Nghị quyết 57 thúc đẩy sáng tạo số - Bài cuối: Xây nền tảng niềm tin cho người sáng tạo

Khi người sáng tạo không còn đi một mình

Chỉ với một chiếc điện thoại, mỗi người đều có thể quay video, phát trực tiếp, chia sẻ kiến thức hoặc giới thiệu sản phẩm đến công chúng. Có người bắt đầu từ một sở thích rồi dần xây dựng được cộng đồng theo dõi và nguồn thu nhập ổn định. Tuy nhiên, khả năng tạo nội dung không đồng nghĩa họ đã được chuẩn bị đầy đủ để hoạt động như một chủ thể nghề nghiệp. Khi lượng người theo dõi tăng lên, người sáng tạo phải biết lựa chọn đối tác, quản trị hình ảnh, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng phó với khủng hoảng.

Thực tế đó cho thấy, người sáng tạo cần những điểm tựa ngoài năng lực cá nhân. Trung tướng, TS Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Phó Chủ tịch điều hành Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Chủ tịch Liên minh Niềm tin số, cho rằng người có ảnh hưởng tại Việt Nam đang hình thành một cộng đồng có khả năng dẫn dắt xu hướng và kết nối giá trị. Sức ảnh hưởng chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi hướng đến lợi ích chung và được duy trì bằng cơ chế phối hợp thường xuyên.

Việc hình thành Mạng lưới Câu lạc bộ Niềm tin số tại 34 tỉnh, thành phố mở ra một hướng liên kết như vậy. Thay vì chỉ gặp nhau tại các sự kiện, KOL có thêm đầu mối để trao đổi thông tin, tiếp cận chuyên gia và phối hợp trong các hoạt động cộng đồng ở địa phương. Những người chưa có lượng theo dõi lớn nhưng am hiểu văn hóa, đời sống và nhu cầu của nơi mình sinh sống cũng có thể tham gia, đóng góp bằng hiểu biết thực tế.

Nhà báo Nguyễn Tất Hồng Dương, Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Tổng Biên tập Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam, nhận định lợi thế của người có ảnh hưởng là khả năng truyền tải thông tin bằng ngôn ngữ gần gũi. Tuy nhiên, niềm tin phải được tích lũy bằng hệ giá trị nhất quán, sự thống nhất giữa lời nói và hành động cùng thái độ sẵn sàng điều chỉnh khi nội dung chưa phù hợp.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương, cho rằng người có ảnh hưởng cần có bản lĩnh và khát vọng trong hành trình truyền cảm hứng, lan tỏa giá trị tích cực. Không gian số mở ra cơ hội để mỗi cá nhân giới thiệu kiến thức, sản phẩm và câu chuyện đến công chúng. Sức ảnh hưởng có thể hỗ trợ sản phẩm Việt tiếp cận khách hàng, đưa văn hóa đến gần người trẻ và khuyến khích những hoạt động có ích. Muốn vậy, người sáng tạo cần xác định giá trị theo đuổi, thay vì để nội dung bị dẫn dắt bởi sự chú ý và lợi ích trước mắt.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Chu Hải Công, Giám đốc Quan hệ công chúng Ngân hàng TMCP Quân đội, cho rằng niềm tin đang trở thành tài sản quan trọng của người có ảnh hưởng. Giá trị của KOL không chỉ được đo bằng độ nổi tiếng mà còn qua đóng góp cho cộng đồng. Một nội dung mới lạ có thể thu hút sự chú ý, nhưng để được tin tưởng lâu dài, người sáng tạo phải nhất quán trong lựa chọn chủ đề, đối tác và sản phẩm quảng bá. Vì vậy, doanh nghiệp cần đánh giá mức độ tương đồng về giá trị, đặc điểm công chúng và khả năng đồng hành, thay vì chỉ nhìn vào lượng người theo dõi.

