Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi. Ảnh: IRNA/TTXVN
Tín hiệu ngoại giao tích cực
Theo truyền thông nhà nước Iran, Ngoại trưởng Abbas Araqchi sẽ bắt đầu chuyến đi từ ngày 24/4, với các điểm dừng tại Islamabad (Pakistan), Muscat (Oman) và Moscow (Nga). Mục tiêu chính là tham vấn song phương và trao đổi về những diễn biến mới nhất liên quan đến cuộc chiến với Mỹ và Israel.
Một số quan chức Pakistan cho biết chuyến thăm này có thể là bước đi quan trọng nhằm tái khởi động đối thoại trực tiếp giữa Iran và Mỹ, vốn rơi vào bế tắc sau vòng đàm phán đầu tiên không đạt kết quả hồi giữa tháng 4. Một quan chức cấp cao nhận định khả năng đạt được đột phá hiện ở mức cao, sau nhiều ngày căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, phía Iran vẫn tỏ ra thận trọng. Hãng thông tấn IRNA nhấn mạnh chuyến đi tới Pakistan mang tính chất song phương, chưa phải là cuộc gặp trực tiếp với Mỹ. Sau Islamabad, ông Araqchi sẽ tiếp tục tới Nga và Oman, những bên được xem là có vai trò trung gian trong các nỗ lực ngoại giao khu vực.
Mâu thuẫn leo thang trên thực địa
Triển vọng đàm phán bị phủ bóng bởi căng thẳng quân sự gia tăng. Mỹ trước đó đã áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran từ ngày 13/4, khiến Tehran tuyên bố không quay lại bàn đàm phán nếu biện pháp này chưa được dỡ bỏ.
Đáp lại, Iran đã hạn chế hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới. Hai bên sau đó liên tiếp có các động thái đáp trả, bao gồm việc bắt giữ tàu và nổ súng cảnh cáo, đẩy khu vực tới sát bờ vực xung đột rộng hơn.
Các bất đồng cốt lõi vẫn chưa được giải quyết, bao gồm chương trình hạt nhân của Iran, các lệnh trừng phạt của Mỹ và tương lai kiểm soát eo biển Hormuz.
Vai trò trung gian của Pakistan
Pakistan nổi lên như một điểm trung chuyển ngoại giao quan trọng. Trước chuyến thăm, Ngoại trưởng Araqchi đã có cuộc điện đàm với Phó thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar, trong đó Islamabad nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại liên tục, còn Tehran đánh giá cao vai trò tạo điều kiện mang tính xây dựng của nước này.
Washington cũng được cho là đã chuẩn bị cho khả năng nối lại đàm phán, với nhiều máy bay quân sự và thiết bị hậu cần được đưa tới Islamabad trong tuần qua. Tuy nhiên, Mỹ chưa xác nhận thời điểm hay thành phần phái đoàn tham gia vòng đàm phán tiếp theo.
Trong khi các nỗ lực ngoại giao được nối lại, niềm tin giữa Iran và các nước láng giềng vùng Vịnh tiếp tục suy giảm nghiêm trọng. Cố vấn tổng thống UAE Anwar Gargash cho rằng sẽ cần “rất, rất lâu” để khôi phục lòng tin, sau khi Iran bị cáo buộc thực hiện hàng nghìn cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái trong thời gian xung đột.
Ông Gargash nhấn mạnh phần lớn các cuộc tấn công nhằm vào dân thường và hạ tầng dân sự, đồng thời cảnh báo Iran sẽ tiếp tục bị xem là mối đe dọa chiến lược đối với khu vực trong dài hạn.
Kỳ vọng mong manh
Trong khi các bên tính toán chiến lược, người dân thủ đô Islamabad lại chịu tác động trực tiếp từ tình trạng bất ổn. Các biện pháp an ninh nghiêm ngặt được áp dụng quanh khu vực “Vùng Đỏ” - nơi dự kiến tổ chức đàm phán - khiến giao thông, trường học và hoạt động kinh tế bị gián đoạn.
Nhiều cư dân mô tả cuộc sống hiện tại như ở trong trạng thái “lơ lửng”, khi mọi kế hoạch hàng ngày đều có thể thay đổi vào phút chót. Tòa án đóng cửa, lớp học chuyển sang trực tuyến, đường sá bị phong tỏa và chuỗi cung ứng bị gián đoạn khiến sinh hoạt trở nên khó khăn.
Pakistan, trong khi đó, cũng chịu áp lực kinh tế lớn với chương trình vay 7 tỷ USD từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), giá nhiên liệu tăng và tình trạng mất điện luân phiên quay trở lại. Việc đóng vai trò trung gian ngoại giao mang lại vị thế quốc tế, nhưng cũng khiến chi phí xã hội và kinh tế gia tăng đáng kể.
Dù những tín hiệu ngoại giao mới đang mở ra hy vọng, triển vọng đạt được thỏa thuận vẫn mong manh khi các điều kiện tiên quyết từ cả hai phía chưa được đáp ứng.
Chuyến công du của Ngoại trưởng Iran là một phần trong nỗ lực thúc đẩy tham vấn khu vực và tìm lối thoát cho cuộc xung đột hiện nay, song con đường dẫn tới đối thoại thực chất vẫn còn nhiều rào cản.
Trong bối cảnh đó, người dân khu vực từ Trung Đông tới Nam Á tiếp tục phải sống trong bất định, khi các quyết định ngoại giao cấp cao chưa thể nhanh chóng chuyển hóa thành ổn định thực tế.