Nghị quyết 57 thúc đẩy sáng tạo số - Bài 1: Mở sinh kế, chuyên nghiệp hóa nghề sáng tạo

Bài 1:  Mở sinh kế, chuyên nghiệp hóa nghề sáng tạo

Công nghệ số đang làm thay đổi cách người dân sản xuất, bán hàng và tiếp cận thị trường. Từ những phiên livestream nông sản ở vùng cao đến quy trình sản xuất nội dung có sự hỗ trợ của dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, một số mô hình thực tế cho thấy chuyển đổi số có thể mở thêm sinh kế, tạo việc làm và thúc đẩy nghề sáng tạo phát triển chuyên nghiệp hơn.

Mỗi chiếc điện thoại có thể trở thành một gian hàng

Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Trong thực tế, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ đã hình thành từ trước, cho thấy hiệu quả của chuyển đổi số và phản ánh hướng phát triển đang được Nghị quyết thúc đẩy.

Tại vùng cao, điện thoại thông minh, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử đang giúp người dân vượt qua rào cản địa lý để kết nối trực tiếp với khách hàng. Thay vì chỉ chờ thương lái đến thu mua, người sản xuất có thể giới thiệu nguồn gốc, quá trình chăm sóc, thu hoạch và xây dựng hình ảnh riêng cho nông sản địa phương. Qua đó, họ chủ động hơn trong việc tìm kiếm khách hàng và giới thiệu giá trị sản phẩm.

Chị Ma Thị Chú, nhà sáng tạo nội dung tại Lào Cai, bắt đầu bán nông sản trên nền tảng số từ năm 2020. Khi dịch COVID-19 khiến việc vận chuyển, tiêu thụ lê, hồng giòn gặp khó khăn, chị tự học chụp ảnh, quay video, viết nội dung và phát trực tiếp. Thay vì chỉ thông báo giá, chị kể về vùng đất, con người và quá trình chăm sóc, thu hoạch để khách hàng hiểu rõ hơn về sản phẩm.

Theo chị Chú, livestream tạo ra thay đổi rõ rệt bởi người bán và khách hàng có thể tương tác trực tiếp. Trong một buổi phát kéo dài từ 1 - 2 giờ, nhóm của chị từng giới thiệu và bán được khoảng 2 - 3 tấn lê. Người xem có thể quan sát sản phẩm, hỏi về chất lượng, cách bảo quản và đặt hàng ngay trong buổi phát.

Từ kinh nghiệm thực tế, chị Chú hướng dẫn người dân xây dựng nội dung, livestream, quản lý đơn hàng và giới thiệu đặc sản. Sau bốn năm, kinh nghiệm này đã được chia sẻ với khoảng 400 phụ nữ dân tộc thiểu số, giúp nhiều người từng bước xây dựng thương hiệu trên môi trường số.

Kinh doanh trực tuyến cũng tạo thêm công việc trong các khâu thu hoạch, phân loại, đóng gói, vận chuyển, quay dựng video và vận hành gian hàng. Một bộ phận thanh niên, trong đó có người Mông ở Lào Cai, có thêm cơ hội làm việc tại địa phương và cùng gia đình phát triển sản phẩm bản địa.

“Công nghệ không làm thay đổi giá trị vốn có của nông sản mà giúp những giá trị ấy được kể đúng cách và đến gần hơn với khách hàng. Mỗi chiếc điện thoại có thể trở thành một gian hàng, còn câu chuyện chân thực về quê hương có thể mở ra cơ hội tiêu thụ sản phẩm”, chị Ma Thị Chú chia sẻ.

Từ góc độ pháp lý, thạc sĩ, luật sư Trần Viết Hà nhận định chuyển đổi số giúp người dân chủ động hơn trong phân phối sản phẩm, thay vì phụ thuộc vào một vài thương lái và có nguy cơ bị ép giá. Nền tảng kết nối và thương mại điện tử giúp người sản xuất tiếp cận nhiều nhóm khách hàng, mở rộng thị trường ngoài địa phương, thậm chí giới thiệu sản phẩm ra nước ngoài. Tuy nhiên, người bán phải chú trọng nguồn gốc, chất lượng, thông tin sản phẩm và tuân thủ quy định về giao dịch, quảng cáo.

