Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 4/5/2026. Ảnh: Reuters/TTXVN
Không phải vì thế giới đột nhiên khát dầu hơn, mà ngược lại, giá cao đã kéo nhu cầu giảm khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày, mức sụt giảm mạnh nhất từ trước đến nay ngoài giai đoạn đại dịch COVID-19. Vậy mà kho dự trữ vẫn cạn với tốc độ chưa từng thấy. Nghịch lý ấy chỉ có một lời giải: mức độ mất mát nguồn cung đã vượt khỏi tầm kiểm soát của cả thị trường lẫn chính sách.
Cuộc xung đột tại Trung Đông đã làm được điều mà nhiều thập kỷ cảnh báo về "đỉnh dầu" chưa làm được - đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào một cuộc khủng hoảng thực sự. Tính đến nay, thị trường dầu mỏ đã mất đi 1 tỷ thùng dầu thô vì cuộc xung đột này. Con số ấy không trừu tượng. Một tỷ thùng dầu là nhiên liệu không có trong xe tải chở hàng, là chuyến bay bị hủy hoặc đắt hơn bao giờ hết, là công suất nhà máy bị cắt giảm. Đằng sau những thống kê khô khan ấy là cuộc sống khó khăn của hàng triệu người - từ công nhân ở các khu công nghiệp châu Á đang đối mặt với giá năng lượng leo thang, đến những hộ gia đình ở các nền kinh tế mới nổi vốn dĩ chưa có nhiều "đệm" để chịu thêm cú sốc.
Vấn đề cốt lõi nằm ở eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch mà cả Iran lẫn Mỹ đều đang hạn chế lưu thông, trong khi các cuộc tấn công liên tiếp gây thiệt hại nặng cho cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực. Hormuz là yết hầu của nền kinh tế toàn cầu - nơi mà khi bị siết lại, cơn đau lan ra khắp nơi và sâu hơn mọi kịch bản từng được dự liệu.
Tồn kho dầu toàn cầu hiện đang tiệm cận mức thấp nhất trong 8 năm, theo Goldman Sachs. Điều đáng lo hơn không phải là con số tuyệt đối, mà là cấu trúc bên trong của nó. Trong tổng số khoảng 4 tỷ thùng dự trữ, phần lớn bị trói chặt vào các hoạt động vận hành thiết yếu hàng ngày - giữ cho nhà máy lọc dầu hoạt động, duy trì áp suất trong đường ống... Phần thực sự có thể rút ra và dùng ngay ít hơn rất nhiều so với con số bề ngoài. Goldman Sachs cảnh báo mức dự trữ sản phẩm tinh chế trên toàn thế giới - xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay - chỉ đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong 45 ngày.
Phương Tây, và đặc biệt là nước Mỹ, vẫn chưa thực sự cảm nhận được sức nặng của cuộc khủng hoảng này. Dù giá xăng trung bình tại các trạm bơm đã gần chạm 4,50 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít), người lái xe Mỹ vẫn chưa giảm đáng kể mức tiêu thụ. Số liệu của Morgan Stanley phần nào lý giải điều này: cứ 11 thùng dầu thì có một thùng dành cho người lái xe Mỹ - một con số phản ánh mức độ phụ thuộc vào xe hơi đã ăn sâu vào cấu trúc của xã hội này qua nhiều thập kỷ và không một chính sách ngắn hạn nào có thể tháo gỡ trong vài tuần.
Kho dự trữ dầu ở Carson, California (Mỹ). Ảnh: CNN/TTXVN
Tồn kho dầu thô của Mỹ hiện vẫn cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng ông Jim Burkhard, Trưởng bộ phận nghiên cứu dầu thô tại S&P Global cảnh báo rằng một đợt sụt giảm mạnh trong kho dự trữ của Mỹ có thể là ngòi nổ cho một làn sóng lo ngại rộng hơn trên thị trường. Nói cách khác, khi nước Mỹ bắt đầu thực sự cảm thấy đau, phần còn lại của thế giới có thể đã đau từ lâu, và lúc đó áp lực chính trị để hành động sẽ đến, nhưng có thể đã quá muộn để tránh cú sốc tồi tệ nhất.
Giới giao dịch cảnh báo rằng khi tồn kho toàn cầu xuống đến mức báo động, giá dầu có thể tăng vọt mạnh hơn nhiều so với hiện tại. Ngày 5/5, giá dầu Brent giảm khoảng 4% xuống còn 110 USD/thùng. Nhưng theo giới quan sát, mức giảm này không phản ánh sự ổn định của thị trường, mà chỉ phản ánh sự mong manh của lệnh ngừng bắn giữa Iran và Mỹ.
Mùa Hè đang đến. Đây là mùa cao điểm bay, lái xe, du lịch - mùa mà thế giới tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn bất kỳ thời điểm nào trong năm. Tại Bắc Âu, tồn kho nhiên liệu máy bay đã giảm xuống mức thấp nhất của 6 năm trong tháng 4/2026. Tại Mỹ, tồn kho xăng đang trên đà chạm mức thấp nhất lịch sử vào mùa Hè. Đây không phải là những con số của một kịch bản giả định, mà là những con số của hiện tại.
Ông Jim Burkhard đã không dùng ngôn từ ngoại giao thường thấy ở giới chuyên gia: "Phần tồi tệ nhất của cuộc khủng hoảng vẫn còn ở phía trước". Trong một lĩnh vực mà các dự báo thường được đo đếm cẩn thận từng chữ, đây là một tuyên bố đáng chú ý và đáng được các nhà hoạch định chính sách nhìn nhận nghiêm túc.