Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã đánh chặn nhiều tên lửa do Iran phóng nhằm vào các lực lượng Mỹ tại Trung Đông, trong bối cảnh căng thẳng quân sự tại khu vực gia tăng trở lại sau vài ngày tạm lắng. Ảnh: IRNA/TTXVN phát
Theo truyền thông Qatar, ngày 29/7, Iran đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo nhằm vào các cơ sở quân sự của Mỹ tại Jordan. Phía Mỹ xác nhận đã đánh chặn thành công cuộc tấn công mà Washington mô tả là “bất ngờ” nhằm vào lực lượng nước này ở Trung Đông.
Cùng ngày, Mỹ và Saudi Arabia cũng tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn tại Iraq.
Hiện chưa rõ cuộc tấn công của Iran vào Jordan diễn ra trước hay sau chiến dịch quân sự của Mỹ và Saudi Arabia tại Iraq. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cũng chưa làm rõ trình tự thời gian của hai sự kiện này. Song diễn biến mới đang làm dấy lên lo ngại xung đột tại Trung Đông sẽ tiếp tục mở rộng.
Iran và Mỹ liên tiếp triển khai các đòn tấn công
Rạng sáng ngày 29/7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo nhằm vào các cơ sở quân sự của Mỹ tại Jordan. Phía Mỹ sau đó xác nhận đã đánh chặn thành công cuộc tấn công.
Đến nay, CENTCOM, IRGC cũng như giới chức Jordan vẫn chưa công bố cụ thể căn cứ hoặc khí tài quân sự nào của Mỹ là mục tiêu của vụ tấn công.
Cũng trong ngày 29/7, Bộ Quốc phòng Saudi Arabia cho biết lực lượng nước này, phối hợp với CENTCOM, đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tại Iraq. Theo Riyadh, chiến dịch được triển khai sau các vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia.
CENTCOM xác nhận đã phối hợp với quân đội Saudi Arabia tấn công các nhóm thân Iran tại Iraq. Theo phía Mỹ, các nhóm này đã tấn công lực lượng Mỹ và các cơ sở năng lượng của Saudi Arabia theo chỉ đạo của IRGC.
Lực lượng Huy động Nhân dân Iraq (PMF) cho biết các cuộc không kích khiến ít nhất 20 tay súng thiệt mạng và 32 người bị thương tại 7 tỉnh của nước này. PMF là liên minh gồm nhiều nhóm vũ trang tại Iraq, trong đó có một số lực lượng trung thành với Iran.
Theo thông báo của PMF, các cuộc tấn công nhằm vào các vị trí của lực lượng này tại các tỉnh Baghdad, Wasit, Nineveh, Basra, Kirkuk, Karbala và Diyala.
PMF cho biết số liệu thương vong mới chỉ là thống kê ban đầu và có thể tiếp tục tăng sau khi hoàn tất công tác đánh giá hiện trường.
Sau các cuộc không kích, Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi đã triệu tập cuộc họp khẩn của Hội đồng Bộ trưởng về An ninh Quốc gia để đánh giá tình hình.
Lý do Iran tấn công Jordan
Một trong những con tàu bị lực lượng Houthi tấn công trên Biển Arab, Biển Đỏ, Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương. Ảnh: IRNA/TTXVN
Động thái mới của Iran tiếp nối chiến lược nhằm vào các cơ sở quân sự và lợi ích của Mỹ tại các quốc gia vùng Vịnh, được Tehran triển khai kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát từ ngày 28/2.
Mặc dù chưa rõ mục tiêu cụ thể bị nhắm đến, nhưng Jordan hiện là nơi đồn trú của khoảng 4.000 binh sĩ Mỹ.
Một phần lực lượng Mỹ đóng tại Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti ở Đông Bắc Jordan. Ngoài ra, quân đội Mỹ cũng hiện diện tại Căn cứ Không quân King Faisal của Jordan và tiền đồn hậu cần Tower 22, nằm gần khu vực tiếp giáp biên giới Jordan với Syria và Iraq.
Trong tuyên bố do Hãng thông tấn IRNA đăng tải, IRGC cho biết cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu của Mỹ tại Jordan là nhằm đáp trả hành động của quân đội Mỹ.
Bà Burcu Ozcelik - nhà nghiên cứu cấp cao về an ninh Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI) - nhận định việc Iran tiến hành đòn tấn công mới cho thấy Tehran vẫn tin rằng năng lực răn đe cần được duy trì thông qua các hành động quân sự chủ động.
Theo bà, những thông tin cho rằng kho tên lửa đánh chặn của Mỹ đang suy giảm cũng có thể đã ảnh hưởng tới tính toán của IRGC.
