Áp lực từ thất thoát nước và chi phí vận hành
Ngành nước Việt Nam đang bước vào giai đoạn chịu nhiều áp lực khi nhu cầu sử dụng nước tăng nhanh trong bối cảnh nguồn tài nguyên ngày càng bị tác động bởi biến đổi khí hậu.
Ông Nguyễn Ngọc Điệp, Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam chia sẻ về áp lực ngành nước trước chuyển đổi số.
Không chỉ đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, nhiều doanh nghiệp cung cấp nước còn gặp khó do hệ thống hạ tầng xuống cấp, tiêu hao năng lượng lớn và tỷ lệ thất thoát nước ở mức cao.
Theo các chuyên gia trong ngành, thất thoát nước hiện vẫn là bài toán nan giải đối với nhiều hệ thống cấp nước tại Việt Nam. Một số khu vực ghi nhận tỷ lệ thất thoát lên tới khoảng 50%, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành cũng như chi phí sản xuất.
Ông Nguyễn Ngọc Điệp, Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, cho biết áp lực đối với doanh nghiệp ngành nước đang ngày càng lớn khi giá điện, chi phí đầu tư và yêu cầu về môi trường liên tục gia tăng.
Theo ông Điệp, nhiều đơn vị hiện vẫn vận hành theo mô hình truyền thống với hệ thống dữ liệu phân tán, thiếu khả năng kết nối giữa các khâu khai thác, xử lý và phân phối nước.
Điều này khiến doanh nghiệp khó giám sát liên tục, chậm phát hiện rò rỉ và mất nhiều thời gian xử lý sự cố. “Chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với ngành nước”, ông Điệp nhận định.
Theo đánh giá của các chuyên gia, ngành nước hiện không chỉ đối mặt với áp lực về nguồn cung mà còn phải giải quyết bài toán tiết kiệm năng lượng. Hệ thống cấp nước tiêu thụ lượng điện năng lớn, đặc biệt tại các trạm bơm và nhà máy xử lý nước. Trong khi đó, việc vận hành chưa tối ưu khiến chi phí năng lượng tiếp tục gia tăng.
Ông Vũ Ngọc Tuấn, Phó trưởng phòng Công nghệ số, Cục Chuyển đổi số chia sẻ về quản lý vận hành trong chuyển đổi số.
Nhiều doanh nghiệp cho rằng, đây là giai đoạn buộc ngành nước phải thay đổi mô hình quản trị để nâng cao hiệu quả vận hành và giảm chi phí. Ông Vũ Ngọc Tuấn, Phó Trưởng phòng Công nghệ số, Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết ngành nước đang đứng trước yêu cầu phải thực hiện “chuyển đổi kép”, tức vừa chuyển đổi số vừa hướng tới phát triển bền vững.
Theo ông Tuấn, chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc ứng dụng thiết bị hay phần mềm riêng lẻ mà là quá trình thay đổi toàn diện cách quản lý và vận hành hệ thống. Theo đó, doanh nghiệp ngành nước cần chuyển từ mô hình quản lý dựa trên kinh nghiệm sang mô hình vận hành dựa trên dữ liệu theo thời gian thực.
“Nếu dữ liệu được kết nối và giám sát liên tục, doanh nghiệp có thể phát hiện sớm rò rỉ, tối ưu tiêu thụ điện năng và nâng cao hiệu quả vận hành”, ông Tuấn nói.
Tăng tốc số hóa để thích ứng
Trước sức ép về chi phí và yêu cầu phát triển bền vững, nhiều doanh nghiệp ngành nước đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào quá trình vận hành. Các giải pháp được doanh nghiệp quan tâm hiện nay gồm hệ thống giám sát tự động, thiết bị đo lường thông minh, nền tảng quản lý năng lượng và công nghệ phân tích dữ liệu.
Theo Schneider Electric, việc ứng dụng hệ thống giám sát tự động và phân tích dữ liệu theo thời gian thực có thể giúp doanh nghiệp ngành nước giảm tỷ lệ thất thoát tới 20 - 30% và tiết kiệm khoảng 15 - 25% điện năng vận hành tại các trạm bơm, nhà máy xử lý nước.
Doanh nghiệp này cho rằng, xu hướng của ngành nước hiện nay là chuyển từ mô hình vận hành riêng lẻ sang quản trị tập trung dựa trên dữ liệu. Việc kết hợp thiết bị đo lường thông minh với nền tảng dữ liệu mở không chỉ giúp kết nối đồng bộ nhiều hệ thống mà còn hỗ trợ phát hiện sớm rò rỉ, tối ưu công suất thiết bị và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn nước.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại, mặc dù quá trình số hóa sẽ giúp doanh nghiệp tăng khả năng kiểm soát chất lượng nước, nâng cao độ ổn định của hệ thống cấp nước và giảm tỷ lệ thất thoát nhưng vẫn đối mặt nhiều khó khăn.
Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn vốn đầu tư, nhân lực công nghệ và khả năng đồng bộ dữ liệu giữa các hệ thống cũ với nền tảng mới. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp cấp nước quy mô nhỏ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ do hạn chế về nguồn lực tài chính.
Bên cạnh hiệu quả vận hành, vấn đề an ninh mạng và bảo mật dữ liệu cũng trở thành mối quan tâm lớn khi hệ thống quản lý ngày càng được số hóa. Các chuyên gia cho rằng khi dữ liệu vận hành, giám sát và điều khiển được kết nối trên môi trường số, doanh nghiệp cần đầu tư đồng bộ các giải pháp bảo mật để tránh nguy cơ mất an toàn hệ thống.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, chuyển đổi số của ngành nước sẽ là quá trình dài hạn, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đơn vị cung cấp công nghệ.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước tiếp tục tăng, áp lực giảm phát thải ngày càng lớn và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, việc đầu tư công nghệ được xem là xu hướng khó đảo ngược.
Nhiều ý kiến cho rằng nếu triển khai hiệu quả, chuyển đổi số không chỉ giúp doanh nghiệp ngành nước tiết giảm chi phí vận hành mà còn góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.