Geofor: Việt Nam là hướng đi chiến lược của doanh nghiệp Nga tại châu Á

Bài viết nhận định chuyến thăm là cột mốc định hình lại chất lượng hợp tác kinh tế, khẳng định vị thế đặc biệt của Việt Nam trên bàn cờ địa chính trị châu Á và đưa ra những phân tích sâu sắc về tầm nhìn của các dự án dài hạn giữa hai quốc gia.

Theo Geofor, trong bối cảnh Việt Nam bước vào chu kỳ chính trị mới sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam và kiện toàn các chức danh lãnh đạo cấp cao của Nhà nước tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, việc Tổng Bí thư Tô Lâm đồng thời đảm nhiệm cương vị Chủ tịch nước đã tạo thêm vị thế và tầm vóc đặc biệt cho các cuộc hội đàm cấp cao tại Moskva. Sự kiện này tạo xung lực mạnh mẽ để hiện thực hóa Kế hoạch tổng thể phát triển hợp tác đến năm 2030 và Tuyên bố chung năm 2025.

Bài viết phân tích động lực thúc đẩy chu kỳ hợp tác mới này bắt nguồn từ chính nhiệm vụ phát triển của Việt Nam, khi công nghiệp hóa gắn liền với việc nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ và quốc tế hóa được xem là đòn bẩy để tăng tốc tiến trình này. Đây là không gian hành động thực chất cho Moskva khi các đề xuất công nghệ của Nga đáp ứng trọn vẹn nhu cầu nâng tầm và tăng trưởng của nền công nghiệp Việt Nam.

Geofor nhấn mạnh hợp tác năng lượng tiếp tục là trụ cột vững chắc và chín muồi nhất trong quan hệ song phương. Bên cạnh các mô hình liên doanh kiểu mẫu hoạt động hiệu quả nhiều thập kỷ qua như “Vietsovpetro” tại Việt Nam và “Rusvietpetro” tại Nga, phân tích của Geofor chỉ ra rằng chuyến thăm lần này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy các quyết định đầu tư mang tính bước ngoặt nhằm duy trì bền vững cơ sở tài nguyên trong bối cảnh sản lượng tại các mỏ lâu năm suy giảm tự nhiên. Hai bên đang tích cực đàm phán để tập đoàn “Zarubezhneft” tiếp cận và triển khai thăm dò, khai thác tại các lô dầu khí mới trên thềm lục địa của Việt Nam. Đặc biệt, theo đề xuất của phía Việt Nam, hai nước đang hướng tới việc mở rộng sang lĩnh vực năng lượng tái tạo với dự án sản xuất thiết bị điện gió và xây dựng chuỗi cung ứng, tận dụng nền tảng liên kết dầu khí sẵn có để chuyển dịch sang công nghệ xanh.

Một điểm nhấn chiến lược mang tầm nhìn thế kỷ trong chương trình nghị sự được Geofor chú ý là Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Trên cơ sở Hiệp định liên chính phủ ký ngày 23/3/2026, dự án thiết kế gồm hai tổ máy sử dụng lò phản ứng VVER-1200 hiện đại với tổng công suất 2.400 MW.

Đối với Việt Nam, dự án này là giải pháp cốt lõi bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, cung cấp nguồn điện nền ổn định xuyên suốt 24/7 phục vụ công nghiệp hóa. Đối với Nga, đây không chỉ là một hợp đồng xây dựng đơn thuần mà là cam kết hiện diện công nghệ lâu dài thông qua chuỗi cung ứng nhiên liệu, bảo dưỡng và dịch vụ kỹ thuật kéo dài hàng thập kỷ. Hiện nay, hai bên đang đẩy nhanh các cuộc đàm phán nhằm thống nhất các điều kiện tài chính và cơ chế phân chia nghĩa vụ hợp đồng bền vững để sớm đưa dự án vào giai đoạn triển khai thực tế.

Trong lĩnh vực thương mại, sau khi kim ngạch thương mại hai chiều đạt 4,77 tỷ USD vào năm 2025 (tăng 4% so với năm 2024), lãnh đạo cấp cao hai nước đã thống nhất đặt mục tiêu định hướng đầy tham vọng là 15 tỷ USD. Phân tích của Geofor cho thấy cấu trúc dòng chảy thương mại hiện tại mang tính bổ trợ sâu sắc (than đá, phân bón của Nga và dệt may, cà phê, thủy hải sản của Việt Nam). Để đạt được cột mốc 15 tỷ USD, hai bên hướng tới dịch chuyển từ tăng trưởng sản lượng các mặt hàng truyền thống sang thúc đẩy hợp tác sản xuất trực tiếp tại chỗ nhằm tạo ra các dòng hàng hóa ổn định, bền vững. Đồng thời, Việt Nam tiếp tục đề xuất phía Nga gỡ bỏ các rào cản kỹ thuật, mở rộng danh sách các doanh nghiệp chế biến thủy sản được cấp phép để tận dụng tối đa các ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh Kinh tế Á Âu (EAEU, có hiệu lực từ năm 2016).