Chuyên gia này cho rằng giới lãnh đạo Iran ngày càng coi cuộc đối đầu hiện nay là một cuộc đấu tranh mang tính sống còn. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục gây sức ép đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn được xem là một mục tiêu quan trọng.
Nguy cơ xung đột lan rộng
Quang cảnh eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN phát
Trong bối cảnh lo ngại chiến sự tiếp tục leo thang, nhiều quốc gia Trung Đông và các bên liên quan đang tăng cường các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng.
Trên thực tế, xung đột đã lan sang Biển Đỏ, nơi Houthi, lực lượng thân Iran, tuyên bố phong tỏa tuyến hàng hải và tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các tàu treo cờ Saudi Arabia. Trong khi đó, tại biển Caspi, Ukraine hôm 25/7 tuyên bố đã tấn công các tàu vận chuyển hàng hóa quân sự có liên hệ với Iran.
Theo các chuyên gia, diễn biến này cho thấy cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đang có dấu hiệu đan xen với những điểm nóng khác, trong đó có xung đột tại Ukraine, đồng thời làm gia tăng nguy cơ kéo Saudi Arabia và các cường quốc khu vực vào vòng xoáy đối đầu.
Đại sứ Pakistan tại Liên hợp quốc Asim Iftikhar Ahmad bày tỏ quan ngại trước tình trạng căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đồng thời kêu gọi các bên tuân thủ những cam kết trong bản ghi nhớ (MoU) giữa Iran và Mỹ được ký hồi tháng trước. Thỏa thuận này từng mở đường cho 60 ngày đàm phán nhưng đã nhanh chóng bị gián đoạn do các đợt giao tranh liên tiếp.
Phát biểu trước Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ngày 28/7, ông Ahmad cũng lên án các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia và các tàu thương mại. Ông nhấn mạnh Pakistan, quốc gia đang đóng vai trò trung gian trong các cuộc tiếp xúc giữa Mỹ và Iran, “bày tỏ quan ngại sâu sắc” trước nguy cơ Saudi Arabia bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột, đồng thời tái khẳng định sự ủng hộ đối với an ninh, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nước này.
Ngày 29/7, Ngoại trưởng Saudi Arabia Faisal bin Farhan Al Saud đã điện đàm với những người đồng cấp Qatar, Kuwait và Bahrain. Theo Văn phòng Ngoại trưởng Saudi Arabia, các bên nhất trí tiếp tục thúc đẩy các nỗ lực nhằm hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực.
Các ngoại trưởng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz và eo biển Bab al-Mandeb nhằm giảm thiểu các tác động về an ninh và kinh tế từ cuộc khủng hoảng.
Bên cạnh đó, các bên lên án các cuộc tấn công của Iran và các lực lượng đồng minh tại Iraq, Yemen, đồng thời nhất trí tăng cường phối hợp trong khuôn khổ Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).
Trong khi đó, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas cho biết bà đã điện đàm với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi để trao đổi về tình hình tại vùng Vịnh cũng như vấn đề Iran hỗ trợ Nga.
Trên mạng xã hội X, bà Kallas nhận định: “Khoảng lặng tạm thời của các cuộc giao tranh có thể tạo điều kiện để các bên trung gian thúc đẩy đối thoại, qua đó ngăn chặn nguy cơ bùng phát một cuộc chiến tranh quy mô lớn”.
Theo bà Ozcelik, kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất là Mỹ và Iran sẽ tiếp tục tiến hành các đòn đáp trả quân sự qua lại, trong khi các nỗ lực ngoại giao với sự tham gia của các quốc gia vùng Vịnh vẫn được duy trì song song.
“Về lâu dài, cả Washington và Tehran đều sẽ phải quay trở lại bàn đàm phán nhằm khôi phục bản ghi nhớ đang đứng trước nguy cơ đổ vỡ theo cách mà mỗi bên đều có thể chấp nhận về mặt chính trị trong nước”, bà nói.
Tuy nhiên, chuyên gia này cảnh báo nguy cơ lớn nhất là xung đột sẽ chuyển sang trạng thái đối đầu kéo dài, trong đó các cuộc tấn công quân sự qua lại trở thành diễn biến thường xuyên. Theo bà, dấu hiệu cần đặc biệt theo dõi là khả năng xảy ra một cuộc tấn công trực diện khiến các nước vùng Vịnh phải đưa ra phản ứng quân sự tập thể đối với Iran, hoặc việc lực lượng Houthi tiếp tục leo thang hoạt động tại eo biển Bab al-Mandeb.