bị lừa với yêu cầu nộp phí trước.
Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh, các cơ quan chức năng cần tăng cường phối hợp với ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông và nền tảng mạng xã hội để phát hiện, ngăn chặn tài khoản giả mạo, đường dẫn độc hại và tài khoản nhận tiền có dấu hiệu liên quan đến hoạt động phạm tội. Công tác tuyên truyền cũng cần đi vào những tình huống cụ thể, hướng dẫn người dân kiểm tra thông tin, xác minh tài khoản nhận tiền và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, nâng cao kỹ năng nhận diện thông tin giả, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sử dụng các nền tảng số an toàn là yêu cầu thiết thực.