Ngăn chặn tình trạng thuốc giả, hàng trôi nổi lan tràn trên không gian mạng

Thực trạng lợi dụng mạng xã hội để quảng cáo, kinh doanh thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc đặt ra yêu cầu siết chặt quản lý các hoạt động trên không gian mạng.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc xác thực danh tính tài khoản giao dịch điện tử, nâng cao trách nhiệm nền tảng sẽ góp phần minh bạch hóa môi trường kinh doanh số, phù hợp tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

Không thể đứng ngoài trách nhiệm khi thuốc giả tràn lên mạng

thuocgiajpg.jpg
Máy móc, nguyên liệu, bao bì và nhiều loại thuốc được sử dụng để pha trộn, đóng gói sản phẩm “Thuốc Đông y gia truyền”. Ảnh: BCA

Đáng lo ngại, các đối tượng thường sử dụng tài khoản ảo, giả danh bác sĩ, chuyên gia y tế, đưa ra những cam kết điều trị không có thật để tạo lòng tin, sau đó chiếm đoạt tiền của người bệnh.

Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc chiều 22/11, Luật sư Đỗ Minh Hiển, Văn phòng Luật sư JVN cho rằng, hành vi sản xuất, buôn bán thuốc giả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 194 Bộ luật Hình sự (BLHS). Trường hợp có thêm hành vi sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ dấu hiệu cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 BLHS.

Tuy nhiên, không phải cứ bán thuốc giả là đương nhiên cấu thành cả 2 tội danh. Việc định tội phải căn cứ vào bản chất hành vi, mục đích, thủ đoạn và vai trò của từng người tham gia. Quan trọng hơn, cần truy tìm được người tổ chức, cung cấp nguồn hàng, điều hành tài khoản kinh doanh và người thực sự hưởng lợi từ hoạt động này.

Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, có hiệu lực từ tháng 7/2026, đã quy định trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử tại Điều 15 và trách nhiệm riêng đối với chủ quản mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử tại Điều 18. Những nghĩa vụ này tiếp tục được cụ thể hóa tại Điều 19 Nghị định 248/2026/NĐ-CP.

Thực tế, mạng xã hội chỉ hỗ trợ người dùng đăng tải thông tin, liên lạc và giới thiệu hàng hóa để kinh doanh cũng phải thực hiện những nghĩa vụ nhất định như công khai dấu hiệu nhận biết tài khoản người bán, kiểm tra, rà soát, gỡ bỏ và xử lý thông tin kinh doanh vi phạm pháp luật khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh.

Đối với mạng xã hội tích hợp công cụ giao kết hợp đồng, đặt hàng trực tuyến hoặc livestream bán hàng, trách nhiệm pháp lý được nâng lên tương ứng. Điều 18 Nghị định 248/2026/NĐ-CP quy định trách nhiệm xác thực danh tính người bán, công khai thông tin người bán, kiểm duyệt thông tin hàng hóa trước khi hiển thị và bảo đảm khả năng truy cập dữ liệu hàng hóa đã đăng tải.

Luật sư Đỗ Minh Hiển cho rằng, không thể để các nền tảng chỉ viện dẫn lý do là đơn vị trung gian để đứng ngoài trách nhiệm quản lý hoạt động kinh doanh diễn ra trên hệ thống của mình. Tuy nhiên, cũng cần xác định giới hạn hợp lý, bởi nền tảng không thể thay thế cơ quan cấp phép kinh doanh dược hay cơ quan kiểm định chất lượng thuốc. Trách nhiệm đầu tiên về nguồn gốc, chất lượng hàng hóa và điều kiện kinh doanh vẫn thuộc về người bán.

Xác thực danh tính, xây dựng môi trường kinh doanh số minh bạch

Một bước tiến đáng chú ý trong quản lý hoạt động trên không gian mạng là Luật Định danh và xác thực điện tử được Quốc hội thông qua ngày 20/11, có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Luật quy định tổ chức, cá nhân sử dụng tài khoản giao dịch điện tử để giao dịch trực tuyến trên mạng xã hội phải xác thực tài khoản với danh tính điện tử quốc gia.