Đòn bẩy cho sự bứt phá thương mại là hệ thống logistics ngày càng đa dạng. Bên cạnh tuyến đường biển huyết mạch do tập đoàn vận tải FESCO vận hành giữa Vladivostok và các cảng Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, tuyến đường sắt liên vận quốc tế kết nối Việt Nam sang vùng Moskva (quá cảnh qua Trung Quốc và Mông Cổ) được khai trương từ tháng 7/2025 đã mở ra lựa chọn tối ưu về tốc độ và chi phí cho doanh nghiệp. Việc khôi phục đường bay thẳng Hà Nội - Moskva của Vietnam Airlines từ tháng 5/2025 cùng kế hoạch mở rộng các chuyến bay thuê chuyến (charter) không chỉ thúc đẩy mạnh mẽ ngành du lịch (với hơn 1 triệu lượt khách Nga đến Việt Nam trong 8 tháng đầu năm 2026) mà còn tạo điều kiện tối đa cho các chuyến công tác và kết nối giao thương.

Mối quan hệ song phương cũng được củng cố vững chắc bằng nền tảng hợp tác giáo dục và nhân văn sâu sắc. Theo Geofor, hiện có gần 3.000 sinh viên Việt Nam đang học tập tại các cơ sở giáo dục của Nga và phía Nga tiếp tục dành hơn 1.000 suất học bổng hằng năm cho Việt Nam. Đặc biệt, để chuẩn bị cho chương trình điện hạt nhân, Việt Nam cần hàng chục nghìn chuyên gia, trong đó riêng Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 cần khoảng 3.900 nhân sự vận hành vào năm 2030. Nga cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong việc đào tạo chuyên sâu đội ngũ kỹ sư, chuyên gia quản lý an toàn và xử lý chất thải phóng xạ này ngay trong quá trình đàm phán xây dựng nhà máy.

Bên cạnh đó, Trung tâm Nhiệt đới Nga - Việt tiếp tục phát huy vai trò định hình các chương trình nghiên cứu khoa học ứng dụng giai đoạn 2025-2029 trong các lĩnh vực mũi nhọn như khoa học vật liệu và y học. Sợi dây gắn kết nhân văn còn được củng cố với cộng đồng khoảng 80.000 người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nga, cùng mạng lưới hơn 500 thỏa thuận hợp tác giữa các trường đại học và tổ chức khoa học hai nước.

Theo đánh giá chiến lược của Geofor, ý nghĩa của chuyến thăm vượt ra ngoài khuôn khổ các dự án song phương, đặt ra bài toán về vai trò của Việt Nam trong chính sách xoay trục sang châu Á của giới kinh doanh Nga. Dù chương trình nghị sự hướng Đông của Nga tập trung phần lớn vào Trung Quốc do quy mô thị trường vượt trội, nhưng Việt Nam xứng đáng nhận được một sự định vị và đánh giá riêng biệt. Với quy mô dân số đạt 102,3 triệu người (năm 2025), tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng 8,02% vào năm 2025 và Ngân hàng Thế giới dự báo đạt 6,8% trong năm 2026, cùng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện đạt 27,6 tỷ USD trong năm 2025, Việt Nam đã trở thành một nền kinh tế có quy mô lớn, giàu tiềm năng và có độ mở hàng đầu thế giới.

Đối với các nhà đầu tư Nga, Việt Nam không chỉ là một thị trường tiêu thụ thuần túy mà là một hướng đi độc lập, trọng tâm để đa dạng hóa chiến lược kinh doanh tại châu Á. Việt Nam sở hữu mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng và có chất lượng, gồm FTA giữa Việt Nam và các nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), các FTA với Liên minh châu Âu (EU), Anh và EAEU. Đây là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp Nga tiếp cận thị trường Đông Nam Á, nếu đầu tư và tổ chức sản xuất tại Việt Nam, đồng thời đáp ứng đầy đủ các quy tắc xuất xứ. Trong đó có các yêu cầu về hàm lượng giá trị khu vực (RVC) theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA). Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải tạo ra giá trị thực chất tại Việt Nam, thay vì chỉ thực hiện những công đoạn lắp ráp đơn giản ở khâu cuối.

Đặc biệt, Geofor kết luận lợi thế cạnh tranh lớn nhất của dòng vốn Nga tại Việt Nam không phải bắt đầu từ vạch xuất phát. Di sản hợp tác lâu đời từ các liên doanh dầu khí, hướng đi hạt nhân đang thành hình và sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai dân tộc là bệ phóng hoàn hảo để hai bên tự tin mở rộng hợp tác sang các ngành công nghiệp phụ trợ, thiết bị kỹ thuật cao, dịch vụ hậu mãi và nội địa hóa tại chỗ.

Do đó, theo đánh giá của Trung tâm Geofor, kết quả chuyến thăm cấp Nhà nước tới Nga lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ được đo lường bằng số lượng văn kiện được ký kết, mà phải được nhìn nhận qua những tiến triển cụ thể. Việt Nam đang khẳng định vị thế là một hướng đi độc lập, trọng tâm để doanh nghiệp Nga đa dạng hóa chiến lược kinh doanh và bám rễ sâu hơn tại thị trường châu Á đầy tiềm năng.