Trên những điểm cao từng hứng chịu mưa bom, bão đạn ở mặt trận Vị Xuyên, cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang vẫn ngày ngày vượt núi, xuyên rừng, lật từng phiến đá, bới từng tấc đất với mong muốn đưa những người lính đã hy sinh trở về quê hương.

5 giờ sáng, tiếng chuông báo thức vang lên giữa núi rừng biên giới. Nửa giờ sau, toàn đội hoàn tất bữa sáng, họp nhanh để phân công nhiệm vụ rồi lên đường. Từ nơi đóng quân, các tổ công tác tỏa về những điểm cao từng diễn ra các trận chiến ác liệt. Phía trước họ là hành trình dài hàng chục km, qua những con đường mòn dốc đứng, trơn trượt và nhiều khu vực còn tiềm ẩn vật liệu nổ sót lại sau chiến tranh.

Tại điểm cao 685 thuộc thôn Nậm Ngặt, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang, từng phút trôi qua đều là cuộc chạy đua với thời gian. Nơi đây từng được những người lính gọi là “lò vôi thế kỷ” bởi mật độ bom đạn dày đặc. Nhiều vị trí trên đỉnh núi bị bạt thấp, đá bị nung nóng, vỡ vụn như vôi; đất đá liên tục bị cày xới, vùi lấp qua nhiều lớp.

Hơn 40 năm đã trôi qua, những sườn núi cháy xám năm nào nay phủ màu xanh của cây rừng. Nhưng phía dưới những phiến đá, hốc cây, cửa hang bị sập vẫn có thể còn dấu tích của những người lính đã ngã xuống.

Dưới nắng hè gay gắt, nhiệt độ ngoài trời có lúc vượt 40 độ C, hơi nóng hắt lên từ các vách đá khiến không khí càng thêm ngột ngạt. Chỉ sau một thời gian ngắn đào bới, lưng áo của cán bộ, chiến sĩ đã ướt đẫm mồ hôi. Dù đeo găng bảo hộ, đôi bàn tay của nhiều người vẫn chai sạn bởi ngày ngày phải cầm cuốc, xẻng, xà beng và máy khoan phá đá.

Những nhát cuốc có lúc va vào đá, phát ra âm thanh khô khốc giữa núi rừng. Mỗi khi tiếp cận khu vực có dấu hiệu nghi vấn, mọi động tác đều chậm lại. Từng lớp đất được gạt nhẹ, từng phiến đá được di chuyển thận trọng. Không ai dám vội vàng, bởi phía dưới có thể là một mẩu xương, chiếc cúc áo, mảnh quân trang hoặc vật dụng cá nhân của liệt sĩ.

Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Đội phó Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, địa bàn tìm kiếm có địa hình đặc biệt phức tạp. Đơn vị chủ yếu sử dụng dụng cụ thô sơ, kết hợp máy khoan cầm tay để phá những khối đá lớn. Sau mưa, vách núi trở nên trơn trượt, nguy cơ sạt lở tăng cao; trong khi các loại bom, mìn, vật cản còn sót lại vẫn có thể nằm sâu dưới đất.

“Càng để lâu, công việc tìm kiếm càng khó khăn. Dù chỉ tìm được một mảnh xương nhỏ, chúng tôi cũng phải cố gắng đưa các anh trở về. Đó vừa là mệnh lệnh, vừa là trách nhiệm, cũng là sự tri ân của những người đang sống”, Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp chia sẻ.

Để tiếp cận một số vị trí ở điểm cao 685, cán bộ, chiến sĩ phải vượt qua các vách đá dựng đứng bằng thang gỗ tự làm, bám dây thừng hoặc chui qua những khe hang chật hẹp. Có điểm nghi là nơi 7-8 cán bộ, chiến sĩ hy sinh nhưng cửa hang đã bị hàng nghìn mét khối đất đá vùi lấp. Toàn đội phải dùng máy khoan, búa, xà beng phá từng tảng đá, kiên trì tìm lối vào.

Sau khi hàng trăm mét khối đất đá được di chuyển, những dấu hiệu đầu tiên xuất hiện là bát ăn cơm, bình tông và một số vật dụng của bộ đội. Những di vật nhỏ bé nằm lẫn giữa đá núi trở thành manh mối quý giá, tiếp thêm niềm tin rằng phía dưới lớp đất đá ấy vẫn còn những người lính đang chờ đồng đội đưa về.

Điểm cao 685 có 5 mỏm, ký hiệu từ E1 đến E5, tiếp giáp dãy 772 gồm các mỏm D1, D2, D3 và D4. Đây là khu vực từng diễn ra những trận chiến đặc biệt ác liệt trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Do tác động của bom đạn, thời tiết và quá trình biến đổi địa hình, nhiều dấu tích đã bị xáo trộn hoặc vùi sâu.

Không có sơ đồ mộ chí đầy đủ, nguồn thông tin để cán bộ, chiến sĩ khoanh vùng tìm kiếm chủ yếu được thu thập từ các cựu chiến binh, nhân chứng từng tham gia chiến đấu, kết hợp với hồ sơ lưu trữ và quan sát thực địa. Bởi vậy, một cửa hang bị sập, đoạn giao thông hào cũ hay sự thay đổi bất thường của lớp đất đều được kiểm tra kỹ lưỡng.

