Đưa cây sâm Lai Châu lên núi đánh thức vùng đất biên thùy 

Từ chủ trương đến hành động thực tế

Trong nhiều thập kỷ, kho báu ấy vẫn "ngủ quên" dưới tán rừng già, trong khi đời sống của hơn 25.000 hộ dân biên giới vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Thực hiện Quyết định số 611/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết của Tỉnh ủy Lai Châu, Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Lai Châu đã khởi xướng một cuộc cách mạng kinh tế đầy táo bạo: Đưa cây sâm Lai Châu thành vũ khí sắc bén để xóa đói giảm nghèo.

Xác định vùng biên giới có tới 30.000 ha đất và rừng phù hợp phát triển sâm, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Lai Châu đã triển khai mô hình trồng sâm Lai Châu giúp nhân dân khu vực biên giới vươn lên thoát nghèo. Không vội vàng triển khai ồ ạt mà BĐBP tỉnh Lai Châu chọn cách làm thận trọng, khoa học. Từ cuối năm 2024, các Đồn Biên phòng đã thực hiện trồng thí điểm mỗi đơn vị 100m2. Khi những mầm sâm đầu tiên chống chọi được với sự khắc nghiệt của thời tiết và sinh trưởng tốt, Ban Chỉ huy BĐBP Lai Châu chính thức đặt nền móng cho mô hình "Bộ đội Biên phòng giúp dân trồng sâm phát triển kinh tế".

Điểm đến được chọn làm "ngọn cờ đầu" là bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu. Đây là nơi hội tụ đầy đủ những khó khăn đặc trưng của vùng cao: địa hình chia cắt, tỷ lệ hộ nghèo cao và nhận thức của người dân còn hạn chế.

Đại tá Trương Minh Đức, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy BĐBP Lai Châu cho biết: Khác với các chương trình hỗ trợ truyền thống thường mang tính "cho không", mô hình của BĐBP Lai Châu vận hành theo cơ chế phối hợp 6 bên: BĐBP - Chính quyền - Doanh nghiệp - Nhà khoa học - Hợp tác xã - Nhân dân. Trong đó, BĐBP giữ vai trò là "sợi dây liên kết" nòng cốt.

BĐBP không chỉ vận động nguồn lực mà còn trực tiếp cùng dân "ăn rừng, ngủ núi". Để có được 11.000 m2 nhà giàn tại Ngài Thầu, 250 lượt cán bộ, chiến sĩ đã đóng góp hơn 2.870 ngày công. Họ cùng dân bản phát dọn thực bì, vận chuyển vật liệu qua những con dốc dựng đứng để dựng lên 89 nhà giàn hiện đại. Tổng nguồn lực huy động lên tới 4,5 tỷ đồng không chỉ là con số tài chính, mà là niềm tin được gửi gắm vào vùng đất khó.

Thiếu tá Nguyễn Duy Khánh, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải, Ban chỉ huy BĐBP tỉnh Lai Châu cho biết: Điểm mới nổi bật của mô hình này chính là phương châm “Hỗ trợ để người dân tự làm, tự quản lý, tự phát triển và thụ hưởng”. Người dân không được nhận sâm giống rồi để đó, họ phải góp công, phải học kỹ thuật và cam kết bảo vệ rừng. 55 hộ dân đầu tiên ở bản Ngài Thầu tham gia, trong đó có cả những hộ nghèo hay hộ có người mắc tệ nạn xã hội, đã bắt đầu thay đổi. Họ hiểu rằng, cây sâm chính là tương lai, là cơm no áo ấm của con cháu mình.

Ông Lê Văn Đức, Phó chủ tịch UBND xã Sì Lở Lầu cho biết: Bước đầu thì bà con rất băn khoăn. Thứ nhất là về nguồn giống, sau khi được BĐBP tuyên truyền và xã cũng định hướng, phối hợp thì bà con nhân dân đã nhận thấy giá trị của cây sâm. Hiện BĐBP đã triển khai thực hiện bảo tồn cây giống và phát triển cây sâm để nâng cao cuộc sống bà con. Nguồn đất đai cũng như cơ chế chính sách thuộc thẩm quyền của xã thì xã đã ủng hộ, chia sẻ, đồng hành cùng BĐBP để triển khai dự án.

Kết quả ban đầu với 55.000 cây sâm đang phát triển đạt tỷ lệ sống 85% là minh chứng hùng hồn nhất. Mô hình không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo vệ 189.831 ha rừng biên giới. Khi rừng là "nhà" của sâm, người dân sẽ là những người gác rừng tận tụy nhất, từ đó củng cố vững chắc "thế trận lòng dân" nơi biên cương.

