Với địa hình chia cắt, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới khó tiếp cận, tỉnh Lai Châu xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để nâng cao năng suất, hiệu quả quản lý, mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội.
Chuyển đổi số đi vào sản xuất, kinh doanh
Trong giai đoạn 2020-2025, tỉnh Lai Châu đã triển khai 57 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, gồm 52 nhiệm vụ cấp tỉnh và 5 nhiệm vụ cấp quốc gia. Các nhiệm vụ tập trung vào nghiên cứu, bảo tồn dược liệu quý, nông - lâm - thủy sản, sản phẩm đặc hữu, bảo hộ sở hữu trí tuệ và ứng dụng tiến bộ khoa học vào thực tiễn. Tỉnh đã đầu tư cho 136 lượt hồ sơ dự án đầu tư, hỗ trợ 13 hoạt động trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo; xây dựng 173 mô hình có tính đột phá về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Về chuyển đổi số, tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận trực tuyến đạt gần 80%; tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước và đúng hạn đạt 99%. Hạ tầng số tiếp tục được đầu tư, với 99,68% thôn, bản được phủ sóng băng rộng di động; mạng truyền số liệu chuyên dùng kết nối 100% sở, ban, ngành và UBND cấp xã. Lai Châu đã ban hành Kiến trúc số, triển khai các nền tảng số dùng chung, từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu phục vụ chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Đáng chú ý, công nghệ số đang từng bước hiện diện trong sản xuất, kinh doanh. Năm 2025, tỷ trọng kinh tế số trong GRDP của tỉnh đạt 6,43%. Hệ thống truy xuất nguồn gốc đã hỗ trợ 83 sản phẩm OCOP và sản phẩm nông nghiệp; sàn thương mại điện tử của tỉnh có 407 sản phẩm, trong đó 191 sản phẩm OCOP.
Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, tỉnh đã được cấp Chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm Chè Lai Châu; 5 nhãn hiệu tập thể, 22 nhãn hiệu chứng nhận và 133 nhãn hiệu thông thường. Ngành khoa học và công nghệ đang hoàn thiện hồ sơ đăng ký bảo hộ Chỉ dẫn địa lý cho Sâm Lai Châu.
Những kết quả này tạo nền tảng để các sản phẩm đặc hữu của địa phương từng bước nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và tăng khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, Lai Châu vẫn đối mặt với không ít khó khăn như thị trường khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa phát triển; số lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ còn ít; chưa có sản phẩm nghiên cứu được thương mại hóa. Nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số chưa đáp ứng yêu cầu; hạ tầng số tại một số vùng sâu, vùng xa còn hạn chế.
Đưa công nghệ mới vào những địa bàn khó tiếp cận
Từ thực tiễn địa phương, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lai Châu Dương Đình Đức đề nghị các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp tập trung chia sẻ những mô hình có tính thực tiễn, khả năng áp dụng cao; đồng thời đề xuất giải pháp thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và nâng cao hiệu quả kết nối cung - cầu công nghệ.
Ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam trình bày tham luận tại hội nghị.
Một trong những hướng đi được quan tâm là ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam chia sẻ về tiềm năng phát triển “kinh tế tầm thấp” - hệ sinh thái các hoạt động kinh tế, dịch vụ, hạ tầng và công nghệ trong không gian dưới 1.000m, sử dụng UAV, máy bay cỡ nhỏ và các nền tảng số để tạo ra giá trị mới.
UAV có ưu điểm nổi bật là thu thập dữ liệu trên diện rộng trong thời gian ngắn. Công nghệ này có thể tiếp cận nhiều khu vực, ghi nhận thông tin liên tục và truyền dữ liệu về trung tâm để xử lý. Đối với Lai Châu, nơi địa hình hiểm trở, chia cắt, đường biên giới dài, hạ tầng phân tán, việc ứng dụng UAV có thể mở ra nhiều hướng trong nông nghiệp, lâm nghiệp, môi trường, đất đai, số hóa và giám sát hạ tầng.
Thay vì phải huy động nhân lực tiếp cận trực tiếp những khu vực khó đi lại, dữ liệu từ UAV có thể hỗ trợ cơ quan quản lý nhanh chóng nắm bắt hiện trạng, phục vụ theo dõi sản xuất, quản lý rừng, đất đai, tài nguyên và ứng phó thiên tai. Lai Châu cần lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu thực tế để triển khai thí điểm, đánh giá hiệu quả, hoàn thiện quy trình trước khi nhân rộng, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghệ phù hợp với điều kiện địa phương.
Tham luận về phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo tại địa phương, Tiến sĩ Khổng Quốc Minh, Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, mỗi trung tâm đổi mới sáng tạo là hạt nhân kết nối các chủ thể tham gia hợp tác, hỗ trợ, cộng hưởng và phát triển, đồng thời dẫn dắt hoạt động đổi mới sáng tạo của địa phương, ngành, lĩnh vực. Vì thế, Lai Châu cần xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo để là nơi tiếp nhận, xử lý và cung cấp giải pháp giải các bài toán của doanh nghiệp, địa phương, người dân… Bộ Khoa học Công nghệ sẽ đồng hành, tư vấn cùng tỉnh Lai Châu để thực hiện điều đó.
Kết luận hội thảo, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Lai Châu Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh các nhiệm vụ, định hướng trọng tâm nhằm tạo đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, cần kiến tạo môi trường pháp lý an toàn; xem xác lập quyền sở hữu trí tuệ như “giấy khai sinh” cho sản phẩm, sáng kiến sau nghiệm thu; đổi mới phương pháp đánh giá, định giá công nghệ; gắn kết trách nhiệm và lợi ích giữa nhà khoa học, nhà đầu tư với địa phương.
Đặc biệt, Lai Châu định hướng xây dựng địa phương thành một “phòng thí nghiệm mở”, chủ động tiếp nhận, thử nghiệm những công nghệ mới phù hợp với yêu cầu phát triển. Tỉnh đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ nghiên cứu lựa chọn Lai Châu làm địa bàn thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mới, thiết bị bay tự động, các nền tảng số; đồng thời phối hợp thu hút các dự án, ý tưởng công nghệ tiềm năng về triển khai thí điểm.
Từ những nền tảng đã được tạo dựng, việc đưa công nghệ số, AI, UAV và các công nghệ mới vào thực tiễn được kỳ vọng giúp Lai Châu giải quyết tốt hơn những bài toán đặc thù của địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý, sản xuất, kinh doanh, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng xanh, nhanh và bền vững.
