Hàng không Mỹ tê liệt diện rộng
Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) hôm 13/11 đã phải ban hành lệnh ngừng bay trên toàn quốc, một quyết định hiếm gặp, sau khi xảy ra sự cố tại mạng lưới thông tin liên lạc phục vụ hoạt động kiểm soát không lưu. Quyết định này khiến hàng nghìn chuyến bay phải tạm dừng trong nhiều giờ, kéo theo tình trạng chậm, hủy chuyến tại các sân bay trên khắp nước Mỹ và tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động hàng không trong những ngày sau đó.
Theo Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ Sean Duffy, sự cố bắt nguồn từ quá trình nâng cấp một bộ định tuyến (router) tại cơ sở vô tuyến ở El Dorado, bang Arkansas. Trong quá trình thay thế hệ thống dây đồng cũ bằng cáp quang, thiết bị này đã truyền một lượng dữ liệu quá lớn vào mạng lưới viễn thông của FAA, gây quá tải cho các thiết bị khác.
Các quan chức cũng phát hiện một vấn đề khác tại cơ sở ở Amarillo, bang Texas, nơi hệ thống đã được nâng cấp từ vài tuần trước đó. Hai cơ sở sau đó được yêu cầu ngừng hoạt động, nhưng trước thời điểm này, các thiết bị đã gửi tín hiệu đến mạng lưới liên lạc hàng trăm lần mỗi giây. Lượng dữ liệu tăng đột biến khiến một số bộ phận của hệ thống không thể xử lý thông tin kịp thời, dẫn đến tình trạng gián đoạn dây chuyền.
Trong bối cảnh dữ liệu phục vụ kiểm soát không lưu trở nên thiếu nhất quán, FAA quyết định tạm dừng các chuyến bay khởi hành nhằm hạn chế rủi ro đối với hoạt động điều hành bay. Giáo sư Michael McCormick thuộc Đại học Hàng không Embry-Riddle tại bang Florida nhận định việc đóng cửa không phận là quyết định thận trọng và hợp lý khi hệ thống liên lạc trở nên khó dự đoán, không còn bảo đảm độ tin cậy cần thiết.
Tuy nhiên, hậu quả của sự cố không chấm dứt ngay sau khi hệ thống được khôi phục. Theo dữ liệu FlightAware, tổng cộng, khoảng 18.000 chuyến bay đã bị hủy trong đợt gián đoạn 3 ngày.
Việc hủy chuyến trên diện rộng khiến nhiều máy bay và thành viên phi hành đoàn không còn ở đúng vị trí theo lịch trình khai thác. Giám đốc FAA Bryan Bedford cho biết các hãng hàng không cần thêm thời gian để điều chuyển máy bay, phi công và tiếp viên đến những địa điểm cần thiết, qua đó khôi phục lịch bay.
Hàng chục nghìn hành khách bị mắc kẹt tại các sân bay, trong khi nhiều người phải chịu thêm chi phí lưu trú và thuê xe. Các hãng hàng không đã áp dụng chính sách miễn phí đổi vé đối với hành khách bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, thiệt hại kinh tế ước tính lên tới hàng tỷ USD, trong đó 4 hãng hàng không lớn nhất thiệt hại khoảng 345 triệu USD lợi nhuận.
Khi hoạt động hàng không vẫn đang trong quá trình khắc phục, United Airlines tiếp tục gặp sự cố công nghệ trên diện rộng ngày 16/11. Hãng cho biết sự cố ảnh hưởng đến các chuyến bay chuẩn bị khởi hành trên toàn mạng lưới, trong khi máy bay đang ở trên không và các chuyến bay do United Express khai thác không bị ảnh hưởng. Theo FlightAware, ít nhất 418 chuyến bay của United Airlines bị chậm tính đến cuối giờ chiều cùng ngày. Sự cố sau đó đã được khắc phục và không có dấu hiệu cho thấy đây là một cuộc tấn công mạng.
Bộc lộ những điểm yếu
Điểm đáng chú ý trong sự cố hàng không của Mỹ không chỉ nằm ở việc một thiết bị mạng gặp trục trặc, mà còn ở khả năng một vấn đề tại cơ sở riêng lẻ có thể ảnh hưởng đến toàn bộ mạng lưới kiểm soát không lưu quốc gia.
