Tích hợp Chương trình mục tiêu quốc gia là bước đi đột phá, thể hiện tư duy mới 

Tránh tạo khoảng trống pháp lý

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu cho rằng, đây là bước đi đột phá, thể hiện tư duy mới trong xây dựng pháp luật, không chỉ “mở đường” mà còn dám “sửa đường” để khắc phục những phân tán, dàn trải, giảm tối đa chi phí, nâng cao hiệu quả theo đúng đường lối của Đảng.

Ông Nguyễn Hữu Toàn cho biết, Nghị quyết đã xác định việc tích hợp không được làm gián đoạn nhiệm vụ hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của các đối tượng thụ hưởng. Tuy nhiên, Điều 6 của nghị quyết quy định: Kể từ ngày Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết này, 4 nghị quyết cụ thể của 4 Chương trình mục tiêu quốc gia đang thực hiện sẽ hết hiệu lực thi hành. 

Theo ông Nguyễn Hữu Toàn, quy định như vậy có thể tạo ra khoảng trống pháp lý trong chuyển tiếp thực hiện, nhất là trong giai đoạn từ nay đến hết năm 2026. Bởi trên thực tế, khi các nghị quyết cũ không còn hiệu lực thì các văn bản quy phạm hướng dẫn các nghị quyết trên (như Nghị định, Quyết định, Thông tư) cũng sẽ đồng thời hết hiệu lực thi hành. 

Như vậy, toàn bộ quá trình triển khai thực hiện các dự án đầu tư cũng như các khoản chi sự nghiệp sẽ không còn cơ sở pháp lý để triển khai. Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn đề nghị rà soát rất kỹ lưỡng nội dung này để đảm bảo chương trình được triển khai liên tục và có hiệu quả.

Tránh tạo ra một “siêu chương trình” 

Bày tỏ thống nhất với chủ trương đầu tư CTMTQG phát triển văn hóa xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, đại biểu Bùi Văn Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa nhận định, đây không đơn thuần là hợp nhất 4 CTMTQG mà cần được nhìn nhận như một bước đổi mới trong tư duy phát triển và quản trị các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, 4 chương trình tuy thuộc những lĩnh vực khác nhau nhưng xét đến cùng đều hướng tới một chủ thể là con người, một không gian cộng đồng và địa phương, một mục tiêu là nâng cao chất lượng phát triển và chất lượng cuộc sống của nhân dân. 

“Nghèo đói không chỉ là thiếu thu nhập. Phát triển nông thôn không chỉ là hạ tầng. Phát triển vùng dân tộc thiểu số không thể tách rời khỏi giáo dục, y tế, văn hóa và sinh kế. Vì vậy, tích hợp tạo điều kiện chuyển từ tư duy quản lý theo từng chương trình, từng ngành sang tư duy phát triển tích hợp lấy con người làm trung tâm, đồng thời khắc phục phân tán nguồn lực, chồng chéo đối tượng và thủ tục. Giá trị lớn nhất cần đạt được không phải là 4 chương trình cộng lại thành 1 chương trình, mà phải tạo ra hiệu quả tổng hợp lớn hơn tổng hiệu quả của 4 chương trình riêng”, đại biểu Bùi Văn Dũng phân tích.

Tuy nhiên, ông Bùi Văn Dũng cũng thẳng thắn chỉ rõ, chính ưu điểm của việc tích hợp cũng đặt ra một rủi ro cần nhận diện ngay từ đầu. Phạm vi chương trình rất rộng, tổng nguồn lực dự kiến giai đoạn 2026 - 2030 lên tới 808.558 tỷ đồng. Vì vậy, nếu chỉ hợp nhất về tên gọi và đầu mối, nhưng bên trong vẫn duy trì nhiều cơ chế phân bổ, định mức, thủ tục và hệ thống báo cáo riêng thì có thể giảm số lượng chương trình nhưng lại tạo ra một “siêu chương trình” rất lớn và phức tạp.

Đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi là tích hợp như thế nào để không làm mất đi tính đặc thù của từng lĩnh vực. “Tôi đề nghị quán triệt nguyên tắc ‘Thống nhất về mục tiêu và quản trị, nhưng tôn trọng đặc thù chuyên môn’. Văn hóa không thể quản trị hoàn toàn như đầu tư hạ tầng. Giáo dục không thể đánh giá như giảm nghèo”, ông Bùi Văn Dũng nêu rõ.

Việc hợp nhất một CTMTQG phải thể hiện rõ qua kết quả phát triển con người, lấy kết quả đầu ra và mức độ cải thiện thực chất đời sống nhân dân làm thước đo, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.
Việc hợp nhất không chỉ là hợp nhất nguồn lực, đầu mối quản lý mà phải bảo đảm tích hợp thực chất các mục tiêu, nhiệm vụ có cùng đối tượng, địa bàn và kết quả đầu ra. 

Cùng quan điểm này, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, Đoàn ĐBQH Thành phố Đà Nẵng cho rằng, tích hợp phải thực chất, tạo ra một phương thức quản trị và điều phối nguồn lực thống nhất. Cần có một mục tiêu chung, một logic chính sách thống nhất, một cơ chế điều phối nguồn lực và một phương thức quản trị thống nhất.