Thiếu tá Hoàng Văn Ngư cho biết, nhận biết một mẩu xương nằm giữa đất đá, rễ cây và gỗ mục cũng là kỹ năng đòi hỏi kinh nghiệm. Xương thường có cấu trúc xốp nhưng chắc hơn gỗ mục cùng kích thước. Những quân nhân nhiều năm gắn bó với công tác tìm kiếm có thể nhận biết qua hình dáng, màu sắc và cấu trúc, song mọi dấu hiệu đều phải được xử lý thận trọng.

“Chúng tôi cố gắng không bỏ sót một tấc đất nào. Mỗi lần phát hiện hài cốt, ai cũng xúc động bởi các bác, các anh đã đánh đổi xương máu để giữ lại từng mảnh đất biên cương của Tổ quốc”, một thành viên trong đội tìm kiếm chia sẻ.

Không chỉ ở điểm cao 685, nhiệm vụ tìm kiếm còn được triển khai trên phạm vi rộng. Sáu tháng đầu năm, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức lực lượng thu thập thông tin, khảo sát và tìm kiếm tại nhiều điểm cao thuộc các thôn Giang Nam, Mã Hoàng Phìn, Hoàng Ly Pả, Nậm Ngặt cùng các khu vực trọng điểm khác.

Tại nhà văn hóa thôn Nhìu Sang, xã Lao Chải, 20 cán bộ, chiến sĩ Phân đội 2 tạm trú để thực hiện nhiệm vụ tại các điểm cao 1800, 1688, 1387 và 1427. Lực lượng được chia thành hai bộ phận, gồm tổ thu thập thông tin và tổ trực tiếp tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Theo Đại úy Triệu Tiến Phú, Tổ trưởng Phân đội 2, từ nơi ở, lực lượng phải di chuyển khoảng 3 km bằng xe máy, sau đó đi bộ thêm 5-6 km đường rừng để lên điểm tìm kiếm. Đơn vị thường xuất phát từ 6 giờ nhưng có khu vực phải đến 8 giờ mới tiếp cận được hiện trường. Công việc kéo dài đến chiều muộn, sau đó toàn đội lại vượt núi trở về trước khi trời tối.

Địa hình ở đây đan xen giữa đá, đất và cát, nhiều đoạn dốc đứng, cây rừng rậm rạp. Khi gặp mưa, đất đá và mùn lá khiến đường đi trơn như đổ mỡ; đất cát từ trên cao sạt xuống, vùi lấp các giao thông hào, làm tăng đáng kể khối lượng đào xới. Dù đã được lực lượng công binh rà phá, nguy cơ bom mìn, vật nổ còn sót lại dưới các lớp đất sâu vẫn hiện hữu.

Trong nhiều đợt công tác, các chiến sĩ phải mang theo lương thực, thực phẩm để bám trụ hiện trường. Bữa cơm được nấu bằng củi giữa rừng; võng mắc vào thân cây trở thành nơi nghỉ tạm sau nhiều giờ đào đá. Có chiến sĩ từng trượt xuống vực, may mắn được cây rừng giữ lại. Những hiểm nguy ấy luôn buộc toàn đội tuân thủ nghiêm các quy định an toàn, hỗ trợ và quan sát lẫn nhau trong từng bước di chuyển.

Từ đầu chiến dịch, Phân đội 2 đã tìm kiếm, quy tập được 6 bộ hài cốt liệt sĩ tại các điểm cao 300 và 400. Ở một số điểm cao khác, đơn vị chưa phát hiện hài cốt nhưng đã tìm thấy nhiều di vật như bình tông, lược, bàn chải, tuýp kem đánh răng, bát và đũa. Mỗi kỷ vật đều được ghi nhận, bảo quản cẩn thận, góp phần mở thêm hướng xác minh và khoanh vùng tìm kiếm.

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã đi qua hơn một phần ba chặng đường. Khối lượng công việc phía trước vẫn còn rất lớn, trong khi thời gian đang dần làm mờ các dấu tích chiến trường, nhân chứng ngày một ít đi và địa hình tiếp tục biến đổi.

Những cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ tại Vị Xuyên hiểu rằng mỗi thông tin thu thập được hôm nay đều có thể là cơ hội để một liệt sĩ được trở về. Bởi vậy, họ vẫn kiên trì lần theo lời kể của cựu chiến binh, đối chiếu từng dấu vết thực địa, mở từng cửa hang, đào từng đoạn hào và lật từng phiến đá.

Giữa đại ngàn Vị Xuyên, nơi tiếng súng đã lùi xa, một cuộc hành quân đặc biệt vẫn chưa dừng lại. Đó là hành trình của những người lính hôm nay đi tìm những người lính năm xưa; là cuộc chạy đua với thời gian để trả lại tên tuổi cho người đã khuất, xoa dịu nỗi mong chờ của thân nhân và đưa các anh trở về với đất mẹ.

Mỗi mẩu xương được tìm thấy, mỗi di vật được nâng lên từ lòng đất không chỉ là kết quả của một nhiệm vụ. Đó còn là chứng tích về sự hy sinh, là lời nhắc nhở đối với các thế hệ hôm nay và mai sau về giá trị của hòa bình.

Trên những điểm cao từng đỏ lửa, các chiến sĩ vẫn lặng lẽ cúi mình trước từng tấc đất. Họ mong một ngày làm việc nào cũng tìm thấy đồng đội, để hành trình trở về của những người đã nằm lại nơi biên cương không còn phải kéo dài thêm nữa.

30/08/2026 05:13