Ông Robert W. Mann Jr., người sáng lập một công ty tư vấn và phân tích hàng không, cho rằng việc một bộ định tuyến đơn lẻ có thể khiến cả mạng lưới quốc gia ngừng hoạt động là điều khó chấp nhận. Theo ông, những vấn đề kỹ thuật từng xuất hiện ở quy mô nhỏ trong quá khứ có thể trở nên nghiêm trọng hơn nhiều khi được triển khai trên phạm vi toàn quốc.
Cùng quan điểm, ông Greg Feith, chuyên gia hàng không và cựu điều tra viên của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB), đặt câu hỏi về việc hệ thống kiểm soát không lưu có thể bị vô hiệu hóa bởi một “điểm lỗi duy nhất”. Ông cho rằng đây là điểm yếu khó hiểu, bởi trong ngành hàng không, nguyên tắc thiết kế an toàn luôn hướng tới việc loại bỏ những yếu tố có thể khiến toàn bộ hoạt động phụ thuộc vào một thiết bị hoặc một bộ phận duy nhất.
Ông nhấn mạnh việc sử dụng cáp quang thay cho dây đồng không tự động giải quyết được các vấn đề liên quan đến thiết bị định tuyến. Việc nâng cấp hạ tầng là cần thiết, nhưng không thể được xem là giải pháp duy nhất để ngăn ngừa sự cố. Điều quan trọng hơn là phải tăng cường khả năng giám sát, xây dựng các hệ thống dự phòng và bảo đảm trục trặc tại một bộ phận không buộc toàn bộ mạng lưới phải ngừng hoạt động.
Các chuyên gia cảnh báo việc đẩy nhanh tiến độ hiện đại hóa một hệ thống đã tồn tại hàng chục năm có thể phát sinh rủi ro, nhất là khi hạ tầng cũ vẫn phải duy trì hoạt động trong lúc thiết bị mới được lắp đặt và kiểm thử. Vì vậy, các thay đổi về phần cứng và phần mềm cần được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, có thể ưu tiên những khung giờ ban đêm thay vì thời điểm hoạt động bay cao điểm.
Không có bằng chứng về cuộc tấn công mạng
Trước những chỉ trích, Bộ trưởng Sean Duffy cho rằng hệ thống kiểm soát không lưu lỗi thời là một trong những nguyên nhân khiến hạ tầng hàng không Mỹ dễ bị tổn thương, đồng thời kêu gọi Quốc hội phân bổ thêm ngân sách để đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa. Ông cũng đề cập trách nhiệm của L3Harris, nhà thầu thực hiện nâng cấp mạng lưới viễn thông của FAA.
L3Harris cho biết đang phối hợp với FAA trong quá trình điều tra và khẳng định an toàn, độ tin cậy là những ưu tiên hàng đầu. Công ty cho biết đã hoàn thành hơn 70% kế hoạch chuyển đổi hệ thống thông tin liên lạc từ hạ tầng dây đồng sang cáp quang. FAA hiện tiến hành các đợt kiểm tra bổ sung cùng nhà thầu để xác định liệu còn tồn tại những rủi ro tương tự hay không.
Tuy nhiên, nguyên nhân chính xác của sự cố ngày 13/11 vẫn chưa được xác định đầy đủ. Các quan chức đang xem xét liệu vấn đề xuất phát từ thiết bị, quá trình lắp đặt hay những yếu tố khác trong mạng lưới. Chính phủ Mỹ cho biết không có bằng chứng về một cuộc tấn công mạng. Giám đốc FAA Bryan Bedford cũng khẳng định chưa phát hiện dấu hiệu liên quan đến hành vi phá hoại hoặc trí tuệ nhân tạo (AI).
Các sự cố vừa qua cho thấy hiện đại hóa hạ tầng hàng không không chỉ đơn thuần là thay thế công nghệ cũ bằng thiết bị mới, mà còn đòi hỏi bảo đảm khả năng vận hành liên tục, tính tương thích và độ an toàn của toàn mạng lưới. Trong lĩnh vực mà độ chính xác và tính liên tục của thông tin có ý nghĩa trực tiếp đối với an toàn bay, một trục trặc kỹ thuật dù xuất phát từ phạm vi nhỏ cũng có thể gây hậu quả trên diện rộng.