Kinh tế tầm thấp mở ‘vùng trời mới’ cho tăng trưởng

Không gian mới

Với Việt Nam, đây không chỉ là không gian công nghệ, mà còn là cơ hội mở rộng “không gian thực” ngay trên bầu trời, hình thành các chuỗi giá trị kinh tế mới, góp phần thúc đẩy tăng trưởng theo Nghị quyết 57-NQ/TW.

Theo các chuyên gia, kinh tế tầm thấp bao gồm toàn bộ hoạt động kinh tế diễn ra ở độ cao dưới 1.000 m, thậm chí có thể mở rộng đến 5.000 m tùy nhu cầu mỗi quốc gia. Đây là không gian vốn ít được khai thác nhưng đang nhanh chóng trở thành nền tảng cho nhiều dịch vụ mới như logistics, nông nghiệp chính xác, giám sát môi trường, quản lý hạ tầng hay truyền thông, giải trí.

Ông Vũ Anh Tú, Giám đốc Công nghệ Tập đoàn FPT nhận định: “Kinh tế tầm thấp đang mở ra không gian tăng trưởng mới ngay trên bầu trời, nơi trước đây gần như bị bỏ trống. Đây không còn là câu hỏi ‘có làm hay không’, mà là làm thế nào để biến các mảnh ghép thành một chiến lược quốc gia”.

Trong đó, logistics được xem là lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh nhất. Khi thương mại điện tử tăng trưởng mạnh, nhu cầu giao hàng trong ngày, thậm chí trong vài giờ, đã trở thành tiêu chuẩn mới. Trong bối cảnh hạ tầng giao thông mặt đất ngày càng quá tải, việc ứng dụng UAV vào vận chuyển hàng hóa giúp rút ngắn thời gian giao nhận, tối ưu hóa tuyến đường và giảm chi phí.

Đặc biệt, với đặc thù địa hình đồi núi, hải đảo, UAV trở thành giải pháp hiệu quả để tiếp cận các khu vực khó khăn. Các mô hình giao hàng bằng UAV đã được thử nghiệm tại nhiều quốc gia và đang bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam, hứa hẹn tạo ra bước chuyển đáng kể cho chuỗi cung ứng.

Không chỉ vận chuyển hàng hóa, UAV còn được sử dụng để vận chuyển vật tư y tế khẩn cấp, hỗ trợ các khu vực bị chia cắt do thiên tai, góp phần đảm bảo chuỗi cung ứng tại những vùng sản xuất xa trung tâm. Sự hình thành các điểm trung chuyển UAV (droneport) được xem là bước tiếp theo, giúp logistics tầm thấp trở thành một phần của hạ tầng kinh tế.

Bên cạnh logistics, nông nghiệp là lĩnh vực hưởng lợi trực tiếp từ kinh tế tầm thấp. Việt Nam với diện tích canh tác lớn, địa hình phức tạp đang chịu áp lực nâng cao năng suất và giảm phụ thuộc vào lao động thủ công.

UAV nông nghiệp giúp phun phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chính xác hơn, giảm lượng hóa chất và hạn chế rủi ro cho người lao động. Đồng thời, hệ thống cảm biến và camera đa phổ cung cấp dữ liệu chi tiết về cây trồng, giúp nông dân đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm.

Theo ông Vũ Anh Tú, riêng Đồng bằng sông Cửu Long hiện có khoảng 3.000 drone hoạt động trên 1,5 triệu ha. Thị trường UAV và robot nông nghiệp dự báo đạt 363,7 triệu USD vào năm 2030, đủ lớn để hình thành các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Trong lĩnh vực cứu hộ, cứu nạn, UAV đang chứng minh giá trị đặc biệt. Tại các tỉnh miền Trung, khi mưa lũ gây chia cắt giao thông, UAV có thể tiếp cận người dân nhanh chóng, mang theo nhu yếu phẩm, thuốc men hoặc thiết bị liên lạc.

Ngoài ra, UAV còn hỗ trợ lực lượng chức năng đánh giá thiệt hại, tìm kiếm người gặp nạn và điều phối cứu hộ hiệu quả. Theo các chuyên gia, việc ứng dụng UAV có thể rút ngắn tới 90% thời gian tìm kiếm, đồng thời đảm bảo an toàn cho lực lượng cứu hộ.

