Dự án kết hợp nuôi trồng thủy sản và điện mặt trời tại huyện Phong Đô, Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa Xã
Phát thải CO2 của Trung Quốc giảm 1% trong quý II/2026, khi tiêu thụ dầu lao dốc trong lúc xe điện và giao thông công cộng tăng mạnh. Giới phân tích cho rằng một phần nhu cầu nhiên liệu hóa thạch có thể không quay trở lại ngay cả khi giá dầu giảm.
Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) cho Carbon Brief, Trung Quốc giảm 32% lượng dầu nhập khẩu trong quý II, tương đương khoảng một triệu thùng mỗi ngày. Mức giảm này góp phần hạn chế tác động của cú sốc nguồn cung do khủng hoảng tại eo biển Hormuz, dù giá dầu thế giới vẫn tăng khoảng 60% trong những tuần và tháng sau các cuộc không kích đầu tiên của Mỹ nhằm vào Iran cuối tháng 2.
Khoảng 2/3 lượng dầu nhập khẩu sụt giảm đến từ việc Trung Quốc sử dụng dầu trong kho dự trữ chiến lược thay vì tiếp tục tích trữ. Phần còn lại chủ yếu được bù đắp bằng việc giảm nhu cầu.
Tổng tiêu thụ dầu của Trung Quốc giảm 9%, trong đó nhu cầu cho giao thông giảm tới 16%. Trong khi nhiều ôtô chạy xăng và dầu diesel ít xuất hiện trên đường, số chuyến đi bằng ôtô điện, xe buýt, tàu hỏa và xe tải điện lại tăng.
Sự gián đoạn nguồn cung dầu từ Vùng Vịnh đang củng cố cả động lực kinh tế lẫn yêu cầu chiến lược của Trung Quốc trong việc giảm phụ thuộc vào dầu mỏ.
Xu hướng điện hóa thực tế đã diễn ra từ trước khủng hoảng eo biển Hormuz. Trung Quốc hiện là nước sản xuất, sử dụng và xuất khẩu lớn nhất thế giới về pin, xe điện, turbine gió và tấm pin mặt trời.
Trong nửa đầu năm 2026, quá trình chuyển đổi sang xe điện tại Trung Quốc đã giúp thay thế lượng nhiên liệu tương đương toàn bộ mức tiêu thụ dầu của Anh trong sáu tháng.
Lauri Myllyvirta, nhà phân tích trưởng tại CREA, cho rằng nhiều nhu cầu dầu đã mất có thể không quay trở lại ngay cả khi giá dầu toàn cầu hạ nhiệt.
“Không còn nghi ngờ gì rằng quá trình khử carbon trong lĩnh vực giao thông đã được đẩy nhanh”, ông nói, đồng thời nhận định điện hóa đang chứng minh hiệu quả như một chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng trước các cú sốc địa chính trị.
Dù vậy, quá trình chuyển đổi năng lượng của Trung Quốc vẫn chưa diễn ra đồng đều. Sản lượng điện từ than tăng trong quý II do các động lực kinh tế thay đổi và hệ thống lưới điện chưa theo kịp tốc độ phát triển năng lượng tái tạo. Tình trạng này khiến một lượng đáng kể điện gió và điện mặt trời bị lãng phí.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng xu hướng dài hạn của Trung Quốc vẫn đang dịch chuyển khỏi nhiên liệu hóa thạch. Đây cũng là lần đầu tiên phát thải tổng thể của nước này giảm do tiêu thụ dầu đi xuống thay vì chủ yếu nhờ giảm sử dụng than.
Muyi Yang, nhà phân tích cấp cao tại Ember, nhận định dấu hiệu nhiên liệu hóa thạch đạt đỉnh đang ngày càng rõ ở cấp tỉnh và từng lĩnh vực kinh tế.
Ông cho rằng khủng hoảng Iran càng củng cố lập luận về việc giảm phụ thuộc vào dầu nhập khẩu. Rủi ro đối với nguồn cung ngày càng mang tính địa chính trị và không quốc gia nào có thể kiểm soát hoàn toàn.
Vì vậy, thay vì tìm cách quản lý rủi ro từ dầu nhập khẩu, Trung Quốc có động lực mạnh hơn để loại bỏ sự phụ thuộc này. Nếu xu hướng sử dụng xe điện và năng lượng sạch tiếp tục ngay cả khi giá dầu trở lại bình thường, cú sốc địa chính trị lần này có thể trở thành chất xúc tác cho một thay đổi lâu dài trong nhu cầu năng lượng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.