Hoàn thiện Bộ luật Hình sự đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Thực hiện phân công của Chính phủ, Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, ban, ngành, địa phương và các cơ quan có liên quan tiến hành tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 nhằm đánh giá tổng thể, toàn diện việc tổ chức thi hành đạo luật này trên thực tiễn, phục vụ công tác xây dựng dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Theo báo cáo, thời gian qua, công tác điều tra, truy tố tội phạm đã có những chuyển biến tích cực, đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; số vụ án khởi tố điều tra và kết quả xử lý năm sau cao hơn năm trước; các trường hợp đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ điều tra chiếm tỷ lệ nhỏ trong các vụ án kết thúc điều tra; hạn chế được oan, sai; chủ động phòng ngừa tội phạm; góp phần kiềm chế sự gia tăng của tội phạm, giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Trong công tác xét xử của ngành Tòa án, việc áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự trong thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực, phát huy hiệu quả, thể hiện tinh thần chủ động phòng ngừa và kiên quyết đấu tranh chống tội phạm, thông qua hình phạt nhằm răn đe, giáo dục, cảm hóa, cải tạo người phạm tội trở thành người lương thiện.

Công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp giai đoạn truy tố các tội phạm hình sự đạt tỷ lệ truy tố đúng thời hạn đạt 100%, tỷ lệ truy tố đúng tội danh trong các năm vượt chỉ tiêu so với chỉ tiêu đặt ra của Quốc hội. Chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát giải quyết các vụ án hình sự được đảm bảo.

Bên cạnh đó, báo cáo cũng nêu những khó khăn, vướng mắc trong công tác tổ chức thi hành Bộ luật Hình sự hơn 8 năm qua. Tình hình tội phạm có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường, xuất hiện nhiều hành vi mới, thủ đoạn phạm tội mới tinh vi hơn và khó đối phó hơn. Hệ thống pháp luật trên nhiều lĩnh vực còn những sơ hở, thiếu sót, một số các quy định chưa thống nhất, tạo điều kiện để các đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi phạm tội. Trình độ, năng lực và hiểu biết pháp luật hình sự của cán bộ và đội ngũ làm công tác thi hành pháp luật hình sự là chưa đồng đều, ý thức tuân thủ pháp luật đôi khi còn hạn chế. Một số lãnh đạo các cơ quan chức năng đôi khi chưa thực sự phát huy vai trò của người đứng đầu trong công tác tổ chức triển khai, thi hành Bộ luật Hình sự. Ý thức và tinh thần tuân thủ, trình độ nhận thức pháp luật hình sự của một bộ phận người dân còn thấp...

Các nguồn kinh phí, cơ sở vật chất phục vụ công tác thi hành Bộ luật Hình sự chưa đảm bảo, chưa thực sự đồng bộ, hiện đại và đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ. Sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan trong triển khai, thi hành Luật có lúc, có nơi còn lỏng lẻo, chưa đồng bộ, còn mang tính hình thức.

Qua rà soát, đánh giá thấy rằng, hiện nay, còn nhiều quy định của Bộ luật Hình sự chưa phù hợp với tình hình, diễn biến của tội phạm trên thực tế, chưa phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội gây nhiều khó khăn với công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm của cơ quan chức năng.

Theo báo cáo, Bộ luật Hình sự chưa có quy định để điều chỉnh đối với một số hành vi nguy hiểm mới nảy sinh trong thực tiễn hoặc chưa có quy định để thể chế hóa quy định của Đảng, nội luật hóa các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Qua rà soát thấy rằng, thực tiễn tình hình tội phạm có nhiều diễn biến mới, nhiều loại hành vi mới gây nguy hiểm cho xã hội nhưng chưa được Bộ luật Hình sự quy định, đã tạo những “khoảng trống” nhất định trong phòng ngừa, đấu tranh, xử lý, đặc biệt là các hành vi trong lĩnh vực công nghệ cao, môi trường, kinh tế, chức vụ...

Bên cạnh đó, thời gian qua, Đảng đã đề ra nhiều chủ trương mới trong xây dựng, bảo vệ đất nước và phòng, chống tội phạm, đặt ra yêu cầu phải kịp thời thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự.

