Dòng xe tăng T-80 từng được kỳ vọng có thể tiến nhanh qua châu Âu nhờ tốc độ vượt trội. Sau nửa thế kỷ phát triển, phiên bản hiện đại hóa T-80BVM được Nga đánh giá cao về khả năng cơ động và sức chiến đấu. Tuy nhiên, những hạn chế về tiêu hao nhiên liệu, bảo dưỡng và khả năng bảo vệ kíp xe vẫn đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực tế của dòng xe tăng này.
Từ “xe tăng eo biển Manche” đến phiên bản hiện đại hóa
Theo tạp chí National Interest, mùa Hè năm 2026 đánh dấu 50 năm kể từ khi T-80, một trong những dòng xe tăng chiến đấu chủ lực tiêu biểu của Liên Xô, được đưa vào sử dụng. Điểm đặc biệt của mẫu xe này là động cơ turbine khí, cho phép đạt tốc độ khoảng 70 km/giờ và khởi động nhanh trong điều kiện giá rét.
Nhờ tốc độ cao, phiên bản T-80B từng được gọi bằng biệt danh “xe tăng eo biển Manche”, thể hiện kỳ vọng của các nhà thiết kế Liên Xô rằng lực lượng thiết giáp có thể tiến nhanh qua Đức để tới eo biển Manche chỉ trong 5 ngày. Tuy nhiên, động cơ turbine khí cũng tiêu thụ nhiều nhiên liệu và đòi hỏi công tác bảo dưỡng phức tạp, tốn kém.
Theo tập đoàn công nghiệp quốc phòng Rostec của Nga, T-80 đã trải qua quá trình hiện đại hóa toàn diện để trở thành phiên bản T-80BVM. Trong quá trình tham chiến tại Ukraine, dòng xe này tiếp tục được điều chỉnh với hàng trăm cải tiến, tập trung vào tăng cường giáp bảo vệ và nâng cấp các hệ thống trên xe.
Rostec cho biết T-80BVM có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từ đột phá phòng tuyến đến phối hợp với thiết bị bay không người lái trinh sát để thực hiện các đòn tấn công trực tiếp. Tập đoàn này còn mô tả xe như một dạng “xe tăng bắn tỉa”, nhấn mạnh khả năng khai hỏa ở cự ly xa và đặc tính tiếng ồn tương đối thấp của động cơ turbine khí trong một số điều kiện vận hành.
Những nâng cấp đáng chú ý của T-80BVM không chỉ nằm ở động cơ turbine khí GTD-1250 công suất 1.250 mã lực, mà còn ở hệ thống bảo vệ và điều khiển hỏa lực. Xe được trang bị giáp phản ứng nổ Relikt nhằm tăng khả năng chống chịu trước một số loại đạn chống tăng, kính ngắm đa kênh Sosna-U tích hợp khả năng quan sát ảnh nhiệt và đo xa, cùng hệ thống ổn định pháo được cải tiến để hỗ trợ bắn chính xác hơn khi xe di chuyển.
Các phiên bản nâng cấp gần đây còn được bổ sung thiết bị tác chiến điện tử và kết cấu bảo vệ chống UAV, trong đó có hệ thống dây cáp thép bao quanh xe nhằm hạn chế tác động của một số loại đạn tấn công từ thiết bị bay không người lái. Những thay đổi này phản ánh nỗ lực điều chỉnh T-80BVM trước các mối đe dọa ngày càng đa dạng trên chiến trường hiện đại.
Kinh nghiệm chiến trường đặt ra những câu hỏi
Một trong những đặc điểm thường được nhắc đến khi nói về T-80 là khả năng bật khỏi mặt đất khi vượt qua đường dốc ở tốc độ cao. Năm 1993, một chiếc T-80U từng thực hiện màn trình diễn như vậy tại triển lãm vũ khí ở Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, sau đó tiếp đất và tiếp tục di chuyển.
Nhưng lịch sử tác chiến của T-80 cho thấy các thông số kỹ thuật không phải lúc nào cũng chuyển hóa thành ưu thế trên chiến trường.
Trong cuộc Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất giai đoạn 1994–1996, xe tăng T-80 chịu tổn thất đáng kể. Một điểm yếu của các phiên bản đời đầu nằm ở cách bố trí đạn trong hệ thống nạp đạn tự động bên dưới tháp pháo. Khi đạn chống tăng đánh trúng khu vực này, vụ nổ thứ cấp có thể phá hủy xe và gây hậu quả nghiêm trọng đối với kíp lái.
Xe tăng Nga tiêu diệt mục tiêu trên đường hành tiến trong khuôn khổ cuộc tập trận chiến lược Zapad-2021. Ảnh: Trần Hiếu - PV TTXVN tại Nga
Theo National Interest, trong một trận giao tranh tại Grozny vào tháng 12/1994, lực lượng Chechnya đã phá hủy 18 trong số 84 xe tăng T-80 thuộc một đơn vị thiết giáp Nga. Các xe tham chiến khi đó chưa được trang bị giáp phản ứng nổ, khiến chúng dễ bị tổn thương trước vũ khí chống tăng cá nhân.
Những kinh nghiệm này góp phần thúc đẩy việc cải thiện khả năng bảo vệ trên các phiên bản sau. Tuy nhiên, giáp tăng cường không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ từ tên lửa chống tăng, thiết bị bay không người lái và các loại vũ khí tấn công từ nhiều hướng trên chiến trường hiện đại.
Trong chiến dịch quân sự tại Ukraine, Nga tiếp tục đưa T-80 vào sử dụng, bao gồm các phiên bản hiện đại hóa. Dòng xe này cũng chịu tổn thất, trong khi hiệu quả tác chiến phụ thuộc đáng kể vào điều kiện triển khai và cách phối hợp với các lực lượng khác.
Việc nâng cấp T-80BVM cho thấy nỗ lực của Nga nhằm tận dụng nền tảng xe tăng đã được phát triển từ nhiều thập niên trước. Dù vậy, theo National Interest, khả năng cơ động và hỏa lực chỉ là một phần của năng lực tác chiến. Mức độ bảo vệ kíp xe, độ tin cậy, khả năng tiếp tế nhiên liệu và bảo dưỡng mới là những yếu tố quyết định liệu các cải tiến có tạo ra khác biệt bền vững trên chiến trường hay không.
