Trong cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn TASS, chuyên gia quan hệ quốc tế Nga Andrey Sushentsov cho rằng Mỹ đang chuyển phần lớn trách nhiệm hỗ trợ Ukraine sang châu Âu, trong khi các nước EU phải đối mặt với những hạn chế về nguồn lực và khả năng phối hợp chiến lược. Theo ông, những sức ép này có thể ảnh hưởng đến triển vọng giải quyết xung đột trong thời gian tới.
Ông Andrey Sushentsov hiện là Trưởng khoa Quan hệ quốc tế thuộc Viện Quan hệ quốc tế Quốc gia Moskva (MGIMO), đồng thời là thành viên Hội đồng chuyên gia khoa học thuộc Hội đồng An ninh Liên bang Nga.
Mỹ chuyển gánh nặng, châu Âu đối mặt sức ép
Theo ông Sushentsov, cách tiếp cận ban đầu của Washington là hỗ trợ Ukraine về quân sự để gây sức ép lên Nga, qua đó phục vụ các mục tiêu chiến lược của Mỹ. Tuy nhiên, ông cho rằng Washington đã dần chuyển trọng tâm sang những ưu tiên khác, trong đó có khu vực Đông Á, đồng thời tìm cách thúc đẩy giải quyết cuộc khủng hoảng Ukraine.
Theo cách nhìn của chuyên gia Nga, Mỹ muốn giảm sự can dự trực tiếp nhưng không để việc rút lui dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Ukraine. Washington vì thế chuyển trách nhiệm hỗ trợ Kiev sang các đồng minh NATO tại châu Âu, đồng thời duy trì vai trò trung gian thúc đẩy đàm phán.
Ông Sushentsov cho rằng các nước Tây Âu khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của Mỹ do hạn chế về nguồn lực quân sự, công nghệ và khả năng hoạch định chiến lược. Việc các quyết định quan trọng của Liên minh châu Âu (EU) phải đạt được sự đồng thuận giữa nhiều quốc gia cũng khiến quá trình hành động chung trở nên phức tạp.
Về kinh tế, chuyên gia này nhận định việc tiếp tục dành nguồn lực lớn cho Ukraine đang tạo thêm sức ép đối với các nước châu Âu, trong bối cảnh nợ công của nhiều nền kinh tế lớn ở mức cao. Ông cho rằng các khoản chi này chưa mang lại kết quả chiến lược như kỳ vọng của những nước ủng hộ Kiev.
Châu Âu tìm kiếm vai trò chiến lược
Theo ông Sushentsov, cuộc khủng hoảng Ukraine cũng thúc đẩy các nước Tây Âu tăng cường phối hợp về quốc phòng và tìm cách nâng cao vai trò độc lập trong các vấn đề an ninh. Dù vậy, ông cho rằng những khác biệt về lợi ích giữa các thành viên vẫn là trở ngại lớn.
Các nước châu Âu không có một quân đội chung thống nhất, trong khi ngành công nghiệp quốc phòng còn phân tán, với nhiều hệ thống vũ khí khác nhau. Việc chuẩn hóa trang bị, phối hợp sản xuất và phân bổ nguồn lực vì thế đòi hỏi thời gian và nguồn đầu tư đáng kể.
Chuyên gia Nga cũng cho rằng lập trường cứng rắn với Moskva đang trở thành một trong những yếu tố thúc đẩy sự đoàn kết nội khối EU. Tuy nhiên, mức độ ưu tiên đối với vấn đề Nga khác nhau giữa các quốc gia, tùy thuộc vào vị trí địa lý và những mối quan tâm đối ngoại của mỗi nước.
Về triển vọng đối thoại, ông Sushentsov nhận định Nga chỉ có lợi ích trong việc đàm phán với các nước Tây Âu nếu các bên hướng tới một cấu trúc an ninh ổn định trên lục địa, thay vì tiếp tục coi quan hệ với Nga chủ yếu là sự đối đầu.
Đây cũng là quan điểm của phía Nga về điều kiện cho một thỏa thuận an ninh lâu dài. Trong thực tế, khả năng khôi phục đối thoại sẽ phụ thuộc vào việc các bên có thể thu hẹp bất đồng về những vấn đề cốt lõi, bao gồm an ninh, lãnh thổ và các bảo đảm đối với Ukraine, hay không.
Áp lực nguồn lực và triển vọng chấm dứt xung đột
Một nội dung đáng chú ý trong nhận định của ông Sushentsov là khả năng các nước phương Tây ngày càng phải cân nhắc kỹ hơn về hiệu quả của những nguồn lực đã dành cho Ukraine.
Theo chuyên gia này, chiến lược làm suy yếu đối phương thông qua một cuộc xung đột kéo dài đang tiêu hao nguồn lực của các bên tham gia. Ông cho rằng các hệ thống vũ khí và cơ sở hạ tầng quân sự cần được bổ sung, thay thế liên tục, kéo theo chi phí ngày càng lớn.
Ông cũng nhận định những tranh luận trong nội bộ các nước châu Âu về chi phí hỗ trợ Ukraine có thể gia tăng, nhất là khi các chính phủ phải giải thích mục tiêu và kết quả của những khoản chi ngân sách lớn trước công chúng.
Tuy nhiên, việc xuất hiện sức ép về ngân sách không đồng nghĩa các nước phương Tây sẽ nhanh chóng thay đổi chính sách. Quyết định tiếp tục hỗ trợ hay điều chỉnh mức độ can dự còn liên quan đến đánh giá an ninh, quan hệ đồng minh và cách mỗi chính phủ nhìn nhận những hệ quả của cuộc xung đột.
Khi được hỏi về thời điểm kết thúc khủng hoảng Ukraine, ông Sushentsov cho rằng tiến trình này có thể diễn ra trong những tháng tới hoặc vài năm tới, thay vì kéo dài thêm cả một thập niên. Ông mô tả tình hình hiện nay là giai đoạn cuối của quá trình giải quyết xung đột.
"Không ai muốn đứng ra chịu trách nhiệm. Vấn đề này không chỉ mang khía cạnh chính trị mà còn cả khía cạnh tài chính. Ai sẽ phải chịu trách nhiệm cho hàng trăm tỷ euro đã đổ vào một dự án vô ích về mặt chiến lược – một dự án vừa gây thù chuốc oán với Nga, vừa làm suy yếu an ninh trên toàn châu lục?", chuyên gia Sushentsov trả lời phỏng vấn của TASS.
"Đó chính là lý do tại sao chúng ta đang bàn về một viễn cảnh lịch sử trong ngắn hạn. Nó có thể kết thúc trong vài tháng tới, hoặc có lẽ là vài năm tới. Nhưng chúng ta không đang nói về một cuộc chiến kéo dài cả thập kỷ. Vấn đề là đây vẫn sẽ là một cuộc khủng hoảng với những giai đoạn riêng biệt, và hiện tại chúng ta đang ở giai đoạn cuối cùng của quá trình giải quyết cuộc khủng hoảng đó", ông Sushentsov nhấn mạnh.