Ngoài ra, qua nghiên cứu, rà soát thấy rằng, Bộ luật Hình sự cũng cần phải tiếp tục nội luật hóa các khuyến nghị của các tổ chức quốc tế, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Bên cạnh đó, một số quy định của Bộ luật Hình sự còn chưa thống nhất trong nội dung các điều luật, mâu thuẫn trong tên của điều luật với nội dung quy định, các điều luật trong cùng một chương còn chồng chéo; quy định của Bộ luật Hình sự còn trùng dẫm, mâu thuẫn, chưa thống nhất với quy định của các văn bản quy phạm pháp luật khác, đặc biệt là các văn bản pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự và các văn bản pháp luật trong các lĩnh vực chuyên ngành khác.

Kết quả rà soát cho thấy, các điều luật trong Bộ luật Hình sự còn quy định nhiều tình tiết định tính, khó chứng minh, nhiều vấn đề còn nhiều cách hiểu khác nhau gây những khó khăn nhất định cho công tác điều tra, xử lý tội phạm.

Hoàn thiện theo hướng đồng bộ, thống nhất, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Về giải pháp, kiến nghị, các đại biểu cho rằng, trong thời gian tới, để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng chống tội phạm, việc hoàn thiện Bộ luật Hình sự phải được tiến hành theo hướng đồng bộ, thống nhất, toàn diện, công khai, minh bạch, dễ tiếp cận, dễ áp dụng, phù hợp với thực tiễn, đáp ứng các chuẩn mực quốc tế, với các nhiệm vụ trọng tâm.

Trong đó thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm của Đảng về xây dựng, bảo vệ, phát triển đất nước, phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Khắc phục có trọng tâm, trọng điểm 4 nhóm vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự, trong đó: điều chỉnh, bổ sung các quy định để bảo đảm phù hợp với tình hình kinh tế, xã hội, phù hợp với tình hình tội phạm; bổ sung các quy định mới, các tội danh mới để bảo đảm điều chỉnh bao quát các vấn đề hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm; sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Hình sự phù hợp với hệ thống pháp luật về tư pháp hình sự và các luật chuyên ngành, tránh sự chồng chéo, trùng dẫm trong hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó tiếp tục nội luật hóa các điều ước quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đặt trong tổng thể yêu cầu hội nhập quốc tế đồng bộ, chủ động, tích cực, toàn diện, sâu rộng, chất lượng và hiệu quả hơn theo tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến nhấn mạnh, việc ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015 và các văn bản luật sửa đổi, bổ sung đã góp phần khắc phục những hạn chế, bất cập của Bộ luật Hình sự năm 1999, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đặt ra và bảo đảm hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm. Bộ luật Hình sự năm 2015 đã thể chế hoá chính sách nhân đạo, đường lối, chủ trương cải cách tư pháp của Đảng trong tình hình mới; cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, tạo ra cơ chế hữu hiệu để bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước và tổ chức, góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng Bộ luật Hình sự còn bộc lộ một số bất cập, vướng mắc cần sớm tháo gỡ. Do đó, việc sửa đổi bổ sung Bộ luật Hình sự trong thời gian tới là rất cần thiết, đáp ứng yêu cầu cụ thể hóa những vấn đề mới, những chủ trương, đường lối, chính sách mới của Đảng, Nhà nước trong phát triển kinh tế - xã hội, trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Trên cơ sở ý kiến các bộ, ngành, Thứ trưởng Bộ Công an đề nghị, định hướng và yêu cầu trong công tác rà soát sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự trong thời gian tới phải được cập nhật và cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước, chính sách, pháp luật về đấu tranh phòng, chống tội phạm, phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Đặc biệt là những nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị trong thời gian vừa qua, những quan điểm, chủ trương phát triển kinh tế - xã hội trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.

Đồng thời đề xuất sửa đổi, bổ sung những vấn đề bất cập, vướng mắc qua thực tiễn trong thời gian vừa qua. Quan điểm là phải đồng bộ với hệ thống chính sách pháp luật trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung; đảm bảo có tính ổn định lâu dài và có tính dự báo. Bên cạnh đó cần rà soát sửa đổi, bổ sung, cụ thể hóa các điều ước quốc tế, các thỏa thuận hợp tác giữa Việt Nam với các tổ chức quốc tế để đảm bảo đồng bộ, tương thích với pháp luật Việt Nam.