Thượng đỉnh Mỹ - Trung - Nga: Phép thử của đối thoại

Cuộc gặp tại Kỳ Lân Sơn trang giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump chiều 19/11 bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến khép lại bằng một tuyên bố chung ngắn gọn, nhưng mở ra nhiều vấn đề lớn đối với cục diện quốc tế.

trung-nga-my-4572.jpg
Chủ tịch Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc gặp thượng đỉnh ba bên ở thành phố Thâm Quyến, chiều 19/11/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Bốn điểm đồng thuận về cải tổ Liên hợp quốc (LHQ), an ninh năng lượng, quyền miễn trừ của quan chức nhà nước và giảm thiểu rủi ro hạt nhân cho thấy ngay cả giữa những đối thủ chiến lược, lợi ích giao thoa vẫn có thể tạo dựng không gian hợp tác. Tuy nhiên, từ tuyên bố đến hành động còn một khoảng cách lớn. Giá trị thực sự của hội nghị nằm ở khả năng biến những nhận thức chung thành cơ chế hợp tác trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt.

Sự kiện diễn ra giữa lúc trật tự quốc tế chịu sức ép từ nhiều cuộc khủng hoảng chồng lấn. Xung đột Ukraine bước sang năm thứ năm chưa có triển vọng giải quyết rõ ràng; bất ổn Trung Đông tiếp tục đe dọa an ninh khu vực và các tuyến vận tải chiến lược; trong khi Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực từ tháng 2/2026, để lại khoảng trống đáng lo ngại trong kiểm soát vũ khí hạt nhân. Trong bối cảnh đó, việc lãnh đạo ba cường quốc trực tiếp ngồi lại mang ý nghĩa vượt ra ngoài một sự kiện ngoại giao, trước hết là nỗ lực khôi phục kênh liên lạc cấp cao nhằm kiểm soát bất đồng và ngăn nguy cơ tính toán sai lầm chiến lược.

Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh cuộc gặp mang “ý nghĩa đột phá”, kêu gọi ba nước tôn trọng chủ quyền, thể chế chính trị và lợi ích của nhau. Tổng thống Donald Trump coi đây là cơ hội để các cường quốc hạt nhân thảo luận về giảm thiểu rủi ro và chấm dứt xung đột. Trong khi đó, Tổng thống Vladimir Putin nhấn mạnh trách nhiệm chung của ba nước đối với an ninh toàn cầu. Những phát biểu này cho thấy quyết tâm duy trì đối thoại, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: liệu sự đồng thuận về nguyên tắc có đủ sức vượt qua những khác biệt lợi ích vốn ăn sâu trong quan hệ giữa ba cường quốc?

Bốn nội dung trong “Tuyên bố nguyên thủ quốc gia Trung - Nga - Mỹ hướng tới hòa bình” cho thấy những lợi ích giao thoa giữa ba cường quốc, đồng thời bộc lộ những giới hạn của sự đồng thuận.
Điểm thứ nhất là cải tổ LHQ. Với vai trò ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an, Trung Quốc, Nga và Mỹ có ảnh hưởng quyết định đối với các vấn đề hòa bình, an ninh quốc tế. Tuy nhiên, cải cách chỉ có thể thực chất khi các nước lớn sẵn sàng điều chỉnh cách sử dụng quyền lực và đặt lợi ích chung lên trên tính toán riêng. Đây cũng là nghịch lý của quản trị toàn cầu: những quốc gia có vai trò quyết định đối với cải cách lại có lợi ích lớn trong việc duy trì vị thế hiện tại.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump chụp ảnh chung trước cuộc họp ba bên ở thành phố Thâm Quyến, chiều 19/11/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump chụp ảnh chung trước cuộc họp ba bên ở thành phố Thâm Quyến, chiều 19/11/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Điểm thứ hai liên quan đến an ninh năng lượng. Trong bối cảnh thị trường nhiên liệu chịu sức ép từ các biện pháp trừng phạt, nguy cơ gián đoạn vận tải và bất ổn Trung Đông, phối hợp nguồn cung có thể góp phần ổn định thị trường toàn cầu. Dù vậy, những khác biệt về ưu tiên kinh tế và tính toán địa chính trị vẫn là rào cản đối với hợp tác lâu dài.

Đáng chú ý là vấn đề quyền miễn trừ của quan chức nhà nước, phản ánh sự đan xen phức tạp giữa chủ quyền quốc gia và thẩm quyền tài phán quốc tế. Việc ba cường quốc cùng nhấn mạnh nguyên tắc này có thể được xem là nỗ lực củng cố “lá chắn chủ quyền” trước các cơ chế tài phán xuyên quốc gia, trong đó có Tòa án Hình sự quốc tế (ICC). Tuy nhiên, bảo vệ chủ quyền không đồng nghĩa với loại trừ trách nhiệm giải trình. Ranh giới giữa quyền tài phán quốc gia và nghĩa vụ quốc tế vì thế vẫn là vấn đề gây tranh luận.