Những “Kỹ sư quân hàm xanh”

Khi sương mù còn đặc quánh trên đỉnh Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu, những bóng áo xanh biên phòng đã cùng bà con dân bản có mặt tại khu vườn sâm dưới tán rừng già. Ở đây, họ không chỉ là người lính giữ mốc giới, mà còn là những "kỹ sư" thực thụ, những người đang tỉ mỉ hướng dẫn dân bản từng kỹ thuật ươm mầm, chăm sóc loại dược liệu quý nhất nhì thế giới: Sâm Lai Châu.

Để có được sự đồng thuận của 55 hộ dân, 100% là đồng bào dân tộc thiểu số, là cả một hành trình "mưa dầm thấm lâu". Với phương châm “đến từng hộ, nói từng việc, làm cùng nhân dân”, cán bộ BĐBP đã thực hiện 51 buổi tuyên truyền, 156 lượt cán bộ trực tiếp đến từng gia đình.

Thiếu tá Nguyễn Duy Khánh chia sẻ: "Lúc đầu bà con chưa tin đâu. Họ bảo cây sâm trên núi thì cứ để nó tự mọc, trồng vào nhà giàn sao mà sống được. Anh em chúng tôi phải cùng các chuyên gia từ Sở Khoa học và Công nghệ Lai Châu tổ chức 52 buổi tập huấn, giải đáp từng thắc mắc về vốn, về đầu ra sản phẩm". Bằng sự chân thành, các anh đã thuyết phục được 27 hộ nghèo và 16 hộ cận nghèo tự nguyện đăng ký tham gia.

Con số 2.870 ngày công của cán bộ chiến sĩ BĐBP là một minh chứng cho sự tận hiến. Tại bản Ngài Thầu, địa hình hiểm trở khiến việc vận chuyển vật liệu xây dựng nhà giàn trở thành một thử thách cực đại. Những tấm lưới, khung sắt, ống dẫn nước được các chiến sĩ vác trên vai, đi bộ qua nhiều cây số đường rừng.

Dưới sự hướng dẫn của bộ đội, hệ thống nhà giàn tổng diện tích 11.000 m2 đã mọc lên giữa rừng sâu. Ông Vàng A Chính, bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu cho biết: Các chiến sĩ Biên phòng đã trực tiếp hướng dẫn dân bản cách cải tạo mặt bằng sao cho không làm hại đến rễ cây rừng, cách lắp đặt hệ thống tưới tự động và đặc biệt là kỹ thuật phòng chống dịch bệnh cho sâm. Tỷ lệ sâm sống đạt 85% là kết quả của những đêm thức trắng canh trực cùng dân khi thời tiết thay đổi đột ngột.

Đại tá Trương Minh Đức cho biết, trong số 55 hộ tham gia mô hình, có những hộ gia đình rất đặc biệt: Người già neo đơn, người mắc tệ nạn xã hội. BĐBP đã dành sự quan tâm đặc biệt cho nhóm đối tượng này. Việc đưa họ vào mô hình trồng sâm không chỉ là trao sinh kế, mà còn là một liệu pháp tâm lý, giúp họ thấy mình còn có ích, có mục tiêu để phấn đấu.

Bà Hàu Thị Mỵ, một hộ dân bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu, xúc động: "Nhờ bộ đội cầm tay chỉ việc, gia đình tôi mới biết cách trồng sâm. Trước đây chỉ biết phá rừng làm nương, nay biết giữ rừng để trồng sâm lấy tiền rồi. Bộ đội là người thân của bản mình".

Đồng chí Hà Trọng Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu cho biết: Mô hình trồng sâm Lai Châu ở xã Sì Lờ Lầu không là một nỗ lực rất lớn của BĐBP của biên phòng. Đây là ý tưởng gợi mở cho tỉnh Lai Châu định hướng về phát triển vùng sâm Lai Châu, không phải chỉ khu vực biên giới mà sẽ liên kết vùng, liên kết các doanh nghiệp để hình thành vùng sâm Lai Châu đủ điều kiện về quy mô, tiêu chuẩn, chất lượng để phát triển thành những sản phẩm sâm sau này, tạo giá trị đột phá về kinh tế và bảo vệ biên cương; xây dựng, phát triển kinh tế; xây dựng nông thôn mới. Mô hình đã đạt được những kết quả ban đầu và mục tiêu đến năm 2030 Lai Châu sẽ trồng 30.000 ha”.

Hành trình của những "Kỹ sư quân hàm xanh" tại Lai Châu đang viết nên một chương mới cho công tác dân vận. Ở đó, tình quân dân không chỉ được thắt chặt qua những buổi tuần tra chung, mà còn được vun đắp từ chính những mầm sâm xanh ngắt đang vươn mình dưới tán rừng già biên cương.