Vì sao pháo đài Beaufort trở thành mục tiêu chiến lược của Israel?

Theo trang Al Jazeera, đây được xem là đợt tiến quân sâu nhất của Israel vào Liban trong hơn 1/4 thế kỷ qua. Theo một số đánh giá, lực lượng Israel hiện kiểm soát khoảng 2.000 km2 lãnh thổ Liban, tương đương gần 20% diện tích quốc gia này.

Khi bắt đầu chiến dịch, Israel tuyên bố mục tiêu là loại bỏ sự hiện diện của Hezbollah tại khu vực phía Nam sông Litani, gần biên giới hai nước. Tuy nhiên, các hoạt động quân sự hiện đã vượt xa giới hạn đó. Quân đội Israel đã ban hành lệnh sơ tán đối với các khu vực nằm tới tận sông Zahrani, cách sông Litani khoảng 10km về phía Bắc, qua đó mở rộng phạm vi kiểm soát thực địa.

Các đơn vị Israel đã áp sát hai thị trấn Zawtar al-Sharqiyah và Choukine ở vùng ven Nabatieh, địa bàn được xem là một trong những trung tâm ảnh hưởng của Hezbollah tại miền Nam Liban. Trong khi đó, hãng Thông tấn Quốc gia Liban cho biết các cuộc không kích của Israel nhằm vào khu vực Deir ez-Zahrani rạng sáng 30/5 đã khiến nhiều người thiệt mạng.

Động thái tiến quân về phía Bắc diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian giữa Israel và Liban vẫn đang tiếp diễn, với mục tiêu hướng tới một giải pháp lâu dài cho xung đột cũng như thảo luận các biện pháp liên quan đến việc giải giáp Hezbollah. Phong trào này đã chỉ trích tiến trình đàm phán trong lúc các hoạt động quân sự của Israel vẫn tiếp diễn.

Song song với đó, tiến trình đối thoại giữa Mỹ và Iran cũng ngày càng có sự liên hệ với tình hình tại Liban. Một số quan chức Iran cho rằng việc Israel rút quân khỏi miền Nam Liban là điều kiện quan trọng để các cuộc thương lượng giữa Tehran và Washington đạt được tiến triển đáng kể.

Tầm quan trọng của Nabatieh

Việc Israel tiếp tục mở rộng hoạt động quân sự tại miền Nam Liban diễn ra sau khi nước này ban hành lệnh sơ tán trên diện rộng đối với Nabatieh đầu tuần trước, cùng những chỉ thị tương tự áp dụng cho thành phố cảng Tyre.

Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, quân đội Israel cho biết lực lượng của họ đang hoạt động gần Nabatieh - nơi được xem là một trong những trung tâm quyền lực quan trọng của Hezbollah ở miền Nam Liban - đồng thời khẳng định sẵn sàng mở rộng chiến dịch nếu cần thiết.

Theo Giáo sư Quan hệ quốc tế Imad Salamey tại Đại học Lebanon American, giá trị chiến lược của Nabatieh vượt xa khía cạnh quân sự đơn thuần.

“Nabatieh không chỉ là một trung tâm quân sự. Đây còn là một trong những đầu mối chính trị, kinh tế và xã hội quan trọng của cộng đồng Hồi giáo Shiite tại Liban, đồng thời là điểm kết nối giữa miền Nam Liban, thung lũng Bekaa và thủ đô Beirut”, ông nhận định.

Về mặt quân sự, việc kiểm soát Nabatieh có thể giúp Israel gia tăng chiều sâu tác chiến vượt qua sông Litani, đồng thời tạo thêm sức ép lên hệ thống chỉ huy, hậu cần và mạng lưới hỗ trợ của Hezbollah tại miền Nam Liban.

Tuy nhiên, theo ông Salamey, ý nghĩa chính trị của động thái này còn đáng chú ý hơn. Nếu Israel tiếp tục tiến về Nabatieh, điều đó có thể cho thấy mục tiêu chiến dịch đang mở rộng từ việc đẩy Hezbollah ra xa biên giới sang hướng làm suy giảm toàn bộ hệ thống ảnh hưởng về lãnh thổ và cộng đồng của lực lượng này.

Ông cũng cho rằng việc người dân phải rời bỏ Nabatieh và Tyre có thể tác động đến nền tảng xã hội của Hezbollah, đồng thời ảnh hưởng tới cục diện nhân khẩu học và chính trị tại miền Nam Liban.

Nhà báo kiêm nhà phân tích Souhayb Jawhar nhận định việc Israel áp sát Nabatieh có thể trở thành một bước ngoặt đáng chú ý của cuộc xung đột.

“Nếu Israel kiểm soát hoặc bao vây Nabatieh, chiến sự sẽ không còn giới hạn trong khu vực biên giới mà sẽ lan tới trung tâm chính trị và xã hội của miền Nam Liban”, ông nói.

Theo ông Jawhar, điều này có thể làm gia tăng làn sóng di dời dân cư, ảnh hưởng tới hoạt động của các cơ quan nhà nước tại miền Nam Liban, đồng thời tác động đến hình ảnh của Hezbollah với tư cách là lực lượng bảo vệ cộng đồng ủng hộ mình. Diễn biến đó cũng có thể mở đường cho một cục diện an ninh mới trong khu vực.

Giá trị chiến lược của Beaufort

Ở phía Đông, quân đội Israel đã tiến dọc theo các cao điểm nhìn xuống thung lũng sông Litani và kiểm soát pháo đài Beaufort - một pháo đài có từ thời Thập tự chinh nằm trên vị trí cao có ý nghĩa chiến lược.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết các đơn vị thuộc Lữ đoàn Golani đã vượt sông Litani và giành quyền kiểm soát địa điểm này.

