Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cho biết Liên minh Mecca gồm ba nước Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Pakistan đã đạt tới một giai đoạn tiến triển cao, với các nỗ lực đang được triển khai nhằm thành lập bộ chỉ huy và bố trí nhân sự, đồng thời mô tả sáng kiến này là một "nền tảng thực sự có khả năng làm thay đổi cuộc chơi".
Phát biểu hôm 19/9 với đài truyền hình NTV của Thổ Nhĩ Kỳ về chính sách đối ngoại và các diễn biến trong khu vực, ông Fidan cho biết đằng sau Liên minh Mecca có "một ý chí rất mạnh mẽ" và Ankara đang nỗ lực biến ý chí chính trị đó thành hành động.
Ông Fidan nói: "Liên minh Mecca thực sự đang ở một giai đoạn tốt. Một ý chí rất mạnh mẽ đã được thể hiện. Chúng tôi đang nỗ lực hết sức để biến ý chí này thành hành động” và nhấn mạnh rằng: "Liên minh Mecca sẽ là một nền tảng thực sự có khả năng làm thay đổi cuộc chơi".
Theo Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, các bước đi nhằm thể chế hóa Liên minh Mecca đang được triển khai, đặc biệt là việc thành lập một ban thư ký theo dự kiến trong thỏa thuận và một bộ chỉ huy quân sự trực thuộc liên minh.
Ông Fidan cho biết công tác chuẩn bị chi tiết cho cả hai cơ cấu này "gần như đã hoàn tất" và ba nước đã đạt được nhận thức chung về cách thức vận hành.
Quan chức ngoại giao hàng đầu của Thổ Nhĩ Kỳ nói: "Hiện đang có những bước đi hướng tới thể chế hóa. Đặc biệt, công việc thành lập ban thư ký được đề cập trong thỏa thuận và đưa một bộ chỉ huy quân sự trực thuộc vào hoạt động gần như đã hoàn tất. Chúng tôi đã đạt được nhận thức chung. Từ giờ trở đi, giai đoạn còn lại là cử nhân sự tới và đưa bộ chỉ huy vào hoạt động. Tôi hài lòng với tiến trình trong vấn đề này".
Theo ông Fidan, sau khi hoàn tất các bước thể chế hóa, ba nước sáng lập có thể tiến hành thảo luận về việc kết nạp các thành viên mới và hiện nay, đã có một quyết định mang tính nguyên tắc như vậy bởi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan đã nói điều này ngay từ đầu.
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ nhấn mạnh: “Nếu liên minh không mở rộng thì đây sẽ không phải là một không gian liên minh. Khi đó, chúng tôi sẽ chỉ tạo ra một khối. Tầm nhìn khu vực của chúng tôi là tập hợp càng nhiều quốc gia trong khu vực càng tốt và thiết lập một không gian phòng thủ chung”.
Ông Fidan cho rằng: "Không gian phòng thủ này không nhằm chống lại các lực lượng bên ngoài; mục tiêu là giải quyết tốt hơn các vấn đề bên trong khu vực thông qua việc các nước trong khu vực tự làm chủ, đồng thời tạo ra một môi trường tin cậy chưa từng tồn tại trước đây nhằm ngăn chặn những cuộc khủng hoảng mới xuất hiện. Điểm xuất phát cơ bản của tất cả những điều này là tìm kiếm các giải pháp khu vực cho những vấn đề của khu vực".
Ông Fidan nhấn mạnh rằng Liên minh Mecca không nhằm tạo ra một khối khu vực mới để chống lại các quốc gia khác mà nhằm thiết lập một khuôn khổ phòng thủ chung dựa trên nguyên tắc các nước trong khu vực tự làm chủ.
"Đây là một liên minh mở cửa cho các quốc gia trong khu vực", Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ nói.
Trách nhiệm trong Liên minh Mecca và Saudi Arabia
Đề cập các cuộc tấn công gần đây của lực lượng Houthi ở Yemen nhằm vào Saudi Arabia, ông Fidan cho biết vấn đề này đã tồn tại khoảng một thập kỷ, đồng thời nói thêm rằng một thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được vào năm 2022 trước khi căng thẳng tái diễn sau khi xung đột Gaza bắt đầu.