Trong quản lý đô thị, UAV kết hợp với hệ thống dữ liệu thời gian thực giúp giám sát giao thông, phát hiện ùn tắc, kiểm tra hạ tầng kỹ thuật hay theo dõi ô nhiễm môi trường. Tại Hà Nội và TP Thủ Đức, UAV đã được đưa vào hỗ trợ giám sát trật tự xây dựng và quản lý lưới điện.

Trong lĩnh vực du lịch, các công nghệ trình diễn ánh sáng bằng UAV (drone show), quay phim, chụp ảnh từ trên cao hay trải nghiệm bay ngắm cảnh đang mở ra thị trường mới. Những điểm đến như Đà Nẵng, Phú Quốc hay Hạ Long hoàn toàn có thể tận dụng xu hướng này để tạo dấu ấn với du khách quốc tế.

Theo ước tính, quy mô thị trường hàng không tầm thấp toàn cầu có thể đạt khoảng 700 tỷ USD vào năm 2035. Riêng Việt Nam được đánh giá có tiềm năng đạt 10 tỷ USD nhờ tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu tự động hóa cao và địa hình đa dạng.

Ông Trần Anh Tuấn, CEO Mạng lưới hàng không vũ trụ và UAV Việt Nam, cho rằng: “Nếu kinh tế số là bước chuyển đầu tiên của thế kỷ 21, thì kinh tế tầm thấp chính là ‘vùng trời mới’ mở ra những ngành công nghiệp chưa từng tồn tại”.

Theo ông, các mô hình như logistics tầm thấp, đô thị thông minh, bản đồ số 3D hay giám sát hạ tầng sẽ hình thành chuỗi giá trị kéo theo hàng nghìn doanh nghiệp phụ trợ.

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), cũng nhấn mạnh nhiều quốc gia đã coi UAV và hàng không vũ trụ là ngành công nghệ chiến lược. “UAV là ngách mà Việt Nam có thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Hoài khẳng định.

Làm chủ công nghệ, mở rộng hệ sinh thái

Một trong những điểm sáng của Việt Nam là sự phát triển nhanh của hệ sinh thái doanh nghiệp trong lĩnh vực này. Nhiều doanh nghiệp như Gremsy, Saolatek, Realtime Robotics hay CT UAV đã từng bước làm chủ công nghệ lõi và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đáng chú ý, CT UAV hiện đạt tỷ lệ nội địa hóa tới 87,5% và làm chủ sáu nhóm công nghệ cốt lõi, bao gồm điện tử – vi mạch, trí tuệ nhân tạo, điều khiển tự hành, vật liệu composite, pin và an ninh – viễn thông. Trong đó, hai lĩnh vực quan trọng nhất là điện tử, vi mạch và AI đạt mức tự chủ tới 95%.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đánh giá, drone là ngành công nghệ đặc biệt, không phụ thuộc nhiều vào công nghiệp nặng mà dựa vào phần mềm, AI và tích hợp hệ thống. Đây là những lĩnh vực Việt Nam có lợi thế rõ rệt.

Bốn lợi thế lớn của Việt Nam: Năng lực phần mềm và AI, vị trí trong chuỗi cung ứng điện tử Đông Á, chi phí sản xuất cạnh tranh và thị trường ứng dụng trong nước rộng lớn. “Nếu kết hợp tốt các yếu tố này, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm sản xuất và phát triển drone của thế giới”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, kinh tế tầm thấp không chỉ tạo ra một ngành kinh tế mới mà còn góp phần nâng cao năng lực công nghiệp quốc gia. Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng lực lượng 100.000 kỹ sư, đạt doanh thu 2 tỷ đến 3 tỷ USD vào năm 2030 và trên 10 tỷ USD vào năm 2035, đồng thời tạo ra khoảng 1 triệu việc làm.

Đặc biệt, với lợi thế địa chính trị, chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo và lực lượng lao động trẻ, Việt Nam đang đứng trước cơ hội trở thành trung tâm kinh tế tầm thấp của khu vực.