Bờ biển tại làng Kumzar ở miền Bắc Oman, gần eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN
Oman bác bỏ nghi ngờ của Mỹ
Theo báo The Guardian, Oman đang chống lại sức ép từ Mỹ nhằm cắt giảm quan hệ với Iran, đồng thời khẳng định các cuộc thảo luận với Tehran chỉ xoay quanh việc xây dựng một cơ chế quản lý tương lai cho eo biển Hormuz phù hợp với luật pháp quốc tế và có tham vấn Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO).
Là đồng minh lâu năm của Mỹ và cùng chia sẻ trách nhiệm quản lý eo biển Hormuz, Oman từ lâu đóng vai trò trung gian đối thoại giữa các bên trong khu vực, qua đó duy trì vị thế trung lập trong nhiều cuộc khủng hoảng ở Vùng Vịnh.
Tuy nhiên, lập trường trung lập này đang bị Washington đặt dấu hỏi. Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ đe dọa ném bom Oman trong một phát biểu ngẫu hứng. Trong phiên điều trần trước Thượng viện Mỹ hôm 2/6, Ngoại trưởng Marco Rubio cũng ám chỉ Oman là quốc gia duy nhất ngoài Iran có phần đồng cảm với các động thái của Tehran tại Hormuz.
Để trấn an Washington, Đại sứ Oman tại Mỹ, Talal bin Suleiman al-Rahbi, đã có các cuộc gặp với giới chức Mỹ và khẳng định Oman phản đối việc áp phí quá cảnh đối với tàu thuyền, đồng thời tiếp tục bảo vệ nguyên tắc tự do hàng hải.
Tranh cãi về kế hoạch quản lý eo biển Hormuz
Iran cho biết sẵn sàng khôi phục hoạt động vận tải qua Hormuz về mức trước chiến tranh trong vòng một tháng nếu đạt được thỏa thuận mở lại tuyến hàng hải này.
Tuy nhiên, Tehran cũng đã thành lập một cơ quan mới mang tên Cơ quan quản lý Vịnh Ba Tư (PGSA), yêu cầu các tàu thuyền xin giấy phép trước khi đi qua eo biển. Cơ quan này hiện nằm trong danh sách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ.
Để giảm bớt lo ngại quốc tế, Iran đề xuất áp dụng một khoản phí không phân biệt đối xử đối với tàu thuyền qua lại eo biển. Ông Arman Khorsand, người đứng đầu Trung tâm Các vấn đề Quốc tế và Công ước Môi trường của Iran, cho rằng mục tiêu không phải thu phí đơn thuần mà nhằm tạo nguồn lực khắc phục các thiệt hại môi trường và an ninh phát sinh từ xung đột.
Tuy nhiên, Tổng thư ký IMO, Arsenio Dominguez, từng khẳng định trước Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc rằng không có cơ sở pháp lý quốc tế nào cho phép một quốc gia áp đặt phí hoặc điều kiện phân biệt đối xử đối với các eo biển quốc tế.
Bên trong Iran cũng xuất hiện các ý kiến thận trọng. Một số nhà phân tích cho rằng việc thu lợi trực tiếp từ Hormuz có thể khiến các nước khác hình thành liên minh đối phó Tehran, trong khi việc duy trì khu vực như một vùng hòa bình sẽ đem lại lợi ích kinh tế lớn hơn.
Mỹ theo dõi sát vai trò của Oman
Mặc dù Oman khẳng định chỉ cung cấp các dịch vụ hàng hải như dẫn đường, cứu hộ và hỗ trợ y tế cho tàu thuyền qua lại Hormuz, Washington vẫn nghi ngờ Muscat đang âm thầm chuẩn bị một cơ chế thu phí tương tự đề xuất của Iran.
Trong khi đó, PGSA cho biết đã có hơn 300 công ty vận tải đăng ký xin giấy phép hoạt động. Các tàu rời eo biển chủ yếu hướng tới các thị trường châu Á như Trung Quốc và Ấn Độ, trong khi phần lớn tàu đến có điểm xuất phát từ UAE.
Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố công dân và doanh nghiệp Mỹ bị cấm sử dụng các dịch vụ do chính phủ Iran cung cấp, kể cả các dịch vụ liên quan đến bảo đảm an toàn hàng hải.
Theo Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển, các quốc gia ven biển có quyền quản lý hoạt động đi lại trong lãnh hải của mình vì lý do an toàn, bảo vệ môi trường và trật tự hàng hải. Tuy nhiên, các khoản thu chỉ được áp dụng cho những dịch vụ thực tế cung cấp và phải bảo đảm tính minh bạch, không phân biệt đối xử.
Giới chức Mỹ được cho là đã bắt đầu nghi ngờ Oman từ trước khi xung đột Israel - Iran bùng phát, khi Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi công khai kêu gọi dành thêm thời gian cho các cuộc đàm phán với Iran và khẳng định một thỏa thuận khi đó đang ở rất gần.