Chuẩn mực không làm mất đi sự sáng tạo

Việc hình thành chuẩn mực chung không nhằm đưa mọi KOL vào một khuôn mẫu. Chuẩn mực giúp xác định những giới hạn cần tôn trọng, trách nhiệm phải thực hiện và kỹ năng cần có khi sức ảnh hưởng được sử dụng trong quảng cáo, thương mại hoặc các vấn đề tác động đến cộng đồng.

Theo định hướng này, Chương trình Tín nhiệm người có ảnh hưởng được cụ thể hóa bằng Bộ tiêu chuẩn hoạt động, khóa đào tạo với bảy chuyên đề và Nền tảng đánh giá tín nhiệm. Nội dung đào tạo tập trung vào pháp luật về quảng cáo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quản trị khủng hoảng, sử dụng AI và quyền tác giả, nhất là cho người trẻ chưa được trang bị bài bản về truyền thông hoặc pháp luật.

Nền tảng đánh giá tín nhiệm cũng được kỳ vọng bổ sung căn cứ để doanh nghiệp lựa chọn đối tác và công chúng tham khảo. Nếu chỉ nhìn vào số người theo dõi, lượt xem hoặc độ phủ, một chiến dịch có thể chọn được gương mặt nổi tiếng nhưng chưa chắc tìm được người phù hợp. Uy tín cần được xem xét qua cả quá trình hoạt động, mức độ nhất quán, trách nhiệm đối với nội dung và những đóng góp thực tế.

Trong những tiêu chuẩn nghề nghiệp đó, bản quyền là yêu cầu không thể tách rời quá trình sản xuất. Bà Trần Thủy Tiên, Giám đốc Khai thác thương mại FPT Play, cho biết việc âm nhạc, hình ảnh, video và kịch bản có thể được chia sẻ, chỉnh sửa nhanh không đồng nghĩa người sáng tạo được tự do sử dụng. Nguồn gốc tài nguyên, phạm vi quyền khai thác và trách nhiệm giữa KOL, thương hiệu, đơn vị truyền thông cần được xác định ngay từ đầu dự án.

Sự phổ biến của AI càng khiến ranh giới giữa sáng tạo và tái sử dụng nội dung trở nên phức tạp. Nhà sáng tạo Lê Viết Vũ Minh, được biết đến với tên Minh Vẹo, cho rằng nếu mọi người cùng sử dụng một công thức và tiếp nhận những gợi ý giống nhau, sản phẩm có nguy cơ trở nên đồng dạng. Công nghệ có thể hỗ trợ thao tác, nhưng người sáng tạo vẫn phải giữ tiếng nói, cách kể chuyện và góc quan sát riêng, đồng thời tôn trọng quyền sở hữu đối với tài nguyên của người khác.

Ở khía cạnh hợp tác, ông Chu Hải Công cho rằng quan hệ giữa doanh nghiệp và KOL cần được xác lập rõ bằng hợp đồng, từ phạm vi công việc, trách nhiệm với nội dung, thời gian khai thác đến cách xử lý khi xảy ra vấn đề. Sự minh bạch này giúp người sáng tạo bảo vệ quyền lợi nghề nghiệp, hạn chế tranh chấp và bảo vệ công chúng tiếp nhận thông tin.

Một nghề nghiệp bền vững không thể chỉ dựa vào khả năng tạo sự chú ý. Người sáng tạo cần không gian kết nối, kiến thức để nhận diện rủi ro và những tiêu chuẩn giúp uy tín được nhìn nhận công bằng hơn. Khi các yếu tố đó cùng được hình thành, công nghệ không chỉ làm xuất hiện thêm nhiều KOL, KOC mà còn góp phần tạo nên một lực lượng sáng tạo có kỹ năng, trách nhiệm và khả năng đóng góp lâu dài. Đó cũng là cách tinh thần Nghị quyết 57 đi vào đời sống, từ trao công cụ đến xây dựng môi trường để sức sáng tạo được phát huy đúng hướng.