Thủ tướng Anh Andy Burnham tại London. Ảnh: THX/TTXVN
Theo tờ Telegraph, phát biểu tại phiên chất vấn ở Hạ viện ngày 9/9, ông Burnham bác đề nghị của lãnh đạo đảng Bảo thủ Kemi Badenoch về việc cắt khoản chi phúc lợi đang tăng nhanh để dành tiền cho quốc phòng.
Ông cho rằng việc cắt 4 tỷ bảng trợ cấp nhà ở như đề xuất của phe Bảo thủ có thể khiến tình trạng vô gia cư nghiêm trọng hơn, với hàng trăm nghìn trẻ em phải sống trong các khu nhà tạm. Theo Thủ tướng, an ninh quốc gia cũng phụ thuộc vào khả năng chống chịu của cộng đồng, do đó chính phủ sẽ không chấp nhận phải lựa chọn giữa quốc phòng và an sinh xã hội.
Ông Burnham đồng thời cam kết chính phủ sẽ trình kế hoạch đưa chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP vào năm 2035 trong kỳ rà soát chi tiêu sắp tới. Đây là mục tiêu nằm trong cam kết dài hạn với NATO.
Tuy nhiên, bà Badenoch cho rằng chính phủ đang trì hoãn những quyết định cấp bách. Lãnh đạo đảng Bảo thủ cáo buộc ông Burnham nói nhiều về tăng cường quốc phòng nhưng không đưa ra nguồn tài chính cụ thể, trong khi các mối đe dọa đối với Anh ngày càng rõ rệt.
Phát biểu của ông Burnham khiến chính phủ phải nhanh chóng giải thích rằng Thủ tướng vẫn cam kết kiểm soát chi phúc lợi, nhưng phản đối những biện pháp cắt giảm “thô bạo” có thể đẩy người dân vào khủng hoảng và làm phát sinh chi phí lớn hơn trong tương lai.
Theo Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách Anh (OBR), tổng chi phúc lợi được dự báo tăng từ 333 tỷ bảng lên 407 tỷ bảng trong 5 năm tới, tương đương khoảng 11% GDP vào năm tài khóa 2030-2031.
Chi phúc lợi đã tăng gần 20 tỷ bảng mỗi năm kể từ khi Công đảng lên nắm quyền vào tháng 7/2024. Đáng chú ý, số người trong độ tuổi lao động nhận trợ cấp hỗ trợ người khuyết tật hoặc mắc các vấn đề sức khỏe thể chất, tâm thần đã tăng hơn gấp đôi, từ dưới 2 triệu lên hơn 4 triệu người.
Số hồ sơ xin trợ cấp liên quan đến lo âu, căng thẳng, ADHD và tự kỷ tăng mạnh kể từ đại dịch được cho là một trong những nguyên nhân chính khiến ngân sách phúc lợi phình to.
Đảng Bảo thủ đã nhiều lần chỉ trích Công đảng về vấn đề này. Tranh cãi càng nóng lên sau khi tin nhắn bị rò rỉ của Bộ trưởng Việc làm và Lương hưu Pat McFadden cho thấy ông phàn nàn rằng các cuộc họp thường xoay quanh việc tìm người để đánh thuế nhằm lấy tiền chi trả phúc lợi.
Bà Badenoch yêu cầu ông Burnham giải thích cách Anh sẽ đáp ứng cam kết với NATO về việc nâng ngân sách quốc phòng cốt lõi lên 3,5% GDP vào năm 2035. Bà cho rằng việc trì hoãn quyết định tài chính đến năm 2035 có thể khiến Anh suy yếu trước các mối đe dọa hiện nay.
Lãnh đạo đảng Bảo Thủ cảnh báo Anh cần chuẩn bị ngay trước những nguy cơ từ Nga cũng như tranh chấp liên quan quần đảo Falkland với Argentina. Bà cho rằng chính phủ đang lựa chọn tăng chi phúc lợi thay vì củng cố lực lượng vũ trang.
James Cartlidge, bộ trưởng quốc phòng đối lập, đặt câu hỏi liệu Anh muốn trở thành “một quốc gia có nhà nước phúc lợi lớn hơn hay lực lượng vũ trang mạnh hơn”.
Công đảng hiện chưa cam kết đưa chi tiêu quốc phòng lên 3% GDP vào cuối thập kỷ này. Bộ trưởng Quốc phòng John Healey từng rời chính phủ của ông Starmer sau bất đồng với Bộ Tài chính về mục tiêu chi tiêu quốc phòng.
Trong khi đó, áp lực từ chính nội bộ Công đảng cũng chưa chấm dứt. Tháng 7/2025, ông Starmer phải từ bỏ kế hoạch cắt giảm 5 tỷ bảng chi phúc lợi mỗi năm sau khi hơn 100 nghị sĩ trong đảng phản đối. Ông Burnham khi đó đứng về phía các nghị sĩ và kêu gọi chính phủ tạm dừng kế hoạch.
Cuộc tranh luận hiện nay cho thấy chính phủ Anh đứng trước bài toán khó: vừa phải kiểm soát khoản chi phúc lợi ngày càng lớn, vừa đáp ứng yêu cầu tăng ngân sách quốc phòng trong bối cảnh an ninh châu Âu và các mối đe dọa đối với Anh ngày càng trở thành vấn đề chính trị cấp bách.