Kết nối dữ liệu để nhận diện đường dây lừa đảo
Ngày 13/11, tại Hà Nội, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia tổ chức tọa đàm “Xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam”, nhằm thúc đẩy kết nối, chia sẻ tín hiệu rủi ro giữa các cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp, góp phần phát hiện sớm, ngăn chặn các hành vi lừa đảo trên không gian mạng.
Phát biểu tại tọa đàm, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an nhấn mạnh, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, các nền tảng trực tuyến và dịch vụ tài chính đang mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế - xã hội, nhưng cũng đặt ra những thách thức ngày càng phức tạp đối với công tác bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu và bảo vệ người dân.
Đáng chú ý, hoạt động lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, có tổ chức và liên thông trên nhiều nền tảng. Các đối tượng lợi dụng dữ liệu cá nhân bị lộ lọt, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và những sơ hở trong quản lý, bảo mật để giả mạo danh tính, thao túng thông tin, thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Trong khi đó, các tín hiệu cảnh báo rủi ro hiện còn phân tán tại nhiều tổ chức, doanh nghiệp. Mỗi đơn vị có thể nắm giữ một phần dấu hiệu bất thường, nhưng việc thiếu kết nối, chia sẻ thông tin khiến khả năng nhận diện toàn diện và ngăn chặn kịp thời các vụ lừa đảo còn hạn chế.
Theo Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, thực tiễn này đòi hỏi phải đổi mới cách tiếp cận, chuyển từ xử lý từng vụ việc sang chủ động nhận diện, phòng ngừa nguy cơ; từ bảo vệ riêng lẻ từng hệ thống sang tăng cường phối hợp, chia sẻ tín hiệu rủi ro giữa các ngành, lĩnh vực và doanh nghiệp.
Theo đề xuất, Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến đa ngành tại Việt Nam do Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an chủ trì, kết nối cơ quan quản lý nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực như tài chính - ngân hàng, ví điện tử, viễn thông, mạng xã hội, thương mại điện tử và giao vận.
Mạng lưới hướng tới kết nối những thông tin hiện đang phân tán tại từng tổ chức, doanh nghiệp, như số điện thoại từ nhà mạng, đường dẫn từ nền tảng số hay số tài khoản từ ngân hàng, để liên kết thành bức tranh đầy đủ hơn về các hoạt động lừa đảo trực tuyến.
Trọng tâm của Mạng lưới là chia sẻ các “tín hiệu rủi ro”, gồm những chỉ báo kỹ thuật nghi vấn liên quan đến lừa đảo như số điện thoại, số tài khoản, đường dẫn, website hoặc tài khoản mạng xã hội. Các tín hiệu này không đồng nhất với kết luận pháp lý và không bao gồm dữ liệu cá nhân của nạn nhân.
Mạng lưới được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm từ một số mô hình chia sẻ tín hiệu rủi ro trên thế giới như Global Signal Exchange (GSE), Anti-Scam Intelligence Loop của Australia và Cifas của Anh, đồng thời điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
Bảo đảm an ninh dữ liệu khi chia sẻ tín hiệu rủi ro
Từ góc độ an ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân cho rằng, dữ liệu vừa là nguồn lực quan trọng để nhận diện rủi ro, vừa là tài sản cần được bảo vệ nghiêm ngặt trước nguy cơ xâm nhập, đánh cắp, rò rỉ và khai thác trái phép. Một vụ rò rỉ dữ liệu không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho tổ chức, cá nhân mà còn có thể trở thành nguồn thông tin để các đối tượng tiếp tục thực hiện hành vi giả mạo, lừa đảo, xâm phạm quyền lợi người dân.
Vì vậy, việc chia sẻ tín hiệu rủi ro phải đồng thời bảo đảm an ninh hệ thống, bảo mật thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Mạng lưới dự kiến vận hành theo các nguyên tắc thành viên được thẩm định trước khi tham gia; tín hiệu được chia sẻ theo từng tầng tùy mức độ nhạy cảm; dữ liệu cá nhân được bảo vệ theo quy định pháp luật; quyền lợi, nghĩa vụ và cơ chế khiếu nại được quy định minh bạch trong chính sách thành viên.
Bà Hà Yên, Giám đốc Trí tuệ nhân tạo và dữ liệu (Momo) cho biết: Việc phát hiện ngăn chặn lừa đào luôn đi sau các đối tượng tấn công mạng một bước. Do đó, việc vận hành mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến được kỳ vọng giúp người dân nhận cảnh báo ngay trên các ứng dụng, dịch vụ quen thuộc từ giai đoạn đầu khi bị tiếp cận, dẫn dụ, thay vì chỉ được cảnh báo tại thời điểm thực hiện giao dịch chuyển tiền.
Các đại biểu, chuyên gia dự tọa đàm cũng cho rằng, mỗi phản ánh của người dân hoặc tín hiệu từ một thành viên có thể được lan tỏa đến các thành viên khác, giúp nhiều người cùng nhận diện và tránh những thủ đoạn lừa đảo tương tự.
Về lâu dài, mô hình hướng tới kết nối với các mạng lưới quốc tế như GSE và Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu (GASA), góp phần trao đổi tín hiệu rủi ro xuyên biên giới, nâng cao năng lực phòng vệ chung.
Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng không phải là chia sẻ được nhiều dữ liệu hơn, mà là phát huy giá trị của dữ liệu để cảnh báo sớm hơn, ngăn chặn hiệu quả hơn và bảo vệ người dân tốt hơn.