Từ hoạt động tự phát đến một nghề có dữ liệu

Nếu tại vùng cao, chiếc điện thoại có thể trở thành gian hàng thì với KOL, KOC và các đơn vị truyền thông, công nghệ đang tổ chức lại toàn bộ quy trình sản xuất nội dung. Hoạt động sáng tạo từng dựa nhiều vào kinh nghiệm và cảm hứng cá nhân đang dần được vận hành bằng kế hoạch, dữ liệu, công cụ hỗ trợ và sự phối hợp của nhiều vị trí chuyên môn.

Anh Nguyễn Văn Khánh, Giám đốc Công nghệ Vitamin Network, đơn vị trực tiếp quản lý khoảng 1.000 KOL, cho biết trước đây nhiều người sáng tạo phải tự thực hiện lần lượt các công đoạn từ quay, xem tư liệu, viết kịch bản đến dựng video. Một số thao tác lặp đi lặp lại khiến mỗi sản phẩm có thể mất từ 6 - 8 giờ để hoàn thành. Sau khi ứng dụng các công cụ nội bộ, thời gian xử lý một video được rút xuống còn khoảng 1 - 2 giờ.

Bên cạnh việc rút ngắn thời gian sản xuất, Vitamin Network xây dựng hệ thống thống kê chủ đề, thời lượng, lượt xem, lượt thích, bình luận và chia sẻ của nội dung do từng KOL đăng tải. Dữ liệu giúp nhận diện đặc điểm riêng của mỗi kênh và tiếp tục được đưa vào công cụ AI nội bộ để hỗ trợ viết, chỉnh sửa kịch bản, lựa chọn cảnh và dựng bản thô. Sản phẩm sau đó vẫn được biên tập viên hoàn thiện. Theo anh Khánh, trí tuệ nhân tạo (AI) chưa thể thay thế con người nhưng giúp giảm đáng kể thời gian xem, chọn và tổ chức tư liệu.

Tuy nhiên, quá trình chuyên nghiệp hóa không chỉ thể hiện qua thiết bị hoặc phần mềm. Ông Phạm Xuân Hà, Giám đốc sự kiện cấp cao, Giám đốc mảng nội dung Công nghệ và Xe của VCCorp, cho rằng người có ảnh hưởng còn phải biết lập kế hoạch, phối hợp với đội ngũ sản xuất, hiểu từng nền tảng và duy trì sự nhất quán trên nhiều kênh. Một nội dung có thể đạt lượng xem lớn trong thời gian ngắn nhưng chưa chắc tạo được giá trị nghề nghiệp lâu dài.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Quốc Khánh, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Vietsuccess, nhận định công nghệ cũng làm thay đổi cách thương hiệu lựa chọn KOL. Bên cạnh lượng người theo dõi và độ phủ, doanh nghiệp có thể phân tích đặc điểm công chúng, chất lượng tương tác và mức độ phù hợp của người sáng tạo. KOL vì vậy cần xác định lĩnh vực hoạt động, hiểu người theo dõi và lựa chọn sản phẩm phù hợp với hình ảnh của mình.

Sự thay đổi trong cách sản xuất nội dung và lựa chọn người hợp tác đã chứng minh, hoạt động sáng tạo không còn chỉ dựa vào khả năng bắt xu hướng hoặc tạo ra những video có nhiều lượt xem. Công nghệ giúp rút ngắn thao tác, dữ liệu hỗ trợ hiểu công chúng, còn kế hoạch, kỹ năng và hướng phát triển riêng là những yếu tố giúp người sáng tạo chuyển từ hoạt động tự phát sang một nghề nghiệp có tính ổn định. 

Từ những chuyển động trên cho thấy, tinh thần Nghị quyết 57 chỉ thực sự đi vào đời sống khi công nghệ tạo ra hiệu quả có thể đo đếm và mở rộng cơ hội phát triển. Từ những phiên livestream nông sản đến quy trình sản xuất video có sự hỗ trợ của AI, công nghệ số đang mở rộng khả năng tham gia thị trường của người dân và người làm nội dung. 

Bài 2: Giữ vững sự thật trước tốc độ lan truyền