Pháo đài Beaufort nằm cách biên giới Israel khoảng 15 km và có tầm quan sát rộng khắp nhiều khu vực ở miền Nam Liban. Trước đây, Israel từng kiểm soát vị trí này trong gần hai thập kỷ trước khi rút quân khỏi Liban vào năm 2000.

Theo ông Salamey, việc kiểm soát Beaufort mang lại cho Israel cả lợi thế quân sự lẫn ý nghĩa biểu tượng.

“Nơi đây có khả năng quan sát rộng, tạo ưu thế trong kiểm soát hỏa lực đối với khu vực xung quanh. Đồng thời, Beaufort từng là địa điểm diễn ra nhiều cuộc giao tranh ác liệt giữa Israel với các lực lượng Palestine và sau đó là Hezbollah, vì vậy mang giá trị biểu tượng đáng kể”, ông nói.

Từ vị trí này, quân đội Israel có thể theo dõi các tuyến đường kết nối miền Nam Liban với phía Tây thung lũng Bekaa, đồng thời gia tăng khả năng kiểm soát hoạt động di chuyển và tiếp vận trong khu vực.

Phạm vi sơ tán tiếp tục mở rộng

Quân đội Israel tiếp tục yêu cầu người dân sinh sống ở khu vực phía Nam sông Zahrani rời đi ngay lập tức.

Động thái này thu hút sự chú ý bởi sông Zahrani nằm xa hơn đáng kể về phía Bắc so với sông Litani - ranh giới mà Israel trước đây từng xác định là khu vực cần loại bỏ sự hiện diện quân sự của Hezbollah.

Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, người phát ngôn quân đội Israel Ella Waweya cho biết chiến dịch nhằm phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự và truy quét các phần tử bị Israel coi là mối đe dọa an ninh, đồng thời củng cố quyền kiểm soát tại miền Nam Liban.

Việc mở rộng vùng sơ tán đã làm dấy lên những câu hỏi về mục tiêu dài hạn của Israel.

Theo Giáo sư Salamey, nếu mục tiêu chỉ giới hạn ở việc loại bỏ sự hiện diện quân sự của Hezbollah tại khu vực phía Nam sông Litani, các chiến dịch nhiều khả năng sẽ tập trung trong phạm vi đó.

“Việc mở rộng hoạt động quân sự và yêu cầu sơ tán xa hơn về phía Bắc có thể phản ánh nỗ lực xây dựng một vành đai an ninh sâu hơn, tạo điều kiện cho việc duy trì kiểm soát thực địa trong thời gian dài hoặc gia tăng lợi thế trên bàn đàm phán trong tương lai”, ông nhận định.

Ông Jawhar cũng cho rằng các lệnh sơ tán mới cho thấy mục tiêu của Israel có thể đã vượt ra ngoài phạm vi sông Litani.

“Theo thực tế, khái niệm 'vành đai an ninh' có thể đang được mở rộng từ tuyến Litani thành một vùng đệm sâu hơn kéo dài tới sông Zahrani, dù điều này chưa được công bố chính thức”, ông nói.

Nhận định trên được đưa ra trong bối cảnh một số chính trị gia Israel gần đây có những phát biểu cho thấy mong muốn duy trì sự hiện diện quân sự lâu dài hơn tại khu vực.

Tác động đối với Liban

Theo các chuyên gia, đợt leo thang quân sự hiện nay cũng đang đặt ra thêm thách thức đối với nỗ lực của chính phủ Liban trong việc củng cố quyền lực nhà nước và tìm kiếm một giải pháp bền vững cho xung đột.

Ông Jawhar cho rằng các động thái của Israel cho thấy mục tiêu thực tế có thể rộng hơn tuyên bố ban đầu về việc đẩy Hezbollah ra khỏi khu vực phía Nam sông Litani.

“Nếu đó là mục tiêu duy nhất, sẽ không có nhiều lý do để tiến quân vượt Litani hoặc ban hành lệnh sơ tán tới tận sông Zahrani”, ông nhận định.

Theo ông, những gì đang diễn ra cho thấy Israel có thể muốn làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Hezbollah, đồng thời tạo ra những thay đổi thực địa trước khi các cuộc thương lượng chính trị hoặc an ninh bước sang giai đoạn mới.

Dù vậy, ông cho rằng Israel có thể không hướng tới mô hình chiếm đóng kéo dài như giai đoạn 1982 - 2000, mà thay vào đó là một cơ chế kiểm soát an ninh lâu dài hơn thông qua các vùng đệm, hệ thống giám sát và khả năng can thiệp quân sự khi cần thiết.

Trong khi đó, Giáo sư Quan hệ quốc tế Filippo Dionigi tại Đại học Bristol cho rằng các cuộc tấn công kéo dài của Israel có nguy cơ làm suy giảm vị thế của chính phủ Liban, đồng thời có thể tạo điều kiện để Hezbollah củng cố ảnh hưởng.

“Nếu Israel tuân thủ đầy đủ thỏa thuận ngừng bắn, chính phủ Liban có thể chứng minh rằng các cuộc đàm phán đang mang lại những kết quả tích cực cho lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, điều đó hiện chưa xảy ra”, ông nói.

Theo ông Dionigi, chiến dịch quân sự kéo dài có thể củng cố lập luận của Hezbollah rằng đấu tranh vũ trang vẫn là cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

“Những cuộc tấn công tiếp diễn không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của chính phủ Liban và tiến trình đối thoại giữa hai bên, mà còn có thể góp phần củng cố tính chính danh trong các lập luận của Hezbollah về việc duy trì hoạt động quân sự chống Israel”, ông nhận định.