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ cho biết toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền và cơ sở hạ tầng của Saudi Arabia đã phải đối mặt với những cuộc tấn công nghiêm trọng.
"Khi xem xét thỏa thuận của chúng tôi, các quốc gia có trách nhiệm đồng minh đối với nhau. Tổng thống của chúng tôi là một nhà lãnh đạo luôn giữ lời. Chúng tôi đã ký một thỏa thuận với tư cách các quốc gia. Chúng tôi đoàn kết với nhau trong vấn đề này. Đặc biệt, chúng tôi đang cùng nhau đánh giá tình hình", ông Fidan nói.
Ông Fidan cho biết Thổ Nhĩ Kỳ đã lên án các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia, đặc biệt là những cuộc tấn công nhằm vào Mecca và cơ sở hạ tầng dầu mỏ của nước này.
Ông Fidan cũng cho rằng Saudi Arabia cần được đứng ngoài cuộc đối đầu đang diễn ra giữa Iran và Mỹ, đồng thời nói Riyadh không tìm cách can dự vào cuộc đối đầu này.
Theo ông Fidan, "Saudi Arabia cần được đặt ra ngoài phương trình này bởi chính họ không tìm cách can dự. Với tư cách các thành viên của Liên minh Mecca, chúng tôi đang theo dõi chặt chẽ tình hình. Chúng tôi có một số cuộc tham vấn không được công khai. Nếu có những yêu cầu về quân sự, đặc biệt trong một số lĩnh vực kỹ thuật nhất định, chúng tôi sẽ không gặp khó khăn gì trong việc đáp ứng những yêu cầu đó".
Những chỉ trích đối với Liên minh Mecca
Khi được hỏi về những chỉ trích từ Israel, Iran, Ấn Độ và Hy Lạp cho rằng Liên minh Mecca mới chỉ tồn tại "trên giấy", ông Fidan bác bỏ những nhận định này, cho rằng chính những lời chỉ trích đó cho thấy mức độ quan tâm của một số quốc gia đối với sáng kiến này, đồng thời mô tả một số bình luận là những nỗ lực nhằm hạ thấp uy tín của liên minh thông qua các chiến dịch truyền thông và thông tin sai lệch.
Ông Fidan nói: "Khi nhìn vào những quốc gia mà các bạn vừa đề cập - Israel, Ấn Độ và Hy Lạp - chúng tôi thực sự hiểu được Liên minh Mecca có tác động lớn và là một bước đi quan trọng đến mức nào. Đây là biểu hiện của những chiến dịch nhằm hạ thấp uy tín thông qua báo chí và các phương thức thông tin sai lệch. Chúng tôi chỉ cười trước những điều này; chúng hoàn toàn không có cơ sở".
Dẫn kinh nghiệm hàng chục năm của Thổ Nhĩ Kỳ trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), ông Fidan cho rằng không nên đánh giá một liên minh chỉ dựa trên tần suất các cơ chế phòng thủ tập thể của liên minh đó được kích hoạt.
Ông Fidan lưu ý rằng Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO từ năm 1952 và cho biết cơ chế phòng thủ tập thể của NATO theo Điều 5 mới chỉ được kích hoạt hai lần trong lịch sử.
Theo ông Fidan, còn quá sớm để mô tả Liên minh Mecca là không hiệu quả khi thỏa thuận mới chỉ được ký gần đây và các bước đi thể chế đã được thúc đẩy.
Ông Fidan tuyên bố: "Không ai gọi NATO là 'hổ giấy' hay thứ gì đó chỉ tồn tại trên giấy vì lý do đó. Một thỏa thuận mới được ký chỉ ba tháng trước đã triển khai các bước đi nhanh đến mức này, vậy mà nó lại bị mô tả theo cách như vậy.
Ông Fidan cho rằng: "Điều này thực chất gián tiếp phản ánh nhận thức về mối đe dọa của những người đưa ra các bình luận đó. Chúng tôi nhìn thấy những điều này, chúng tôi đánh giá chúng, nhưng đó không phải là những điều cần phải xem xét một cách nghiêm túc. Các bạn rồi sẽ thấy, Liên minh Mecca sẽ là một nền tảng thực sự có khả năng làm thay đổi cuộc chơi".