Nội dung thứ tư về ổn định hạt nhân có ý nghĩa trực tiếp đối với an ninh toàn cầu. Trong bối cảnh lòng tin chiến lược suy giảm và các cơ chế kiểm soát vũ khí suy yếu, cam kết không để xảy ra chiến tranh hạt nhân và thúc đẩy đối thoại giảm thiểu rủi ro có ý nghĩa đặc biệt. Việc Bắc Kinh, Moskva và Washington duy trì kênh đối thoại ba bên cấp cao được xem là bước tiến thực chất, góp phần hạn chế nguy cơ tính toán sai lầm và ngăn cạnh tranh vượt khỏi tầm kiểm soát.

Giới chuyên gia nhận định các nội dung trong tuyên bố chung cho thấy nghệ thuật tìm kiếm tiếng nói chung giữa các cường quốc vốn tồn tại không ít mâu thuẫn mang tính cấu trúc. Ông Wang Yiwei, Viện trưởng Viện Các vấn đề quốc tế tại Trung Quốc, đánh giá đồng thuận giữa lãnh đạo ba nước có thể thúc đẩy hợp tác đa phương sâu rộng hơn, duy trì ổn định chiến lược và góp phần tái định hình trật tự toàn cầu.

Dẫu vậy, cam kết chính trị không thể thay thế các cơ chế kiểm soát có tính ràng buộc. Việc New START hết hiệu lực càng cho thấy nhu cầu cấp thiết phải khôi phục các biện pháp minh bạch, giám sát và kiểm soát vũ khí chiến lược. Đối thoại là bước khởi đầu cần thiết, nhưng ổn định hạt nhân chỉ có thể được bảo đảm bằng những hành động cụ thể.

Nhìn tổng thể, cuộc gặp tại Thâm Quyến cho thấy ba cường quốc đang tìm cách chuyển từ đối đầu thiếu kiểm soát sang quản trị cạnh tranh thông qua những nguyên tắc chung. Trung Quốc, Nga và Mỹ vẫn bất đồng sâu sắc về Ukraine, Trung Đông, thương mại, công nghệ và cấu trúc an ninh toàn cầu, nhưng cùng có lợi ích trong việc ngăn chặn chiến tranh hạt nhân, duy trì nguồn cung năng lượng và tránh để hệ thống quốc tế mất ổn định. Chính những lợi ích giao thoa này tạo cơ sở cho 4 điểm đồng thuận. Việc ba ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ và sở hữu hơn 90% kho vũ khí hạt nhân toàn cầu cùng ngồi lại, thống nhất nguyên tắc không để xảy ra chiến tranh hạt nhân, mở kênh đối thoại giảm thiểu rủi ro và cam kết ổn định nguồn cung năng lượng, đã tạo ra “một chiếc van an toàn” chiến lược, giúp hạ nhiệt nguy cơ xung đột toàn diện và mang lại tâm lý ổn định hơn cho thị trường tài chính, thương mại quốc tế.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc họp ba bên ở thành phố Thâm Quyến, chiều 19/11/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc họp ba bên ở thành phố Thâm Quyến, chiều 19/11/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Tuy nhiên, bức tranh sau hội nghị thượng đỉnh ở Thâm Quyến không chỉ có những gam màu hồng, mà còn ẩn chứa nhiều tính toán chiến lược phức tạp, cùng những giới hạn khó có thể vượt qua trong một sớm, một chiều. Tạp chí TIME và tờ The Guardian (Anh) cho rằng thượng đỉnh Trung - Nga - Mỹ còn cho thấy tín hiệu về một trật tự quốc tế đa cực ngày càng thực dụng hơn, trong đó các nước lớn đề cao tuyệt đối chủ quyền và lợi ích quốc gia, đồng thời giảm bớt sự ràng buộc đối với các thiết chế pháp lý quốc tế.

Đối với các quốc gia không thuộc nhóm cường quốc, diễn biến này đặt ra yêu cầu chủ động hơn trong bảo vệ lợi ích và duy trì không gian chiến lược. Châu Âu, các cường quốc tầm trung tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và ASEAN cần tiếp tục nâng cao năng lực tự chủ, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, đồng thời bảo vệ vai trò của luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương. Trong môi trường cạnh tranh nước lớn, khả năng giữ vững nguyên tắc và cân bằng quan hệ có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh, phát triển của mỗi quốc gia.

Tuyên bố chung tại Kỳ Lân Sơn trang chưa thể chấm dứt xung đột hay xóa bỏ bất đồng giữa các cường quốc. Nhưng trong một thế giới mà cạnh tranh có thể nhanh chóng chuyển thành đối đầu, duy trì đối thoại đã là bước tiến có ý nghĩa. Thách thức thực sự nằm ở chặng đường sau cuộc gặp: liệu 4 điểm đồng thuận có trở thành nền tảng cho hành động cụ thể, hay chỉ dừng lại ở một khoảnh khắc ngoại giao mang tính biểu tượng? Câu trả lời sẽ quyết định giá trị thực chất của thượng đỉnh Thâm Quyến và khả năng các cường quốc cùng kiểm soát cạnh tranh để gìn giữ hòa bình thế giới.

Thanh Tuấn/TTXVN

Dành cho bạn

Việt Nam phát huy vai trò cầu nối tại APEC 2027

Việt Nam phát huy vai trò cầu nối tại APEC 2027

Khi đăng cai Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) lần thứ ba vào năm 2027, Việt Nam có thể tận dụng kinh nghiệm tham gia đồng thời hai hiệp định thương mại lớn của khu vực để thúc đẩy hợp tác giữa các nền kinh tế có ưu tiên khác nhau.