Từ Đề án hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số vươn ra toàn cầu vừa được Chính phủ phê duyệt đến các chương trình phát triển nhân lực, hạ tầng số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại nhiều địa phương, một hướng đi mới đang dần hiện rõ, đó là xây dựng năng lực làm chủ công nghệ để tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Định hình động lực tăng trưởng từ công nghệ
Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được thúc đẩy bằng hàng loạt quyết sách cụ thể với trọng tâm hướng mạnh vào công nghệ cao, công nghệ lõi và công nghệ chiến lược.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trúc Lê, Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại Hội thảo Công bố báo cáo tư vấn chính sách thường niên 2026, ngày 5/6/2026. Ảnh: TTXVN phát
Tại Hội thảo công bố Báo cáo tư vấn chính sách thường niên 2026 “Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số của Việt Nam dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trúc Lê, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ: Năm 2025, nền kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng 8,02%, thuộc nhóm cao nhất khu vực châu Á; quy mô GDP ước đạt khoảng 514 tỷ USD; GDP bình quân đầu người vượt ngưỡng 5.000 USD. Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng tích cực đó là câu hỏi mang tính chiến lược về những động lực phát triển mới của đất nước. Ông cho rằng những vấn đề sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong nhiều thập niên tới là nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra nhanh chóng; xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia hiệu quả hơn. Trong đó, doanh nghiệp là trung tâm, nhà nước đóng vai trò kiến tạo và các trường đại học là nơi cung cấp tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trúc Lê cũng cho rằng cần phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược và công nghệ lõi; hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không chỉ tập trung ở các trung tâm kinh tế lớn mà cần lan tỏa tới mọi địa phương, mọi doanh nghiệp và mọi người dân.
Những định hướng đó đang từng bước được cụ thể hóa bằng các quyết sách mới của Chính phủ nhằm thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp công nghệ có năng lực cạnh tranh quốc tế. Ngày 4/6/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định số 982/QĐ-TTg phê duyệt Đề án hỗ trợ, phát triển các doanh nghiệp công nghệ số vươn ra toàn cầu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Đề án đặt mục tiêu phát triển đội ngũ doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam có năng lực cạnh tranh cao, làm chủ công nghệ lõi và công nghệ chiến lược, đủ khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số mạnh và bền vững, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số và nâng cao vị thế thương hiệu Make in Viet Nam trên thị trường quốc tế. Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có tối thiểu 5.000 doanh nghiệp công nghệ số có doanh thu từ thị trường quốc tế; doanh thu xuất khẩu sản phẩm và dịch vụ công nghệ số đạt tối thiểu 55 tỷ USD mỗi năm; có 60 doanh nghiệp đạt doanh thu từ thị trường nước ngoài từ 20 triệu USD/năm và 5 doanh nghiệp đạt doanh thu từ thị trường nước ngoài tối thiểu 1 tỷ USD/năm.
Đáng chú ý, Đề án dành nhiều nội dung cho việc ưu tiên đầu tư các chương trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm và dịch vụ công nghệ số Make in Viet Nam dựa trên các công nghệ chiến lược và công nghệ lõi. Chính phủ cũng xác định thúc đẩy mô hình hợp tác “3 nhà” gồm Nhà nước – viện/trường – doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ; hỗ trợ kết nối các nguồn vốn đầu tư; khuyến khích doanh nghiệp tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu trọng điểm quốc gia; hỗ trợ thử nghiệm, bản địa hóa và tiêu chuẩn hóa sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.
Bước đi cụ thể từ cơ sở
Ảnh minh họa: Danh Lam/TTXVN.
Cùng với các quyết sách cấp quốc gia, việc triển khai Nghị quyết 57 đang được đẩy mạnh tại nhiều địa phương với những chương trình hành động cụ thể về hạ tầng, nhân lực và đổi mới sáng tạo.
Mới đây, Tỉnh ủy Quảng Ngãi ban hành Kế hoạch số 85-KH/TU về thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ về nhân lực, hạ tầng số, hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Kế hoạch đặt mục tiêu nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh của nền kinh tế tỉnh thông qua đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ; nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng trong các ngành, lĩnh vực chủ lực; thúc đẩy hình thành các trung tâm nghiên cứu - phát triển, vườn ươm và trung tâm đổi mới sáng tạo, kết nối chặt chẽ với các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.
Quảng Ngãi xác định nhiều chính sách mang tính đột phá như hỗ trợ ưu đãi về nhà ở, lương thưởng và môi trường nghiên cứu để thu hút chuyên gia công nghệ cao, nhà khoa học giỏi; xây dựng cơ chế đặc thù hỗ trợ các dự án nghiên cứu và ứng dụng công nghệ cao; tạo điều kiện cho doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới và mô hình kinh doanh mới dưới sự giám sát của Nhà nước. Đặc biệt, tỉnh nghiên cứu xây dựng cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân khi thử nghiệm công nghệ mới hoặc mô hình kinh doanh mới mà phát sinh thiệt hại do nguyên nhân khách quan. Đây cũng là một trong những tinh thần quan trọng được Nghị quyết 57 đề cập, đó là chấp nhận rủi ro trong hoạt động đổi mới sáng tạo.
Những kết quả bước đầu cho thấy quá trình triển khai đang diễn ra khá đồng bộ. Toàn tỉnh đã thành lập 1.477 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 12.198 thành viên; triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” tại 96 xã, phường, đặc khu. Quảng Ngãi cũng đang hợp tác với Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Tôn Đức Thắng trong đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực số giai đoạn 2026-2030.
Sau hơn một năm triển khai, Nghị quyết 57 đang dần được hiện thực hóa bằng những chính sách cụ thể, gắn với yêu cầu phát triển của từng ngành, từng địa phương. Điểm nổi bật của giai đoạn hiện nay là sự chuyển dịch từ tư duy ứng dụng công nghệ sang xây dựng năng lực làm chủ công nghệ; coi doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; ưu tiên phát triển nguồn nhân lực và các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tạo dựng các động lực tăng trưởng mới và nâng cao vị thế cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn phát triển tiếp theo.