Công nghệ mới sau đại dịch
Năm ngoái, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) lần đầu phê duyệt một bộ xét nghiệm tại nhà có thể phát hiện đồng thời ba bệnh thường gặp ở phụ nữ gồm lậu, chlamydia và trichomonas, cùng với bộ xét nghiệm tại nhà dành cho virus HPV - tác nhân gây ung thư cổ tử cung. Cuối năm, FDA tiếp tục cho phép lưu hành hai loại thuốc mới điều trị bệnh lậu, đánh dấu những lựa chọn điều trị đầu tiên trong nhiều thập kỷ.
Theo hãng tin AP, những bước tiến này được xem là tín hiệu tích cực trong bối cảnh số ca mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục từng chạm mức báo động trước và trong đại dịch Covid-19, khi hoạt động sàng lọc, giáo dục và điều trị sức khỏe tình dục bị gián đoạn trên diện rộng. Tuy nhiên, chính giai đoạn đại dịch cũng thúc đẩy sự phát triển của công nghệ xét nghiệm nhanh, vốn được sử dụng cho các bộ test Covid-19 không cần đơn thuốc và nay đang được ứng dụng cho các bệnh như giang mai và nhiều STD khác.
Bộ kit test STD ba trong một của hãng Visby Medical. Ảnh: Visby Medical
Xét nghiệm tại nhà: nhanh hơn, kín đáo hơn
Một trong những sản phẩm tiêu biểu là bộ xét nghiệm ba trong một dành cho phụ nữ do Visby Medical phát triển, được FDA phê duyệt từ tháng 3 năm ngoái. Bộ test dựa trên mẫu nước tiểu và que lấy mẫu âm đạo, kèm một thiết bị điện tử nhỏ phân tích kết quả và gửi về ứng dụng trực tuyến. Với chi phí khoảng 150 USD, người dùng còn được tư vấn từ xa với bác sĩ, người có thể kê đơn kháng sinh hoặc thuốc cần thiết nếu phát hiện nhiễm bệnh.
Theo nhà sản xuất, toàn bộ quy trình từ mua bộ xét nghiệm đến nhận đơn thuốc có thể hoàn tất chỉ trong vài giờ, thay vì mất vài ngày như quy trình truyền thống vốn đòi hỏi lấy mẫu tại cơ sở y tế, gửi phòng thí nghiệm và hẹn tái khám. Kết quả nghiên cứu cho thấy độ chính xác của bộ xét nghiệm này đạt khoảng 98% hoặc cao hơn, tương đương các xét nghiệm tại bệnh viện và phòng khám.
Bên cạnh đó, một số bộ xét nghiệm tại nhà vẫn yêu cầu gửi mẫu đến phòng thí nghiệm. Tháng 5 năm ngoái, FDA phê duyệt bộ dụng cụ xét nghiệm HPV của Teal Health, cho phép phụ nữ tự lấy mẫu âm đạo tại nhà rồi gửi đi phân tích. Các hướng dẫn liên bang cập nhật gần đây cũng lần đầu tiên chính thức khuyến nghị hình thức tự lấy mẫu trong sàng lọc HPV.
Thuốc mới cho bệnh lậu sau nhiều thập kỷ
Song song với tiến bộ trong xét nghiệm, lĩnh vực điều trị cũng ghi nhận bước ngoặt khi FDA phê duyệt hai loại thuốc uống mới điều trị bệnh lậu. Đây được coi là lợi thế lớn so với phương pháp tiêm kháng sinh ceftriaxone hiện nay. Trong nhiều năm, vi khuẩn gây bệnh lậu liên tục phát triển khả năng kháng thuốc, khiến lựa chọn điều trị ngày càng hạn chế.
Các loại thuốc mới giúp mở rộng phương án điều trị trong bối cảnh CDC từng phải loại bỏ một số phác đồ cũ do nguy cơ kháng thuốc gia tăng.
Số ca nhiễm giảm nhưng thách thức còn đó
Dữ liệu sơ bộ năm 2024 của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho thấy số ca lậu đã giảm năm thứ ba liên tiếp, trong khi số ca chlamydia và các dạng giang mai lây nhiễm mạnh cũng giảm trong hai năm gần đây. Các chuyên gia cho rằng xu hướng này đến từ nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi hành vi tình dục của giới trẻ, việc sử dụng kháng sinh dự phòng và sự phổ biến của xét nghiệm tại nhà.
Tuy vậy, việc ngày càng nhiều người tự xét nghiệm tại nhà có thể khiến công tác thống kê quốc gia gặp khó khăn hơn, khi dữ liệu trước đây chủ yếu được thu thập từ một số phòng xét nghiệm lớn. Ngoài ra, chi phí cao và việc chưa được bảo hiểm chi trả cũng có thể hạn chế khả năng tiếp cận của những nhóm dễ tổn thương, nhất là trong bối cảnh ngân sách y tế công cộng bị cắt giảm.
Dù còn nhiều thách thức, giới chuyên gia nhận định việc mở rộng lựa chọn xét nghiệm và thuốc điều trị là bước tiến quan trọng, góp phần cải thiện chăm sóc sức khỏe tình dục và kiểm soát hiệu quả hơn các bệnh lây truyền qua đường tình dục trong thời gian tới.