Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Yevhenii Khmara cho biết Kiev đang tìm cách ký các hợp đồng để nhận khoảng 1.000 tên lửa Patriot với sự hỗ trợ của các đồng minh. Ảnh: Ukrinform
Ukraine đang cần gấp thêm tên lửa đánh chặn Patriot để củng cố năng lực phòng không trước mùa đông, nhưng theo một chuyên gia người Séc, nguồn tên lửa từ các kho dự trữ châu Âu chỉ có thể giảm áp lực trước mắt và khó giải quyết tình trạng thiếu hụt lâu dài.
Michal Smetana, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hòa bình Praha và Phó Giáo sư Quan hệ Quốc tế tại Đại học Charles, đưa ra nhận định trên khi trao đổi với Ukrinform về cuộc họp của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine ngày 8/9.
“Trong lĩnh vực tên lửa đánh chặn dành cho các hệ thống Patriot, Mỹ là một nhân tố chủ chốt. Nếu không có nguồn cung từ Mỹ, gần như chắc chắn Ukraine sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt đáng kể trong mùa đông này”, ông Smetana nói.
Theo chuyên gia Séc, việc các nước châu Âu chuyển một phần tên lửa đánh chặn Patriot từ kho dự trữ cho Ukraine có thể giúp Kiev giảm bớt áp lực trong thời gian tới. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây không phải là giải pháp mang tính hệ thống
Ukraine cần Patriot để đối phó tên lửa đạn đạo
Patriot là một trong những hệ thống phòng không quan trọng nhất mà Ukraine đang sử dụng để đối phó các loại tên lửa đạn đạo. Đây cũng là một trong số ít hệ thống hiện có khả năng đánh chặn các mục tiêu bay với tốc độ rất cao và quỹ đạo lao xuống dốc.
Khác với thiết bị bay không người lái (UAV/drone) hoặc một số loại tên lửa hành trình có tốc độ thấp hơn, tên lửa đạn đạo bay với tốc độ rất lớn, khiến thời gian phát hiện và đánh chặn bị rút ngắn đáng kể. Vì vậy, việc duy trì đủ số lượng tên lửa đánh chặn Patriot có ý nghĩa đặc biệt đối với khả năng bảo vệ các thành phố và cơ sở hạ tầng quan trọng của Ukraine.
Tình trạng thiếu hụt đã trở thành mối quan ngại ngày càng lớn trong những tháng gần đây. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng cho biết nước này cần thêm tên lửa đánh chặn Patriot để chuẩn bị cho mùa đông.
Trong cuộc họp Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine ngày 8/9, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Yevhenii Khmara cho biết Kiev đang ký hợp đồng để nhận khoảng 1.000 tên lửa Patriot với sự hỗ trợ của các đồng minh và nguồn vốn từ một khoản vay của Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, phần lớn số tên lửa này chỉ được giao trong những năm tới, trong khi Ukraine cần nguồn cung khẩn cấp cho mùa đông sắp tới.
Theo ông Khmara, Ukraine đang đề nghị các đối tác phương Tây cung cấp thêm tên lửa phòng không từ kho dự trữ hiện có, đồng thời điều chỉnh các hợp đồng hiện tại để cải thiện khả năng cung cấp đạn đánh chặn.
Châu Âu có thể giảm áp lực nhưng khó lấp khoảng trống
Theo ông Smetana, việc các nước châu Âu chuyển một phần số tên lửa Patriot đang có trong kho cho Ukraine có thể giúp Kiev vượt qua giai đoạn thiếu hụt trước mắt. Tuy nhiên, lượng dự trữ của chính các nước châu Âu cũng đang chịu sức ép.
Một đánh giá được công bố hồi cuối tháng 8 cho rằng kho tên lửa Patriot của Mỹ tại châu Âu đã giảm mạnh, một phần do nhu cầu sử dụng tăng cao trong cuộc xung đột Mỹ-Iran. Các quan chức Mỹ và NATO khi đó đưa ra những đánh giá khác nhau về mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu hụt, nhưng đều thừa nhận nguồn cung Patriot đang chịu sức ép đáng kể.
Điều này khiến việc chuyển thêm tên lửa từ kho châu Âu sang Ukraine trở thành bài toán khó: các nước đồng minh vừa phải hỗ trợ Kiev, vừa phải duy trì năng lực phòng thủ của chính mình.
Anh ngày 8/9 đã công bố gói hỗ trợ phòng không mùa đông trị giá 100 triệu bảng, trong đó có tên lửa Patriot, cùng đạn pháo và máy bay không người lái. Đây là một phần trong nỗ lực của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine nhằm tăng cường năng lực phòng không của Kiev trước mùa đông.
Dự án Freyja chưa thể giải quyết bài toán mùa đông
Về dài hạn, ông Smetana cho rằng châu Âu cần phát triển những hệ thống mới, có chi phí thấp hơn để đối phó với tên lửa đạn đạo, qua đó giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống và tên lửa đánh chặn đắt đỏ do Mỹ sản xuất.
Ông đề cập tới Freyja, dự án phát triển hệ thống chống tên lửa đạn đạo quy mô châu Âu. Freyja được thúc đẩy trong khuôn khổ một liên minh gồm 10 quốc gia, trong đó có Đan Mạch, Pháp, Đức, Italy, Hà Lan, Na Uy, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Ukraine và Anh. Các nước này hồi tháng 7 đã ký tuyên bố chung về việc thành lập Liên minh phòng thủ chống tên lửa đạn đạo tích hợp.
Theo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, chương trình Freyja đang được triển khai tích cực, với mục tiêu để Ukraine có thể tham gia sản xuất tên lửa và bệ phóng, trong khi các đối tác châu Âu cung cấp những thành phần quan trọng như radar và cảm biến.
Tuy nhiên, đây là dự án trong trung và dài hạn. Việc phát triển, thử nghiệm và triển khai một hệ thống phòng thủ tên lửa mới cần thời gian, do đó Freyja chưa thể đáp ứng nhu cầu cấp bách của Ukraine trong mùa đông năm nay.
“Việc triển khai nó để đối phó các cuộc tấn công đường không là triển vọng trong trung hạn. Ngay cả với những ước tính lạc quan nhất, đáng tiếc đây cũng không phải là giải pháp cho mùa đông này ở Ukraine”, ông Smetana nói.
Nguy cơ nghiêm trọng với hạ tầng năng lượng
Đây là mối lo ngại đặc biệt với Ukraine khi mùa đông đến gần, bởi các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở năng lượng có thể gây tác động lớn đối với hoạt động dân sự cũng như khả năng duy trì hệ thống sưởi và điện của nước này.
Tổng thống Zelensky trước đó cũng đã cảnh báo về nguy cơ các cuộc tấn công mùa đông nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và nhiều lần đề nghị Mỹ cung cấp thêm tên lửa Patriot để bảo vệ các mục tiêu này.
Trong cuộc họp ngày 8/9, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Khmara cho biết ngoài 300 tên lửa đánh chặn Patriot từ các kho dự trữ của đối tác, Kiev cần thêm 500 tên lửa không đối không có khả năng đối phó tên lửa hành trình, các hệ thống phòng không vác vai và 2 tỷ USD cho UAV.