Quy định này cũng áp dụng đối với các lĩnh vực chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản số, trò chơi điện tử trực tuyến và dịch vụ đăng ký, duy trì tên miền. Sau khi xác thực, tài khoản giao dịch điện tử phải được liên kết với danh tính điện tử tương ứng.

Luật cũng đặt ra nguyên tắc tự động tạo lập danh tính điện tử, cấp mã định danh quốc gia khi thông tin trong cơ sở dữ liệu đã đầy đủ, chính xác, không yêu cầu người dân, doanh nghiệp đăng ký lại. Cơ quan, tổ chức không được yêu cầu cung cấp, xuất trình giấy tờ, tài liệu đã được định danh điện tử, trừ trường hợp không đủ điều kiện thực hiện xác thực điện tử.

Theo Luật sư Đỗ Minh Hiển, để xử lý tận gốc tình trạng kinh doanh thuốc giả trên mạng, cần định danh được người thực sự đứng sau tài khoản kinh doanh, không chỉ xác thực người sử dụng tài khoản mà còn phải truy xuất được chủ thể tổ chức, điều hành và hưởng lợi. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý dược và các nền tảng để nhận diện, cảnh báo, ngăn chặn quảng cáo, kinh doanh thuốc giả, thuốc không được phép lưu hành; kiểm soát dòng tiền và lưu giữ dữ liệu phục vụ điều tra.

Đặc biệt, cần xử lý nghiêm các nền tảng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ pháp luật, nhất là khi đã nhận được thông tin có căn cứ về hành vi vi phạm nhưng vẫn để tình trạng kinh doanh trái pháp luật tiếp diễn.

Minh bạch hóa danh tính, hàng hóa, dòng tiền và trách nhiệm của các chủ thể tham gia là yêu cầu quan trọng để xây dựng môi trường kinh doanh số an toàn. Chuyển đổi số không chỉ tạo thuận lợi cho giao dịch mà còn phải củng cố niềm tin của người dân, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và ngăn chặn các hành vi lợi dụng công nghệ để trục lợi.

Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc - Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc

Dành cho bạn

Giá điện trung tâm dữ liệu và bài toán giá trị AI

Giá điện trung tâm dữ liệu và bài toán giá trị AI

Bộ Công Thương đề xuất áp giá điện sản xuất cho các trung tâm dữ liệu để giảm chi phí vận hành. Cùng lúc, AI được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khi đưa công nghệ này vào quy trình làm việc để tăng năng suất.

Xóa lõm sóng - đưa hạ tầng số đến những miền biên cương Tổ quốc

Xóa lõm sóng - đưa hạ tầng số đến những miền biên cương Tổ quốc

Việc triển khai thực hiện Chương trình phủ sóng di động tại các thôn, bản và cụm dân cư lõm sóng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới không chỉ giải quyết một điểm nghẽn tồn tại nhiều năm trong phát triển hạ tầng viễn thông, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ số cho hàng nghìn hộ dân ở những địa bàn khó khăn.

Chuẩn hóa dữ liệu dân cư, giảm giấy tờ hành chính cho người dân

Chuẩn hóa dữ liệu dân cư, giảm giấy tờ hành chính cho người dân

Từ việc chuẩn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu dân cư trong giải quyết thủ tục hành chính, tỉnh Tây Ninh đang từng bước giảm giấy tờ, đơn giản hóa quy trình, tiết kiệm thời gian cho người dân và doanh nghiệp. Đến nay, tỷ lệ khai thác, sử dụng lại thông tin, dữ liệu đã số hóa của tỉnh đạt 99,66%, góp phần chuyển từ phương thức yêu cầu người dân cung cấp hồ sơ sang chủ động khai thác thông tin đã có trên hệ thống.